Στο κενό το πάγιο αίτημα για ανταποδοτικά έργα στη Ρόδο από το Υπουργείο Πολιτισμού

• Ο Δήμος και οι φορείς της Ρόδου δεν θα έχουν κανέναν θεσμικό απο­δέ­κτη για να απευ­θύ­νουν το αίτημά τους • Η δια­χεί­ριση περνά σε διοι­κη­τικό συμ­βού­λιο ιδιω­τι­κού δικαίου με απο­κλει­στικό εμπο­ρικό σκοπό!

Τα 15 και πλέον εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ που κατέ­θεσε η Ρόδος στα ταμεία του κράτους από την κίνηση των μνη­μείων της με χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα τα στοι­χεία του 2025, οπότε οι εισπρά­ξεις έφτασαν τα 15.035.747 ευρώ, τρο­φο­δο­τούν δια­χρο­νικά το τοπικό αίτημα για την επι­στροφή ενός μέρους αυτών των πόρων πίσω στο νησί μέσω έργων.

Η διεκ­δί­κηση αυτή αφορά στην ουσια­στική χρη­μα­το­δό­τηση έργων υπο­δο­μής, προ­στα­σίας και συντή­ρη­σης των ίδιων των μνη­μείων και της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς που υφί­στα­νται τη μεγα­λύ­τερη φθορά από την αυξη­μένη επι­σκε­ψι­μό­τητα, την πάροδο του χρόνου και φυσικά την μη επαρκή συντή­ρηση.

Με νομο­σχέ­διο που εισά­γε­ται προς συζή­τηση την Πέμπτη 23 Ιουλίου στην Επι­τροπή Μορ­φω­τι­κών Υπο­θέ­σεων της Βουλής, ο έλεγχος των εσόδων αφαι­ρεί­ται από το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού και μετα­φέ­ρε­ται σε Ανώνυμη Εται­ρεία 50ετούς διάρ­κειας. Η θεσμική αυτή μετα­βολή αλλάζει ριζικά το πεδίο, καθώς απο­μα­κρύ­νει ακόμη περισ­σό­τερο τη δυνα­τό­τητα ικα­νο­ποί­η­σης του πάγιου αιτή­μα­τος της Ρόδου, μετα­φέ­ρο­ντας τη δια­χεί­ριση σε έναν φορέα ιδιω­τι­κού δικαίου με απο­κλει­στικά εμπο­ρικό προ­σα­να­το­λι­σμό.

Σύμφωνα με τις καταγ­γε­λίες του Συλ­λό­γου Ελλήνων Αρχαιο­λό­γων και του Συντο­νι­σμού Σωμα­τείων του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού, η νέα εται­ρεία θα ανα­λά­βει τα έσοδα από εισι­τή­ρια, πωλη­τή­ρια, ανα­ψυ­κτή­ρια και εκμα­γεία, καθώς και ακίνητη περιου­σία του Υπουρ­γείου και του ΟΔΑΠ, στην οποία περι­λαμ­βά­νο­νται ρητά ακίνητα στη Μεσαιω­νική Πόλη της Ρόδου.

Το διοι­κη­τικό συμ­βού­λιο θα διο­ρί­ζε­ται από τους υπουρ­γούς Πολι­τι­σμού και Οικο­νο­μι­κών, χωρίς να απαι­τεί­ται επι­στη­μο­νική ειδί­κευση σε αρχαιο­λο­γία. Ο ΟΔΑΠ, ο φορέας που σήμερα δια­χει­ρί­ζε­ται τυπικά τα έσοδα των μνη­μείων, θα παρα­μεί­νει ως όνομα αλλά θα υπο­χρε­ού­ται να προ­κα­τα­βάλ­λει στην εται­ρεία το 80% του λει­τουρ­γι­κού της κόστους μέσα στους δύο πρώτους μήνες κάθε έτους, ποσό που η ίδια η εται­ρεία θα καθο­ρί­ζει.

Οι αντι­δρά­σεις έχουν ήδη ξεκι­νή­σει. Ο Σύλ­λο­γος Ελλήνων Αρχαιο­λό­γων μαζί με τον Συντο­νι­σμό Σωμα­τείων του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού πραγ­μα­το­ποί­η­σαν δια­δι­κτυακή συνέ­ντευξη Τύπου στις 20 Ιουλίου, όπου εκπρό­σω­ποι μίλησαν για πλήρη ιδιω­τι­κο­ποί­ηση κρί­σι­μων λει­τουρ­γιών και για απο­μά­κρυνση της δια­χεί­ρι­σης των εσόδων από κάθε δημόσιο έλεγχο. Ακο­λου­θεί στάση εργα­σίας σήμερα Τετάρτη 22 Ιουλίου, με τη συμ­με­τοχή σωμα­τείων υπαλ­λή­λων και αρχαιο­λό­γων του Υπουρ­γείου. Οι φορείς ζητούν την από­συρση του νομο­σχε­δίου, επι­κα­λού­με­νοι και ζήτημα αντι­συ­νταγ­μα­τι­κό­τη­τας, καθώς θεωρούν πως η εμπο­ρική εκμε­τάλ­λευση μνη­μείων έρχεται σε αντί­θεση με το άρθρο 7 του Συντάγ­μα­τος, που τα ορίζει ως εκτός συναλ­λα­γής.

Το οικο­νο­μικό βάρος που έχει η Ρόδος απο­τυ­πώ­νε­ται στα επίσημα στοι­χεία της ΕΛΣΤΑΤ. Το 2025 το Παλάτι του Μεγάλου Μαγί­στρου εισέ­πραξε 4.241.626 ευρώ, αυξη­μένα κατά 79,3% σε σχέση με το 2024, οπότε τα έσοδα είχαν φτάσει τα 2.366.060 ευρώ. Η Ακρό­πολη της Λίνδου κατέ­γραψε 8.857.634 ευρώ έναντι 6.465.600 ευρώ πέρυσι.

Τα δύο μνημεία συγκέ­ντρω­σαν συνο­λικά 13.099.260 ευρώ, απο­τε­λώ­ντας το μεγα­λύ­τερο μέρος από τα 15.035.747 ευρώ που απέδωσε συνο­λικά το νησί. Ακο­λου­θούν το Αρχαιο­λο­γικό Μουσείο Ρόδου με 729.592 ευρώ, η Κάμει­ρος με 724.330 ευρώ, η Ακρό­πολη Ιαλυσού με 372.902 ευρώ, τα τείχη της πόλης με 90.228 ευρώ, ο Ναός της Πανα­γίας του Κάστρου με 16.605 ευρώ και η Κοσμη­τική Συλλογή με 2.830 ευρώ. Συγκρι­τικά, ένα μέσο μουσείο στην Ελλάδα απο­φέ­ρει περίπου 560.000 ευρώ ετησίως, ενώ το Παλάτι της Ρόδου απέδωσε 7,5 φορές υψη­λό­τερο ποσό και η Λίνδος απέδωσε 340% περισ­σό­τερα από τον εθνικό μέσο όρο.

Μέχρι σήμερα, η απουσία επαρ­κούς αντα­πο­δο­τι­κό­τη­τας για τη χρη­μα­το­δό­τηση τοπικών έργων συντή­ρη­σης και προ­στα­σίας των μνη­μείων απο­τε­λούσε ζήτημα πολι­τι­κής από­φα­σης και κεντρι­κού σχε­δια­σμού από το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού. Η τερά­στια επι­σκε­ψι­μό­τητα δημιουρ­γεί συνε­χείς ανάγκες καθη­με­ρι­νής δια­χεί­ρι­σης και προ­στα­σίας, όπως η φθορά των πλα­κό­στρω­των και η κατα­πό­νηση των τειχών, οι οποίες απαι­τούν στο­χευ­μέ­νους πόρους.

Με το νέο πλαίσιο, η δυνα­τό­τητα αυτή περιο­ρί­ζε­ται δρα­στικά. Η δια­χεί­ριση περνά σε διοι­κη­τικό συμ­βού­λιο ιδιω­τι­κού δικαίου με απο­κλει­στικό εμπο­ρικό σκοπό. Η εται­ρεία αυτή λει­τουρ­γεί με βάση οικο­νο­μικά κρι­τή­ρια από­δο­σης κεφα­λαίου και δεν έχει καμία θεσμική υπο­χρέ­ωση ή εντολή να κατευ­θύ­νει μέρος των εσόδων σε έργα υπο­δο­μής, απο­κα­τά­στα­σης ή συντή­ρη­σης των αρχαιο­λο­γι­κών χώρων της περιο­χής που παράγει τον πλούτο.

Ενώ μέχρι χθες η άρνηση της αντα­πο­δο­τι­κό­τη­τας απο­τε­λούσε μια πολι­τική επιλογή της κυβέρ­νη­σης, στην οποία η τοπική κοι­νω­νία μπο­ρούσε να αντι­τά­ξει πολι­τική πίεση, αύριο ο Δήμος και οι φορείς της Ρόδου δεν θα έχουν κανέναν θεσμικό απο­δέ­κτη με κοι­νω­νική ή πολι­τική ευθύνη για να απευ­θύ­νουν το αίτημά τους.

Η μετα­βολή αυτή συν­δέ­ε­ται και με το προη­γού­μενο του Οργα­νι­σμού Προ­βο­λής Ελλη­νι­κού Πολι­τι­σμού (ΟΠΕΠ) του 1997, ο οποίος είχε λει­τουρ­γή­σει με αντι­κεί­μενο την εμπο­ρική αξιο­ποί­ηση και έκλεισε το 2010 με έλλειμμα 14 εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ. Σε αντί­θεση με τον ΟΠΕΠ, η νέα εται­ρεία απορ­ροφά απευ­θείας τα έσοδα από τα εισι­τή­ρια των μνη­μείων, απο­κό­πτο­ντας ορι­στικά τους πόρους αυτούς από οποια­δή­ποτε προ­ο­πτική άμεσης τοπικής επα­νε­πέν­δυ­σης.

Η εξέλιξη αυτή μετα­βάλ­λει τον πυρήνα των διεκ­δι­κή­σεων της Ρόδου. Ενώ μέχρι τώρα το πάγιο αίτημα για αντα­πο­δο­τι­κό­τητα απευ­θυ­νό­ταν σε μια δημόσια αρχή και απο­τε­λούσε αντι­κεί­μενο πολι­τι­κής πίεσης, η μετα­φορά του ελέγχου σε ανώνυμη εται­ρεία δημιουρ­γεί ένα κλειστό σύστημα. Τα έσοδα των 15 εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ ενσω­μα­τώ­νο­νται στους ισο­λο­γι­σμούς και τις ταμεια­κές ροές ενός φορέα με κερ­δο­σκο­πικό χαρα­κτήρα, καθι­στώ­ντας εξαι­ρε­τικά δυσχερή έως αδύνατη την επι­στροφή πόρων για τη συντή­ρηση και την προ­στα­σία των μνη­μείων του νησιού.