Η Διακήρυξη της Ρόδου βάζει τις Περιφέρειες στην καρδιά του επόμενου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού

• Περισσότεροι από 100 περιφερειάρχες, δήμαρχοι και ευρωβουλευτές υιοθέτησαν στο νησί ένα κείμενο που ζητά φιλόδοξο ΠΔΠ ύψους 1,27% του ΑΕΕ της ΕΕ και θεσμικά κατοχυρωμένο ρόλο της αυτοδιοίκησης στον σχεδιασμό της περιόδου 2028-2034

Η Ρόδος βρέθηκε την Παρασκευή στο επίκεντρο μιας από τις πιο κρίσιμες συζητήσεις που απασχολούν αυτή την περίοδο τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Στις 29 Μαΐου 2026, με αφορμή την εκτός έδρας συνεδρίαση της Ομάδας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος στην Επιτροπή των Περιφερειών (EPP-CoR), αιρετοί από κάθε γωνιά της Ευρώπης κατέληξαν σε ένα κοινό κείμενο θέσεων που πήρε πλέον το όνομα του νησιού. Η «Διακήρυξη της Ρόδου» επιχειρεί να βάλει τη φωνή της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, εκείνο που θα καθορίσει πού και πώς θα δαπανηθούν τα ευρωπαϊκά κονδύλια από το 2028 έως το 2034.
Η πρωτοβουλία για τη συγκέντρωση ανήκε στον περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου και μέλος της Ομάδας EPP-CoR, κ. Γιώργο Χατζημάρκο, ύστερα από πρόσκληση του οποίου έφτασαν στη Ρόδο περισσότεροι από 100 περιφερειάρχες και δήμαρχοι, μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, νέοι αιρετοί της τοπικής αυτοδιοίκησης και εκπρόσωποι εθνικών πολιτικών φορέων. Όλοι τους κλήθηκαν να τοποθετηθούν πάνω στο ερώτημα που διατρέχει σήμερα τις Βρυξέλλες, δηλαδή με ποιον τρόπο θα διαμορφωθεί ο προϋπολογισμός της επόμενης επταετίας και ποιος ρόλος θα αναγνωριστεί τελικά στους δήμους και τις Περιφέρειες.

Ένα κείμενο θέσεων με τίτλο που  μεταφέρει το στίγμα
Υπό τον τίτλο «Παραδίδοντας την Ευρώπη Μαζί: Τοποθετώντας τις Περιφέρειες στην Καρδιά του Επόμενου ΠΔΠ», οι συμμετέχοντες υιοθέτησαν ομοφώνως τη Διακήρυξη της Ρόδου, ζητώντας έναν φιλόδοξο και ισχυρό ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Η αξίωση που διατυπώνεται είναι σαφής, να μπορεί ο νέος προϋπολογισμός να ανταποκριθεί τόσο στις παραδοσιακές όσο και στις νέες προτεραιότητες της Ένωσης, διατηρώντας παράλληλα την πολιτική συνοχής ως το βασικό μακροπρόθεσμο επενδυτικό εργαλείο.
Στο κείμενο της Διακήρυξης οι αιρετοί χαρακτηρίζουν τη συζήτηση για το ΠΔΠ της περιόδου 2028-2034 «καθοριστική πολιτική στιγμή» για την Ευρωπαϊκή Ένωση, υπογραμμίζοντας ότι η ικανότητα της Ευρώπης να συνεχίσει να παράγει αποτελέσματα στην ανταγωνιστικότητα, την εδαφική συνοχή, τη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη, αλλά και να σταθεί απέναντι σε νέες προκλήσεις όπως η ασφάλεια, προϋποθέτει έναν προϋπολογισμό αντάξιο των φιλοδοξιών της. Επιμένουν μάλιστα ότι οι νέες στρατηγικές προτεραιότητες δεν μπορούν να αναπτυχθούν εις βάρος των θεμελιωδών πολιτικών, αλλά οφείλουν να συμβαδίζουν με τη διατήρηση και τον εκσυγχρονισμό τους.
Η αριθμητική αξίωση των περιφερειών
Το πιο συγκεκριμένο σημείο του κειμένου αφορά το ύψος της χρηματοδότησης. Οι υπογράφοντες ζητούν η συνολική χρηματοδότηση για το ΠΔΠ 2028-2034 να ανέρχεται στο 1,27% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της ΕΕ, χωρίς σε αυτό να υπολογίζονται οι αποπληρωμές του χρέους που σχετίζεται με το ταμείο ανάκαμψης NextGenerationEU. Πρόκειται για μια απαίτηση που αντανακλά την πεποίθηση των αιρετών ότι, όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά, η ευρωπαϊκή φιλοδοξία δεν μπορεί να βασίζεται στην ιδέα ότι μπορεί κανείς να επιτυγχάνει περισσότερα με λιγότερα μέσα.

Για να καταστεί εφικτός ένας τέτοιος προϋπολογισμός, η Διακήρυξη τάσσεται υπέρ της εισαγωγής νέων, γνήσιων ιδίων πόρων της Ένωσης. Το επιχείρημα είναι διπλό, καθώς οι νέοι πόροι θεωρείται ότι θα επιτρέψουν τόσο τη χρηματοδότηση των φιλοδοξιών όσο και την ενίσχυση της ικανότητας της ΕΕ να αντιδρά με ευελιξία σε απρόβλεπτες κρίσεις.

Συνοχή, απλούστευση και η αρχή της εταιρικής σχέσης
Σημαντικό μέρος του κειμένου είναι αφιερωμένο στην πολιτική συνοχής, την οποία οι αιρετοί περιγράφουν ως τη μεγαλύτερη παγκοσμίως επενδυτική πολιτική και ως το μόνο μέσο που διασφαλίζει ότι καμία περιοχή δεν θα μείνει στο περιθώριο. Η Διακήρυξη ζητά την απλούστευση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού προς όφελος των δικαιούχων, με μείωση των γραφειοκρατικών φραγμών στην πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Ταυτόχρονα όμως προειδοποιεί ότι ο εξορθολογισμός των δομών δεν πρέπει να γίνει πρόσχημα για περιορισμό της διαφάνειας, του δημοκρατικού ελέγχου ή της εδαφικής συμμετοχής, ούτε για την αποδυνάμωση της αρχής της εταιρικής σχέσης.
Στην ίδια λογική, οι υπογράφοντες τονίζουν ότι η ευελιξία οφείλει να συμπληρώνει και όχι να αντικαθιστά την προβλεψιμότητα, την οποία αντιμετωπίζουν ως πολιτική προϋπόθεση και όχι ως τεχνική λεπτομέρεια. Ζητούν επίσης οι δαπάνες να παραμείνουν τοποκεντρικές και εδαφικά ευαίσθητες, αναγνωρίζοντας τις διαφορετικές πραγματικότητες των νησιών, των εξόχως απόκεντρων περιοχών, των αγροτικών και ορεινών περιοχών αλλά και των διαρθρωτικά μειονεκτουσών Περιφερειών.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία αφορά στην επιμονή των αιρετών ότι η ενεργός επικουρικότητα, η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και η αρχή της εταιρικής σχέσης αποτελούν υποχρεώσεις και όχι επιλογές. Με αυτή τη βάση, η Διακήρυξη τάσσεται υπέρ ισχυρών και δεσμευτικών νομοθετικών διασφαλίσεων κατά την προετοιμασία των Σχεδίων Εθνικής και Περιφερειακής Εταιρικής Σχέσης, υπέρ υποχρεωτικών εδαφικών κεφαλαίων με τουλάχιστον ένα ανά κράτος μέλος, καθώς και υπέρ μιας ρήτρας επικουρικότητας που θα δίνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τη δυνατότητα να απορρίπτει σχέδια υπερβολικά συγκεντρωτικά. Το κείμενο κλείνει με έκκληση προς το Συμβούλιο, τις εθνικές κυβερνήσεις και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να ολοκληρώσουν τις διαπραγματεύσεις για το ΠΔΠ έως τα τέλη του 2026, ώστε να αποφευχθούν καθυστερήσεις στην νέα περίοδο προγραμματισμού.

Χατζημάρκος: «Η Ευρώπη που οραματιζόμαστε ταυτίζεται με τη Δημοκρατία»
Ανοίγοντας τις εργασίες της συνάντησης, ο κ. Γιώργος Χατζημάρκος υπογράμμισε ότι η Διακήρυξη της Ρόδου αποστέλλει «ένα ισχυρό και ξεκάθαρο μήνυμα» από δήμους και Περιφέρειες και των 27 κρατών – μελών. «Η Ευρώπη που οραματιζόμαστε δεν εξαντλείται σε δημοσιονομικούς δείκτες και λογιστικές πράξεις, αλλά ταυτίζεται με τη Δημοκρατία, τον σεβασμό, τη συμμετοχή και τα δικαιώματα των πολιτών στην πράξη», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι «οι μεγάλες κρίσεις της εποχής μας πρέπει να γίνουν η αφορμή για περισσότερη και καλύτερη Ευρώπη».
Ο περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου περιέγραψε την πρωτοβουλία ως «μια μεγάλη νίκη για τις τοπικές κοινωνίες» και «ένα αποφασιστικό βήμα για μια πιο δίκαιη, πιο ισχυρή και πιο ανθρώπινη Ευρώπη», η οποία θα είναι παρούσα δίπλα σε κάθε πολίτη, όπως είπε, από το μεγαλύτερο αστικό κέντρο έως το πιο απομακρυσμένο νησί και τη μικρότερη ορεινή κοινότητα.
Rautio: «Ο προϋπολογισμός πρέπει να είναι  πιο φιλόδοξος»
Η πρόεδρος της Ομάδας του ΕΛΚ στην Επιτροπή των Περιφερειών, κ. Sari Rautio, στάθηκε στην ανάγκη ενίσχυσης του προϋπολογισμού, σημειώνοντας ότι εάν η Ευρώπη θέλει να ανταποκριθεί τόσο στις υφιστάμενες προτεραιότητες όσο και στις νέες της φιλοδοξίες, «ο προϋπολογισμός πρέπει επίσης να είναι πιο φιλόδοξος».
Χαρακτήρισε την πολιτική συνοχής «μία από τις πιο απτές εκφράσεις αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης» και το μοναδικό εργαλείο μακροπρόθεσμων επενδύσεων που βασίζεται στις τοπικές ανάγκες. Επανέλαβε επίσης ότι οι δαπάνες της ΕΕ πρέπει να διατηρήσουν τον τοπικό τους χαρακτήρα και να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής, σεβόμενες την πολυμορφία των ευρωπαϊκών εδαφών, από τα νησιά και τις αγροτικές περιοχές έως τις Περιφέρειες που αντιμετωπίζουν διαρθρωτικά μειονεκτήματα.

Το μήνυμα της Κομισιόν για τους ιδίους πόρους
Στη συζήτηση τοποθετήθηκε και ο Ευρωπαίος επίτροπος για τον Προϋπολογισμό, την Καταπολέμηση της Απάτης και τη Δημόσια Διοίκηση, κ. Piotr Serafin, ο οποίος συνέδεσε ευθέως τη δυνατότητα ενός φιλόδοξου προϋπολογισμού με ένα εξίσου φιλόδοξο πακέτο νέων, πραγματικών ιδίων πόρων. Προειδοποίησε ότι τυχόν αποτυχία επίτευξης συμφωνίας για τους ιδίους πόρους θα επαναφέρει αναπόφευκτα τη συζήτηση περί περικοπών και κάλεσε τα κράτη- μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να στηρίξουν την προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ο επίτροπος έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ταχύτητα, τονίζοντας ότι η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για το επόμενο ΠΔΠ έως το τέλος του 2026 πρέπει να αποτελέσει «μία από τις προτεραιότητες», προς όφελος τόσο των κρατών – μελών όσο και των Περιφερειών.
Από την πλευρά του, ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κ. Raffaele Fitto, εστίασε στα μελλοντικά Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης, τα οποία, όπως είπε, θα ενισχύσουν τις συνέργειες ανάμεσα στις πολιτικές της ΕΕ σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, διατηρώντας τη συνοχή και την εδαφική σύγκλιση ανάμεσα στους βασικούς στόχους τους. Ξεκαθάρισε ότι η στήριξη θα συνεχίσει να κατευθύνεται προς τις περιοχές με τις μεγαλύτερες ανάγκες, με μεγαλύτερη ευελιξία ώστε τα προγράμματα να προσαρμόζονται στις τοπικές πραγματικότητες.
Ο αντιπρόεδρος Fitto επανέλαβε τον καθοριστικό ρόλο των περιφερειακών και τοπικών αρχών στην εφαρμογή της πολιτικής συνοχής. «Τα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης θα βασίζονται στη συνεργασία και στη λήψη αποφάσεων σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο μέσω ειδικών περιφερειακών κεφαλαίων, διατηρώντας το ίδιο μοντέλο πολυεπίπεδης διακυβέρνησης της πολιτικής συνοχής», ανέφερε, προσθέτοντας ότι «ο ρόλος των Περιφερειών θα παραμείνει καθοριστικός» και ότι οι περιφερειακές αρχές θα συνεχίσουν να αποτελούν βασικούς συνομιλητές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Χατζηδάκης: «Η Πολιτική Συνοχής είναι επένδυση στο μέλλον της Ευρώπης»
Στη Ρόδο βρέθηκε και ο αντιπρόεδρος της Ελληνικής Κυβέρνησης, κ. Κωστής Χατζηδάκης, ο οποίος τοποθέτησε τη συζήτηση σε ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο. «Η Πολιτική Συνοχής δεν είναι απλώς ένα εργαλείο αναδιανομής πόρων. Είναι επένδυση στο μέλλον της Ευρώπης, που ενισχύει την ανταγωνιστικότητα, τη συνοχή και τη σταθερότητά της», σημείωσε.
Ο ίδιος ανέφερε ότι στη συνάντηση συζητήθηκε η ανάγκη οι Περιφέρειες να αποκτήσουν ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση και την υλοποίηση του νέου ΠΔΠ, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο ο επόμενος προϋπολογισμός μπορεί να ανταποκριθεί στις σύγχρονες προκλήσεις και να στηρίξει το όραμα για «μια Ευρώπη ισχυρή οικονομικά και πολιτικά». Όπως κατέληξε, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, ως η μεγαλύτερη πολιτική δύναμη στην Ευρώπη, δεσμεύεται να εργαστεί προς αυτή την κατεύθυνση «με υπευθυνότητα και αποφασιστικότητα».
Το στοίχημα μέχρι το τέλος του 2026
Πέρα από τις επιμέρους τοποθετήσεις, η συνεδρίαση της Ρόδου ανέδειξε ένα κοινό αίτημα που διατρέχει το σύνολο του κειμένου, την έγκαιρη και ουσιαστική συμμετοχή των Δήμων και των Περιφερειών στη διαμόρφωση του επόμενου προϋπολογισμού. Η Διακήρυξη αναγνωρίζει τους Δήμους και τις Περιφέρειες ως συναρχιτέκτονες του μέλλοντος της Ευρώπης και υποστηρίζει ότι μόνον η σαφής πολιτική καθοδήγηση, η ισχυρή δημοκρατική εποπτεία και η πραγματική εδαφική οικειοποίηση θα διασφαλίσουν ότι ο προϋπολογισμός της ΕΕ θα αποφέρει απτά αποτελέσματα για τους πολίτες.
Το χρονικό περιθώριο που θέτουν οι αιρετοί είναι σαφές. Η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων έως τα τέλη του 2026 θεωρείται προϋπόθεση για να μην υπάρξουν καθυστερήσεις στην έναρξη της νέας περιόδου προγραμματισμού. Τις εργασίες της συνάντησης συντόνισε η κ. Αλίκη Μοσχή-Gauguet, ειδική διεθνών σχέσεων και πολιτιστικής διπλωματίας. Η Ρόδος, που για μία ημέρα μετατράπηκε σε σημείο συνάντησης της ευρωπαϊκής αυτοδιοίκησης, παραδίδει πλέον το όνομά της σε ένα κείμενο που φιλοδοξεί να ακουστεί ισχυρά στις αίθουσες όπου θα κριθεί ο επόμενος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός.