Στο κενό το πάγιο αίτημα για ανταποδοτικά έργα στη Ρόδο από το Υπουργείο Πολιτισμού

• Ο Δήμος και οι φορείς της Ρόδου δεν θα έχουν κανέναν θεσμικό αποδέκτη για να απευθύνουν το αίτημά τους • Η διαχείριση περνά σε διοικητικό συμβούλιο ιδιωτικού δικαίου με αποκλειστικό εμπορικό σκοπό!

Τα 15 και πλέον εκατομμύρια ευρώ που κατέθεσε η Ρόδος στα ταμεία του κράτους από την κίνηση των μνημείων της με χαρακτηριστικό παράδειγμα τα στοιχεία του 2025, οπότε οι εισπράξεις έφτασαν τα 15.035.747 ευρώ, τροφοδοτούν διαχρονικά το τοπικό αίτημα για την επιστροφή ενός μέρους αυτών των πόρων πίσω στο νησί μέσω έργων.
Η διεκδίκηση αυτή αφορά στην ουσιαστική χρηματοδότηση έργων υποδομής, προστασίας και συντήρησης των ίδιων των μνημείων και της πολιτιστικής κληρονομιάς που υφίστανται τη μεγαλύτερη φθορά από την αυξημένη επισκεψιμότητα, την πάροδο του χρόνου και φυσικά την μη επαρκή συντήρηση.
Με νομοσχέδιο που εισάγεται προς συζήτηση την Πέμπτη 23 Ιουλίου στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής, ο έλεγχος των εσόδων αφαιρείται από το Υπουργείο Πολιτισμού και μεταφέρεται σε Ανώνυμη Εταιρεία 50ετούς διάρκειας. Η θεσμική αυτή μεταβολή αλλάζει ριζικά το πεδίο, καθώς απομακρύνει ακόμη περισσότερο τη δυνατότητα ικανοποίησης του πάγιου αιτήματος της Ρόδου, μεταφέροντας τη διαχείριση σε έναν φορέα ιδιωτικού δικαίου με αποκλειστικά εμπορικό προσανατολισμό.
Σύμφωνα με τις καταγγελίες του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων και του Συντονισμού Σωματείων του Υπουργείου Πολιτισμού, η νέα εταιρεία θα αναλάβει τα έσοδα από εισιτήρια, πωλητήρια, αναψυκτήρια και εκμαγεία, καθώς και ακίνητη περιουσία του Υπουργείου και του ΟΔΑΠ, στην οποία περιλαμβάνονται ρητά ακίνητα στη Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου.
Το διοικητικό συμβούλιο θα διορίζεται από τους υπουργούς Πολιτισμού και Οικονομικών, χωρίς να απαιτείται επιστημονική ειδίκευση σε αρχαιολογία. Ο ΟΔΑΠ, ο φορέας που σήμερα διαχειρίζεται τυπικά τα έσοδα των μνημείων, θα παραμείνει ως όνομα αλλά θα υποχρεούται να προκαταβάλλει στην εταιρεία το 80% του λειτουργικού της κόστους μέσα στους δύο πρώτους μήνες κάθε έτους, ποσό που η ίδια η εταιρεία θα καθορίζει.
Οι αντιδράσεις έχουν ήδη ξεκινήσει. Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων μαζί με τον Συντονισμό Σωματείων του Υπουργείου Πολιτισμού πραγματοποίησαν διαδικτυακή συνέντευξη Τύπου στις 20 Ιουλίου, όπου εκπρόσωποι μίλησαν για πλήρη ιδιωτικοποίηση κρίσιμων λειτουργιών και για απομάκρυνση της διαχείρισης των εσόδων από κάθε δημόσιο έλεγχο. Ακολουθεί στάση εργασίας σήμερα Τετάρτη 22 Ιουλίου, με τη συμμετοχή σωματείων υπαλλήλων και αρχαιολόγων του Υπουργείου. Οι φορείς ζητούν την απόσυρση του νομοσχεδίου, επικαλούμενοι και ζήτημα αντισυνταγματικότητας, καθώς θεωρούν πως η εμπορική εκμετάλλευση μνημείων έρχεται σε αντίθεση με το άρθρο 7 του Συντάγματος, που τα ορίζει ως εκτός συναλλαγής.
Το οικονομικό βάρος που έχει η Ρόδος αποτυπώνεται στα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ. Το 2025 το Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου εισέπραξε 4.241.626 ευρώ, αυξημένα κατά 79,3% σε σχέση με το 2024, οπότε τα έσοδα είχαν φτάσει τα 2.366.060 ευρώ. Η Ακρόπολη της Λίνδου κατέγραψε 8.857.634 ευρώ έναντι 6.465.600 ευρώ πέρυσι.
Τα δύο μνημεία συγκέντρωσαν συνολικά 13.099.260 ευρώ, αποτελώντας το μεγαλύτερο μέρος από τα 15.035.747 ευρώ που απέδωσε συνολικά το νησί. Ακολουθούν το Αρχαιολογικό Μουσείο Ρόδου με 729.592 ευρώ, η Κάμειρος με 724.330 ευρώ, η Ακρόπολη Ιαλυσού με 372.902 ευρώ, τα τείχη της πόλης με 90.228 ευρώ, ο Ναός της Παναγίας του Κάστρου με 16.605 ευρώ και η Κοσμητική Συλλογή με 2.830 ευρώ. Συγκριτικά, ένα μέσο μουσείο στην Ελλάδα αποφέρει περίπου 560.000 ευρώ ετησίως, ενώ το Παλάτι της Ρόδου απέδωσε 7,5 φορές υψηλότερο ποσό και η Λίνδος απέδωσε 340% περισσότερα από τον εθνικό μέσο όρο.
Μέχρι σήμερα, η απουσία επαρκούς ανταποδοτικότητας για τη χρηματοδότηση τοπικών έργων συντήρησης και προστασίας των μνημείων αποτελούσε ζήτημα πολιτικής απόφασης και κεντρικού σχεδιασμού από το Υπουργείο Πολιτισμού. Η τεράστια επισκεψιμότητα δημιουργεί συνεχείς ανάγκες καθημερινής διαχείρισης και προστασίας, όπως η φθορά των πλακόστρωτων και η καταπόνηση των τειχών, οι οποίες απαιτούν στοχευμένους πόρους.
Με το νέο πλαίσιο, η δυνατότητα αυτή περιορίζεται δραστικά. Η διαχείριση περνά σε διοικητικό συμβούλιο ιδιωτικού δικαίου με αποκλειστικό εμπορικό σκοπό. Η εταιρεία αυτή λειτουργεί με βάση οικονομικά κριτήρια απόδοσης κεφαλαίου και δεν έχει καμία θεσμική υποχρέωση ή εντολή να κατευθύνει μέρος των εσόδων σε έργα υποδομής, αποκατάστασης ή συντήρησης των αρχαιολογικών χώρων της περιοχής που παράγει τον πλούτο.
Ενώ μέχρι χθες η άρνηση της ανταποδοτικότητας αποτελούσε μια πολιτική επιλογή της κυβέρνησης, στην οποία η τοπική κοινωνία μπορούσε να αντιτάξει πολιτική πίεση, αύριο ο Δήμος και οι φορείς της Ρόδου δεν θα έχουν κανέναν θεσμικό αποδέκτη με κοινωνική ή πολιτική ευθύνη για να απευθύνουν το αίτημά τους.
Η μεταβολή αυτή συνδέεται και με το προηγούμενο του Οργανισμού Προβολής Ελληνικού Πολιτισμού (ΟΠΕΠ) του 1997, ο οποίος είχε λειτουργήσει με αντικείμενο την εμπορική αξιοποίηση και έκλεισε το 2010 με έλλειμμα 14 εκατομμυρίων ευρώ. Σε αντίθεση με τον ΟΠΕΠ, η νέα εταιρεία απορροφά απευθείας τα έσοδα από τα εισιτήρια των μνημείων, αποκόπτοντας οριστικά τους πόρους αυτούς από οποιαδήποτε προοπτική άμεσης τοπικής επανεπένδυσης.
Η εξέλιξη αυτή μεταβάλλει τον πυρήνα των διεκδικήσεων της Ρόδου. Ενώ μέχρι τώρα το πάγιο αίτημα για ανταποδοτικότητα απευθυνόταν σε μια δημόσια αρχή και αποτελούσε αντικείμενο πολιτικής πίεσης, η μεταφορά του ελέγχου σε ανώνυμη εταιρεία δημιουργεί ένα κλειστό σύστημα. Τα έσοδα των 15 εκατομμυρίων ευρώ ενσωματώνονται στους ισολογισμούς και τις ταμειακές ροές ενός φορέα με κερδοσκοπικό χαρακτήρα, καθιστώντας εξαιρετικά δυσχερή έως αδύνατη την επιστροφή πόρων για τη συντήρηση και την προστασία των μνημείων του νησιού.