Αυξάνεται ο κίνδυνος πυρκαγιάς στις ορεινές και κεντρικές περιοχές της Ρόδου έως το 2070

• Τα μοντέλα για την περίοδο 2041 έως 2070 δεί­χνουν αύξηση της έκθεσης σε πυρ­κα­γιές και σημα­ντικά περι­θώ­ρια μείωσης του κιν­δύ­νου μέσω παρεμ­βά­σεων στη βλά­στηση • Οι ζώνες υψηλού οικο­λο­γι­κού κιν­δύ­νου αυξά­νο­νται κατά 10% έως 15%, ενώ η μελέτη κατα­γρά­φει υψηλή οικο­λο­γική ευπά­θεια στο 93% της έκτασης του νησιού

Σημα­ντική αύξηση του κιν­δύ­νου πυρ­κα­γιάς στις κεντρι­κές και ορεινές περιο­χές της Ρόδου κατα­γρά­φει νέα επι­στη­μο­νική μελέτη, η οποία εξε­τά­ζει πώς μπορεί να δια­μορ­φω­θεί η έκθεση του νησιού τις επό­με­νες δεκα­ε­τίες υπό δια­φο­ρε­τικά κλι­μα­τικά σενάρια. Οι περιο­χές υψηλού οικο­λο­γι­κού κιν­δύ­νου αυξά­νο­νται κατά περίπου 10% έως 15%, ενώ για τις οικο­νο­μι­κές υπο­δο­μές η αντί­στοιχη αύξηση υπο­λο­γί­ζε­ται σε 5% έως 8%.

Η μελέτη δημο­σιεύ­θηκε πρό­σφατα στο επι­στη­μο­νικό περιο­δικό Sustainability και εκπο­νή­θηκε στο πλαίσιο του ευρω­παϊ­κού προ­γράμ­μα­τος Horizon Europe ICARIA από ερευ­νη­τές του ΕΚΕΦΕ «Δημό­κρι­τος», της Draxis Environmental και του Παντείου Πανε­πι­στη­μίου. Την υπο­γρά­φουν οι Ιωάννης Ζαρίκος, Δια­μά­ντω Βλα­χο­γιάννη, Αθα­νά­σιος Σφέτσος, Νάντια Πολίτη, Ιάσων Μαρ­κα­ντώ­νης, Άρτεμις Λαβάσα, Ανα­στά­σιος Καρα­κό­στας και Ειρήνη Μπα­ρια­νάκη.

Η Ρόδος απο­τέ­λεσε βασική περιοχή εφαρ­μο­γής για την εκτί­μηση του κιν­δύ­νου από δασικές πυρ­κα­γιές, ενώ το ίδιο ερευ­νη­τικό πλαίσιο εξε­τά­ζει επίσης καύ­σω­νες και ακραί­ους ανέμους στο Νότιο Αιγαίο.

Η ανάλυση για τη Ρόδο αφορά κυρίως την περίοδο 2041 έως 2070 και βασί­ζε­ται σε δύο δια­φο­ρε­τικά κλι­μα­τικά σενάρια. Το πρώτο απο­τυ­πώ­νει μια πορεία χαμη­λό­τε­ρων εκπο­μπών και το δεύτερο ένα σενάριο πολύ υψηλών εκπο­μπών. Στο δυσμε­νέ­στερο σενάριο αυξά­νο­νται οι ημέρες κατά τις οποίες ο δείκτης πυρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κού κιν­δύ­νου FWI ξεπερνά το 70, επίπεδο που συν­δέ­ε­ται με πολύ υψηλές συν­θή­κες κιν­δύ­νου πυρ­κα­γιάς.

Η μεγα­λύ­τερη επι­βά­ρυνση εμφα­νί­ζε­ται στο εσω­τε­ρικό του νησιού. Οι κεντρι­κές ορεινές περιο­χές μετα­κι­νού­νται στην υψη­λό­τερη κατη­γο­ρία οικο­λο­γι­κού κιν­δύ­νου, ενώ στο σενάριο υψηλών εκπο­μπών σημα­ντικό τμήμα της ενδο­χώ­ρας κατα­τάσ­σε­ται στις υψη­λό­τε­ρες κατη­γο­ρίες.

Ιδιαί­τερη σημασία έχει και ο βαθμός οικο­λο­γι­κής ευπά­θειας που κατα­γρά­φε­ται ήδη σήμερα. Σύμφωνα με τη μελέτη, το 93% της έκτασης της Ρόδου εμφα­νί­ζει υψηλή οικο­λο­γική ευπά­θεια, στοι­χείο που συν­δέ­ε­ται κυρίως με την παρου­σία δασών, γεωρ­γι­κών εκτά­σεων, υγρο­τό­πων και άλλων φυσικών περιο­χών. Το ποσοστό αυτό αφορά την ευπά­θεια του φυσικού περι­βάλ­λο­ντος και όχι το σύνολο της έκτασης που βρί­σκε­ται ήδη σε υψηλό κίνδυνο πυρ­κα­γιάς.

Η ανάλυση επε­κτεί­νε­ται και στις οικο­νο­μι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες και τις κρί­σι­μες υπο­δο­μές. Κτήρια, δρόμοι και δίκτυα ηλε­κτρο­δό­τη­σης αξιο­λο­γού­νται ως προς την έκθεσή τους, με μεγα­λύ­τερη συγκέ­ντρωση μέτριου και υψηλού κιν­δύ­νου κυρίως στην κεντρική και βόρεια Ρόδο.

Οι ερευ­νη­τές επι­ση­μαί­νουν ότι το αυξη­μένο επίπεδο κιν­δύ­νου μπορεί να επη­ρε­ά­σει τομείς όπως η γεωργία, η ηλε­κτρο­δό­τηση, οι μετα­φο­ρές και ο του­ρι­σμός.

Η μελέτη εξε­τά­ζει επίσης σύν­θε­τες συν­θή­κες κιν­δύ­νου, όταν συνυ­πάρ­χουν πολύ υψηλός δείκτης FWI, θερ­μο­κρα­σία άνω των 30 βαθμών Κελσίου και άνεμοι μεγα­λύ­τε­ροι από 10,8 μέτρα το δευ­τε­ρό­λε­πτο. Με αυτόν τον τρόπο εντο­πί­ζο­νται περιο­χές που μπορεί να παρα­μέ­νουν περισ­σό­τερο εκτε­θει­μέ­νες όταν δια­φο­ρε­τι­κοί παρά­γο­ντες λει­τουρ­γούν ταυ­τό­χρονα.

Ως πραγ­μα­τικό παρά­δειγμα χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε η πυρ­κα­γιά του 2023. Σύμφωνα με τα στοι­χεία που παρα­τί­θε­νται στην έρευνα, κατα­στρά­φη­καν 15 χιλιό­με­τρα γραμμών ηλε­κτρο­δό­τη­σης, 110 στύλοι και τρεις υπο­σταθ­μοί.

Το κόστος απο­κα­τά­στα­σης του ηλε­κτρι­κού δικτύου υπο­λο­γί­στηκε σε περίπου 1,289 εκατ. ευρώ, ενώ οι ζημιές στο δίκτυο ύδρευ­σης εκτι­μή­θη­καν σε 400.000 ευρώ. Επι­πλέον 150.000 ευρώ δια­τέ­θη­καν για την έκτακτη μίσθωση μονάδας αφα­λά­τω­σης και ηλε­κτρο­πα­ρα­γω­γών ζευγών.

Στον οικι­στικό ιστό, έξι σπίτια κατα­στρά­φη­καν ολο­σχε­ρώς και άλλα 39 υπέ­στη­σαν μερικές ζημιές. Στον αγρο­τικό τομέα χάθηκαν περίπου 2.500 ζώα, 60.000 ελαιό­δε­ντρα και 20.000 άλλες καλ­λιέρ­γειες, με τις σχε­τι­κές ζημιές να απο­τι­μώ­νται περίπου στα 4 εκατ. ευρώ.

Η πυρ­κα­γιά του 2023 ανέ­δειξε και τη διά­σταση της μαζικής εκκέ­νω­σης. Κατά τη διάρ­κεια του δεκα­ή­με­ρου συμ­βά­ντος απο­μα­κρύν­θη­καν περίπου 19.000 άνθρω­ποι από 11 οικι­σμούς, 16.000 οδικώς και 3.000 διά θαλάσ­σης.

Η μελέτη επι­ση­μαί­νει ότι ο άμεσος κίν­δυ­νος για τον πλη­θυ­σμό παρα­μέ­νει σχετικά περιο­ρι­σμέ­νος στο μεγα­λύ­τερο μέρος του νησιού, με μεγα­λύ­τερη συγκέ­ντρωση γύρω από την πόλη της Ρόδου και σε του­ρι­στι­κές περιο­χές της βόρειας και ανα­το­λι­κής ακτής.

Ιδιαί­τερο βάρος δίνεται και στις παρεμ­βά­σεις πρό­λη­ψης. Οι επι­στή­μο­νες εξε­τά­ζουν αλλαγές στη σύνθεση της βλά­στη­σης, με μεγα­λύ­τερη παρου­σία ειδών χαμη­λό­τε­ρης ευφλε­κτό­τη­τας, μικτές φυτεύ­σεις και ζώνες πυρο­προ­στα­σίας γύρω από οικι­σμούς και κρί­σι­μες υπο­δο­μές.

Ειδική αναφορά γίνεται στη χαρου­πιά ως ένα από τα είδη που μπορούν να εντα­χθούν σε ένα πιο ανθε­κτικό δασικό μωσαϊκό.

Σύμφωνα με τα μοντέλα της μελέτης, τέτοιες παρεμ­βά­σεις μπορούν να μειώ­σουν περίπου κατά 30% έως 32% τις εκτά­σεις της υψη­λό­τε­ρης κατη­γο­ρίας οικο­λο­γι­κού κιν­δύ­νου.

Για τις οικο­νο­μι­κές υπο­δο­μές, η μείωση υπο­λο­γί­ζε­ται περίπου στο 20% όταν εξε­τά­ζε­ται μόνο η πυρ­κα­γιά και στο 28% έως 34% όταν συνυ­πο­λο­γί­ζο­νται πολ­λα­πλοί κλι­μα­τι­κοί κίν­δυ­νοι.

Οι συγ­γρα­φείς σημειώ­νουν ότι οι εκτι­μή­σεις συνο­δεύ­ο­νται από αβε­βαιό­τη­τες που σχε­τί­ζο­νται με τα κλι­μα­τικά μοντέλα, τη δια­θε­σι­μό­τητα και την ανάλυση των δεδο­μέ­νων και την απο­τύ­πωση των αλλη­λε­πι­δρά­σεων μεταξύ δια­φο­ρε­τι­κών κιν­δύ­νων.

Παρ’ όλα αυτά, η μελέτη προ­σφέ­ρει μια πιο ανα­λυ­τική εικόνα για το πού συγκε­ντρώ­νε­ται η μεγα­λύ­τερη ευπά­θεια στη Ρόδο και ποια μέτρα μπορούν να περιο­ρί­σουν μέρος του μελ­λο­ντι­κού κιν­δύ­νου.