Αυξάνεται ο κίνδυνος πυρκαγιάς στις ορεινές και κεντρικές περιοχές της Ρόδου έως το 2070

• Τα μοντέλα για την περίοδο 2041 έως 2070 δείχνουν αύξηση της έκθεσης σε πυρκαγιές και σημαντικά περιθώρια μείωσης του κινδύνου μέσω παρεμβάσεων στη βλάστηση • Οι ζώνες υψηλού οικολογικού κινδύνου αυξάνονται κατά 10% έως 15%, ενώ η μελέτη καταγράφει υψηλή οικολογική ευπάθεια στο 93% της έκτασης του νησιού

Σημαντική αύξηση του κινδύνου πυρκαγιάς στις κεντρικές και ορεινές περιοχές της Ρόδου καταγράφει νέα επιστημονική μελέτη, η οποία εξετάζει πώς μπορεί να διαμορφωθεί η έκθεση του νησιού τις επόμενες δεκαετίες υπό διαφορετικά κλιματικά σενάρια. Οι περιοχές υψηλού οικολογικού κινδύνου αυξάνονται κατά περίπου 10% έως 15%, ενώ για τις οικονομικές υποδομές η αντίστοιχη αύξηση υπολογίζεται σε 5% έως 8%.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό Sustainability και εκπονήθηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος Horizon Europe ICARIA από ερευνητές του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», της Draxis Environmental και του Παντείου Πανεπιστημίου. Την υπογράφουν οι Ιωάννης Ζαρίκος, Διαμάντω Βλαχογιάννη, Αθανάσιος Σφέτσος, Νάντια Πολίτη, Ιάσων Μαρκαντώνης, Άρτεμις Λαβάσα, Αναστάσιος Καρακόστας και Ειρήνη Μπαριανάκη.
Η Ρόδος αποτέλεσε βασική περιοχή εφαρμογής για την εκτίμηση του κινδύνου από δασικές πυρκαγιές, ενώ το ίδιο ερευνητικό πλαίσιο εξετάζει επίσης καύσωνες και ακραίους ανέμους στο Νότιο Αιγαίο.
Η ανάλυση για τη Ρόδο αφορά κυρίως την περίοδο 2041 έως 2070 και βασίζεται σε δύο διαφορετικά κλιματικά σενάρια. Το πρώτο αποτυπώνει μια πορεία χαμηλότερων εκπομπών και το δεύτερο ένα σενάριο πολύ υψηλών εκπομπών. Στο δυσμενέστερο σενάριο αυξάνονται οι ημέρες κατά τις οποίες ο δείκτης πυρομετεωρολογικού κινδύνου FWI ξεπερνά το 70, επίπεδο που συνδέεται με πολύ υψηλές συνθήκες κινδύνου πυρκαγιάς.
Η μεγαλύτερη επιβάρυνση εμφανίζεται στο εσωτερικό του νησιού. Οι κεντρικές ορεινές περιοχές μετακινούνται στην υψηλότερη κατηγορία οικολογικού κινδύνου, ενώ στο σενάριο υψηλών εκπομπών σημαντικό τμήμα της ενδοχώρας κατατάσσεται στις υψηλότερες κατηγορίες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο βαθμός οικολογικής ευπάθειας που καταγράφεται ήδη σήμερα. Σύμφωνα με τη μελέτη, το 93% της έκτασης της Ρόδου εμφανίζει υψηλή οικολογική ευπάθεια, στοιχείο που συνδέεται κυρίως με την παρουσία δασών, γεωργικών εκτάσεων, υγροτόπων και άλλων φυσικών περιοχών. Το ποσοστό αυτό αφορά την ευπάθεια του φυσικού περιβάλλοντος και όχι το σύνολο της έκτασης που βρίσκεται ήδη σε υψηλό κίνδυνο πυρκαγιάς.
Η ανάλυση επεκτείνεται και στις οικονομικές δραστηριότητες και τις κρίσιμες υποδομές. Κτήρια, δρόμοι και δίκτυα ηλεκτροδότησης αξιολογούνται ως προς την έκθεσή τους, με μεγαλύτερη συγκέντρωση μέτριου και υψηλού κινδύνου κυρίως στην κεντρική και βόρεια Ρόδο.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το αυξημένο επίπεδο κινδύνου μπορεί να επηρεάσει τομείς όπως η γεωργία, η ηλεκτροδότηση, οι μεταφορές και ο τουρισμός.
Η μελέτη εξετάζει επίσης σύνθετες συνθήκες κινδύνου, όταν συνυπάρχουν πολύ υψηλός δείκτης FWI, θερμοκρασία άνω των 30 βαθμών Κελσίου και άνεμοι μεγαλύτεροι από 10,8 μέτρα το δευτερόλεπτο. Με αυτόν τον τρόπο εντοπίζονται περιοχές που μπορεί να παραμένουν περισσότερο εκτεθειμένες όταν διαφορετικοί παράγοντες λειτουργούν ταυτόχρονα.
Ως πραγματικό παράδειγμα χρησιμοποιήθηκε η πυρκαγιά του 2023. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στην έρευνα, καταστράφηκαν 15 χιλιόμετρα γραμμών ηλεκτροδότησης, 110 στύλοι και τρεις υποσταθμοί.
Το κόστος αποκατάστασης του ηλεκτρικού δικτύου υπολογίστηκε σε περίπου 1,289 εκατ. ευρώ, ενώ οι ζημιές στο δίκτυο ύδρευσης εκτιμήθηκαν σε 400.000 ευρώ. Επιπλέον 150.000 ευρώ διατέθηκαν για την έκτακτη μίσθωση μονάδας αφαλάτωσης και ηλεκτροπαραγωγών ζευγών.
Στον οικιστικό ιστό, έξι σπίτια καταστράφηκαν ολοσχερώς και άλλα 39 υπέστησαν μερικές ζημιές. Στον αγροτικό τομέα χάθηκαν περίπου 2.500 ζώα, 60.000 ελαιόδεντρα και 20.000 άλλες καλλιέργειες, με τις σχετικές ζημιές να αποτιμώνται περίπου στα 4 εκατ. ευρώ.
Η πυρκαγιά του 2023 ανέδειξε και τη διάσταση της μαζικής εκκένωσης. Κατά τη διάρκεια του δεκαήμερου συμβάντος απομακρύνθηκαν περίπου 19.000 άνθρωποι από 11 οικισμούς, 16.000 οδικώς και 3.000 διά θαλάσσης.
Η μελέτη επισημαίνει ότι ο άμεσος κίνδυνος για τον πληθυσμό παραμένει σχετικά περιορισμένος στο μεγαλύτερο μέρος του νησιού, με μεγαλύτερη συγκέντρωση γύρω από την πόλη της Ρόδου και σε τουριστικές περιοχές της βόρειας και ανατολικής ακτής.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στις παρεμβάσεις πρόληψης. Οι επιστήμονες εξετάζουν αλλαγές στη σύνθεση της βλάστησης, με μεγαλύτερη παρουσία ειδών χαμηλότερης ευφλεκτότητας, μικτές φυτεύσεις και ζώνες πυροπροστασίας γύρω από οικισμούς και κρίσιμες υποδομές.
Ειδική αναφορά γίνεται στη χαρουπιά ως ένα από τα είδη που μπορούν να ενταχθούν σε ένα πιο ανθεκτικό δασικό μωσαϊκό.
Σύμφωνα με τα μοντέλα της μελέτης, τέτοιες παρεμβάσεις μπορούν να μειώσουν περίπου κατά 30% έως 32% τις εκτάσεις της υψηλότερης κατηγορίας οικολογικού κινδύνου.
Για τις οικονομικές υποδομές, η μείωση υπολογίζεται περίπου στο 20% όταν εξετάζεται μόνο η πυρκαγιά και στο 28% έως 34% όταν συνυπολογίζονται πολλαπλοί κλιματικοί κίνδυνοι.
Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι οι εκτιμήσεις συνοδεύονται από αβεβαιότητες που σχετίζονται με τα κλιματικά μοντέλα, τη διαθεσιμότητα και την ανάλυση των δεδομένων και την αποτύπωση των αλληλεπιδράσεων μεταξύ διαφορετικών κινδύνων.
Παρ’ όλα αυτά, η μελέτη προσφέρει μια πιο αναλυτική εικόνα για το πού συγκεντρώνεται η μεγαλύτερη ευπάθεια στη Ρόδο και ποια μέτρα μπορούν να περιορίσουν μέρος του μελλοντικού κινδύνου.