Αναπάντητο το ερώτημα της νομιμότητας για την επιτήρηση της Μεσαιωνικής Πόλης με drones

• Η συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου ολοκληρώθηκε χωρίς να ξεκαθαρίσει αν το σχεδιαζόμενο έργο μπορεί να αδειοδοτηθεί, ενώ το βάρος μετατοπίζεται στον υπεύθυνο προστασίας δεδομένων του αναδόχου και σε μια δυσμενή απόφαση της Αρχής Προστασίας Δεδομένων για ανάλογο εγχείρημα

Πέρασαν ώρες συζήτησης, ακούστηκαν τοποθετήσεις από όλες τις πλευρές, παρουσιάστηκε αναλυτικά η μελέτη και ειπώθηκαν αρκετά για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Κι όμως, όταν έκλεισε η συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου της Ρόδου, το πιο κρίσιμο ερώτημα παρέμεινε ακριβώς εκεί που βρισκόταν στην αρχή. Είναι σύννομο το σχέδιο εποπτείας και επιτήρησης της Μεσαιωνικής Πόλης με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και μπορεί να εξασφαλίσει τις απαιτούμενες άδειες, ή όχι. Κανείς δεν βγήκε σοφότερος.
Το θέμα, άλλωστε, δεν μπήκε καν σε ψηφοφορία. Ο δήμαρχος, ο κ. Αλέξανδρος Κολιάδης, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να επανέλθει σε επόμενη συνεδρίαση, σημειώνοντας πως, εάν η πρόταση περάσει και εγκριθεί από όλους τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, ο δήμος είναι έτοιμος να δει πώς θα εξελιχθεί. Πρόκειται για μια διατύπωση που, αντί να καθησυχάζει, αναπαράγει την ίδια την αβεβαιότητα. Διότι το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι αν θα δοκιμαστεί το έργο, αλλά αν επιτρέπεται εξαρχής.

Μια συνεδρίαση που άφησε ανοιχτά όλα τα κρίσιμα ερωτήματα
Στη συνεδρίαση κυριάρχησαν δύο άξονες. Από τη μία η πρόθεση της δημοτικής αρχής να χρησιμοποιήσει drones για την εποπτεία της Μεσαιωνικής Πόλης, από την άλλη η συμπεριφορά της ΕΤΑΔ απέναντι στον Δήμο Ρόδου. Ο αρμόδιος αντιδήμαρχος, ο κ. Σωτήρης Βαγιανός, παρουσίασε τη μελέτη για ένα ενοποιημένο σύστημα επιτήρησης, ασφάλειας και άμεσης επέμβασης, διαβεβαιώνοντας ότι όλα θα γίνουν με γνώμονα την εφαρμογή της νομοθεσίας και την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Μίλησε για παραπληροφόρηση στον δημόσιο διάλογο και επέρριψε ευθύνες σε όσους έχουν τοποθετηθεί κριτικά, ιδίως ως προς τις νομικές διαστάσεις.
Από την πλευρά της αντιπολίτευσης οι αντιδράσεις δεν έλειψαν. Ο επικεφαλής του συνδυασμού «Αρχή Οργάνωσης για το νησί μας», ο κ. Νίκος Γερονικόλας, υποστήριξε ότι τα drones δεν αποτελούν λύση για την παραβατικότητα και ζήτησε να επιδιωχθεί προγραμματική σύμβαση με την ΕΛ.ΑΣ. και το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, με ένστολη αστυνόμευση μέσα στο μνημείο. Ο επικεφαλής της παράταξης «Με Δύναμη για τη Ρόδο», ο κ. Αντώνης Καμπουράκης, τήρησε διαφορετική στάση, λέγοντας ότι τα drones δεν θα έπρεπε να απορρίπτονται εύκολα, ενώ ο ανεξάρτητος δημοτικός σύμβουλος, ο κ. Τηλέμαχος Καμπούρης, και ο επικεφαλής της Λαϊκής Συσπείρωσης, ο κ. Τάκης Πότσος, έθεσαν δικά τους ερωτήματα. Ο δήμαρχος, απαντώντας, διατύπωσε το ερώτημα «ποιος φοβάται τα drones» και απέδωσε στους παραβάτες όποια ανησυχία.
Αυτό που έμεινε στη σκιά, ωστόσο, ήταν η ίδια η ουσία. Πουθενά στη συζήτηση δεν δόθηκε σαφής, τεκμηριωμένη απάντηση στο αν το συγκεκριμένο μοντέλο επιτήρησης μπορεί να σταθεί απέναντι στο θεσμικό πλαίσιο και να λάβει τις άδειες που προϋποθέτει.

Ο ανάδοχος, ο υπεύθυνος προστασίας δεδομένων και η γνωμοδότηση που δεν φαίνεται
Εδώ εμφανίζεται και το στοιχείο που ξενίζει περισσότερο. Σύμφωνα με πληροφορίες της «δημοκρατικής», ο Δήμος Ρόδου έχει συμβληθεί με εταιρεία ανάδοχο, η οποία αναλαμβάνει τη συνολική επίβλεψη της υλοποίησης του έργου, και ως υπεύθυνος για τη συμμόρφωση με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων, τον γνωστό ως GDPR, φέρεται να έχει οριστεί ο κ. Ιωάννης Δοντάς.
Η ιδιότητα αυτή δεν είναι διακοσμητική. Σε ένα έργο που στον πυρήνα του αγγίζει την προστασία προσωπικών δεδομένων, η άποψη του προσώπου που έχει την εποπτεία της συμμόρφωσης είναι βαρύνουσας σημασίας. Και ακριβώς εκεί ανοίγει μια σειρά ερωτημάτων που μέχρι σήμερα παραμένουν αναπάντητα. Έχει γνωμοδοτήσει ο κ. Δοντάς για τη νομιμότητα του εγχειρήματος και, αν ναι, ποια είναι η θέση του. Αν δεν έχει γνωμοδοτήσει, για ποιον λόγο ένα έργο τέτοιας φύσης προχωρά χωρίς να έχει προηγηθεί η κρίση του αρμοδίου. Κι αν τελικά υπάρχει γνωμοδότηση, γιατί δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα, ώστε να γνωρίζουν οι πολίτες σε ποια βάση θεμελιώνεται η διαβεβαίωση περί πλήρους συμμόρφωσης.
Η σιωπή σε αυτό το σημείο δεν είναι ουδέτερη. Όσο η θέση του υπευθύνου προστασίας δεδομένων παραμένει αδιευκρίνιστη, η επίκληση της νομιμότητας από τη δημοτική αρχή στηρίζεται σε δηλώσεις προθέσεων και όχι σε τεκμηριωμένη νομική κάλυψη που να μπορεί να ελεγχθεί δημόσια.

Τι λέει η νομική ανάλυση για το ποιος μπορεί να επιτηρεί
Παράλληλα με τη συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο, ο δικηγόρος κ. Χριστόδουλος Μαλιαράκης προχώρησε σε εκτενή νομική τεκμηρίωση, εντοπίζοντας προβλήματα νομιμότητας που, κατά την κρίση του, θέτουν υπό αμφισβήτηση την ίδια την προκήρυξη. Ο ίδιος επικεντρώνεται στο θεσμικό πλαίσιο που διέπει τα συστήματα εναέριας επιτήρησης σε δημόσιους χώρους, δηλαδή στον Ν. 4624/2019 και στο ΠΔ 75/2020, και υπενθυμίζει ότι στα συστήματα επιτήρησης εντάσσονται ρητά και εκείνα που φέρονται από εναέρια μέσα, επανδρωμένα ή μη.
Η αιχμή της ανάλυσής του βρίσκεται στο άρθρο 4 του εν λόγω προεδρικού διατάγματος, το οποίο καθορίζει περιοριστικά ποιος μπορεί να είναι υπεύθυνος επεξεργασίας ενός τέτοιου συστήματος. Πρόκειται αποκλειστικά για τις δημόσιες αρχές που είναι αρμόδιες για την πρόληψη, διερεύνηση και δίωξη εγκλημάτων, και το διάταγμα κατονομάζει τρεις, την Ελληνική Αστυνομία, το Πυροσβεστικό Σώμα και το Λιμενικό Σώμα. Ο Δήμος Ρόδου δεν περιλαμβάνεται, υποστηρίζει ο κ. Μαλιαράκης, και ό,τι ισχύει για τον δήμο ισχύει πολλαπλασίως για τον ιδιώτη ανάδοχο που ο δήμος σκοπεύει να επιλέξει.
Στην ανάλυσή του προσθέτει και το ζήτημα της αρχής της αναλογικότητας, σύμφωνα με την οποία τέτοια συστήματα επιτρέπονται μόνο όταν οι σκοποί δεν μπορούν να επιτευχθούν με ηπιότερα μέτρα. Σημειώνει ακόμη πως η ίδια η μελέτη περιγράφει σκοπούς που, όπως διατείνεται, παραπέμπουν σε αστυνομική λειτουργία, καθώς γίνεται λόγος για πρόληψη και αποτροπή παραβατικών ενεργειών, για άμεση επέμβαση και για τεκμηριωμένη καταγραφή παραβάσεων. Επισημαίνει επιπλέον ότι η Μεσαιωνική Πόλη είναι κηρυγμένος αρχαιολογικός χώρος και μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, οπότε οι συστηματικές πτήσεις άνωθεν προϋποθέτουν αδειοδότηση κατά την αρχαιολογική νομοθεσία, βάσει του Ν. 4858/2021, η οποία κατά τον ίδιο δεν φαίνεται να έχει εξασφαλιστεί.

Η απόφαση της Αρχής που βαραίνει την υπόθεση
Πρόσθετο πονοκέφαλο για τους υποστηρικτές του έργου προκαλεί μια εξέλιξη που δεν αφορά τη Ρόδο, αλλά λειτουργεί ως προειδοποιητικό προηγούμενο. Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα έχει ήδη αποφανθεί αρνητικά για ανάλογο έργο, και μάλιστα έργο που επιχειρούσε να υλοποιήσει η ίδια η Ελληνική Αστυνομία, δηλαδή ένας από τους φορείς που ρητά αναγνωρίζονται ως αρμόδιοι.
Με την υπ’ αριθμόν 45/2025 απόφασή της, που φέρει ημερομηνία 31 Δεκεμβρίου 2025 και υπογράφεται από τον πρόεδρο της Αρχής, τον κ. Κωνσταντίνο Μενουδάκο, η Αρχή εξέτασε το σύστημα Έξυπνης Αστυνόμευσης, το γνωστό ως Smart Policing, που είχε προμηθευτεί η ΕΛ.ΑΣ. στο πλαίσιο σύμβασης με ιδιωτική εταιρεία. Επρόκειτο για φορητές συσκευές τύπου smartphone, οι οποίες, μέσω λήψης βιομετρικών χαρακτηριστικών, δηλαδή δακτυλικών αποτυπωμάτων και φωτογραφιών προσώπου, θα επιδίωκαν την άμεση ταυτοποίηση προσώπων κατά τους επιτόπιους ελέγχους.
Το συμπέρασμα της Αρχής υπήρξε σαφές. Διαπιστώθηκε ότι δεν υφίσταται η απαιτούμενη νομική βάση για την επεξεργασία που συνεπάγεται η χρήση του συστήματος. Η Αρχή στηρίχθηκε στο ό,τι, βάσει της αρχής της νομιμότητας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 45Α του Ν. 4624/2019, απαιτείται πρόβλεψη σε τυπικό νόμο, ενώ για την επεξεργασία ειδικών κατηγοριών δεδομένων, όπως τα βιομετρικά, το άρθρο 46 του ίδιου νόμου απαιτεί ρητή πρόβλεψη. Οι διατάξεις του ΠΔ 342/1977 που είχε επικαλεστεί η ΕΛ.ΑΣ. κρίθηκαν ιδιαιτέρως παλαιές και ανεπίκαιρες, ανίκανες να καλύψουν την έννοια των βιομετρικών δεδομένων υπό το φως της σύγχρονης νομοθεσίας. Διαπιστώθηκε ακόμη παράβαση ως προς τον χρόνο διενέργειας της εκτίμησης αντικτύπου. Κατέληξε δε σε προειδοποίηση για τη μη ενεργοποίηση του συστήματος, με το σκεπτικό ότι, υπό το ισχύον πλαίσιο, τυχόν παραγωγική λειτουργία θα συνιστούσε παράνομη επεξεργασία προσωπικών δεδομένων.

Η σύνδεση με τη Ρόδο είναι εύλογη. Εάν η Αρχή έκρινε ότι ακόμη και η Ελληνική Αστυνομία, που ανήκει στους ρητά αναγνωρισμένους αρμόδιους φορείς, δεν διέθετε επαρκή νομική βάση για ένα σύστημα βιομετρικής ταυτοποίησης, το ερώτημα για ένα έργο εναέριας επιτήρησης που σχεδιάζει ένας δήμος και θα υλοποιήσει ιδιώτης ανάδοχος αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος. Πρόκειται για το ίδιο νομικό αδιέξοδο, ιδωμένο από διαφορετική αφετηρία.