Υπουργείο Πολιτισμού: Ξεκινούν έργα στερέωσης του Κάστρου Παντελίου στη Λέρο

Επα­νέ­νταξη του Κάστρου Παντε­λίου στην πολι­τι­στική ζωή της Λέρου

Ολο­κλη­ρώ­θη­καν οι μελέτες ωρί­μαν­σης για τη δομική απο­κα­τά­σταση και στε­ρέ­ωση των οχυ­ρώ­σεων του Κάστρου του Παντε­λίου, καθώς και για την ανα­κα­τα­σκευή του θεάτρου εντός των τειχών του.

Το Κάστρο Παντε­λίου, ως οχυ­ρω­μέ­νος χώρος χρο­νο­λο­γεί­ται στα βυζα­ντινά χρόνια. Το Κάστρο προ­στα­τεύ­ε­ται από τρεις «ομό­κε­ντρους» οχυ­ρω­μα­τι­κούς περι­βό­λους, δηλαδή τρεις σειρές τειχών που περι­ζώ­νουν την κορυφή. Το πιο ψηλό μέρος του Κάστρου περι­κλεί­ε­ται από τον ενδό­τατο περί­βολο –η ακρό­πολη. Είναι η παλαιό­τερη βυζα­ντινή οχύρωση, η οποία χτί­στηκε πριν έλθουν στο νησί ο Ιππότες του τάγ­μα­τος του Αγίου Ιωάννη. Μετα­γε­νέ­στε­ρες προ­σθή­κες κατά την ιππο­το­κρα­τία, και τους οθω­μα­νι­κούς χρόνους, του έδωσαν τη σημε­ρινή του μορφή.

Η Υπουρ­γός Πολι­τι­σμού Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Η ολο­κλη­ρω­μένη δια­χεί­ριση, προ­στα­σία, ανά­δειξή και επι­σκε­ψι­μό­τητα του Κάστρου Παντελίου, στη Λέρο, απο­τε­λεί μια από τις προ­τε­ραιό­τη­τες, που θέσαμε, προ­χω­ρώ­ντας στην εκπό­νηση σειράς μελετών ωρί­μαν­σης έργων πολι­τι­σμού για το νησί. Εχουν ολο­κλη­ρω­θεί το σύνολο των μελετών για την απο­κα­τά­σταση και ανά­δειξη των σημα­ντι­κών εκκλη­σια­στι­κών μνη­μείων του νησιού, για το Κάστρο Μπούρ­τζι, για το αερό­φωνο στα κατά­λοιπα των στρα­τιω­τι­κών εγκα­τα­στά­σεων στο όρος Πατέλα. Σε συν­δυα­σμό με τα έργα, που έχουμε ήδη εντάξει και χρη­μα­το­δο­τού­νται με πόρους του Ταμείου Ανά­καμ­ψης, γίνεται φανερό ότι η Λέρος αντι­με­τω­πί­ζε­ται με ολι­στική προ­σέγ­γιση προ­στα­σίας και ανά­δει­ξης του πολι­τι­στι­κού της πλούτου, στο πλαίσιο του στρα­τη­γι­κού σχεδίου της αρχι­τε­κτο­νι­κής και πολε­ο­δο­μι­κής αξίας των οικι­σμών Λακκί και Λέπιδα, που εκπο­νή­θηκε από το Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού, το Εθνικό Μετσό­βιο Πολυ­τε­χνείο και το Πανε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λίας. Ένα, ως τώρα, ανα­ξιο­ποί­ητο πολι­τι­στικό κεφά­λαιο, γίνεται μοχλός ανά­πτυ­ξης για τον τόπο. Υπη­ρε­τώ­ντας αυτή τη στό­χευση, η απο­κα­τά­σταση του Κάστρου Παντε­λίου με την ανα­κα­τα­σκευή και του θεάτρου εντός των τειχών του, απο­τε­λεί έναν από τους σημα­ντι­κό­τε­ρους πολι­τι­στι­κούς πόρους, που προ­βλέ­πε­ται να επα­νε­ντα­χθεί δυνα­μικά στην πολι­τι­στική ζωή του νησιού».

Η πρό­σβαση στο Κάστρο πραγ­μα­το­ποιεί­ται είτε με τα πόδια μέσω του οικι­σμού του Πλα­τά­νου, με λιθό­στρωτο μονο­πάτι ως την κεντρική του πύλη, είτε οδικώς από τον οικισμό του Παντε­λίου μέχρι τον χώρο στάθ­μευ­σης που βρί­σκε­ται έξω από το Κάστρο και εν συνε­χεία ακο­λου­θώ­ντας το μονο­πάτι προς τη δευ­τε­ρεύ­ουσα πύλη. Στην περιοχή γύρω από το Κάστρο έχουν βρεθεί κατά καιρούς διάφορα όστρακα από την εποχή του χαλκού, της μυκη­ναϊ­κής περιό­δου, του 4ου αι π.Χ., της ρωμαϊ­κής περιό­δου που απο­δει­κνύ­ουν τη συνεχή χρήση του χώρου. Ο μεσαίος περί­βο­λος πρέπει να ήταν και αυτός αρχικά βυζα­ντι­νός, βάσει των πηγών της εποχής που κάνουν λόγο για Κάστρο με διπλή οχύρωση. Ο εξω­τε­ρι­κός περί­βο­λος κτί­στηκε από τους Ιωαν­νί­τες Ιππότες και έχει ισχυ­ρούς προ­μα­χώ­νες χωρίς να περι­βάλ­λει εντελώς την εσω­τε­ρική οχύρωση. Καλύ­πτει μόνο τα τρία τέταρτα του εσω­τε­ρι­κού καθώς τα υπό­λοιπα σημεία προ­στα­τεύ­ο­νται επαρκώς από τη μορ­φο­λο­γία τους εδάφους. Πολλά μέρη αυτού του τμή­μα­τος έχουν κατα­σκευα­στεί στις αρχές του 16ου αιώνα εν αναμονή της μεγάλης επί­θε­σης των Οθω­μα­νών. Σε πολλά σημεία του Κάστρου υπάρ­χουν εντοι­χι­σμένα τα οικό­σημα των Ιωαν­νι­τών αρχό­ντων του Κάστρου και των Μεγάλων Μαγί­στρων, κυρίως στον μεσαίο και στον ενδό­τερο περί­βολο, όχι, όμως, στους προ­μα­χώ­νες και στον εξω­τε­ρικό περί­βολο, κάτι που μαρτυρά ότι εκεί έγιναν εκτε­τα­μέ­νες επι­διορ­θώ­σεις επί τουρ­κο­κρα­τίας. Επί ιτα­λο­κρα­τίας κατα­σκευά­στη­καν ή επι­σκευά­στη­καν διάφορα κτήρια εντός του τρίτου περί­βο­λου και χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν για στρα­τιω­τική χρήση. Τον Σεπτέμ­βρη και Οκτώβρη του 1943, το Κάστρο βομ­βαρ­δί­στηκε από τη γερ­μα­νική αερο­πο­ρία και το ιταλικό πυρο­βο­λικό. Τότε γκρε­μί­στη­καν τμήματα του τείχους του.

Απο­κα­τά­σταση οχυ­ρώ­σεων

Τα σημεία των τειχών που χρήζουν ιδιαί­τε­ρης προ­σο­χής περι­λαμ­βά­νουν τις ενό­τη­τες:

1. Προ­μα­χώ­νας του πρώτου περι­βό­λου, ο οποίος απο­τε­λεί τμήμα της τρίτης φάσης κατα­σκευής των τειχών και βρί­σκε­ται ακριβώς δίπλα στην κύρια είσοδο του Κάστρου στην πρώτη περί­με­τρο των τειχών,

2. Το φυλάκιο στο βορειο­α­να­το­λικό τείχος του δεύ­τε­ρου περι­βό­λου,

3. Το βόρειο και βορειο­α­να­το­λικό τμήμα του τρίτου περι­βό­λου, του οποίου καθαι­ρέ­θηκε τμήμα της στέψης από τους Ιταλούς προ­κει­μέ­νου να απο­κτή­σει ορα­τό­τητα η στρα­τιω­τική εγκα­τά­σταση ενός παρα­τη­ρη­τη­ρίου που κατα­σκεύ­α­σαν σε επαφή με το τείχος.Ανα­κα­τα­σκευή θεάτρου

Το θέατρο, χωρη­τι­κό­τη­τας 162 ατόμων, χωρο­θε­τή­θηκε το 2005 στο βορειο­δυ­τικό άκρο του πρώτου περι­βό­λου στο πλαίσιο της μελέτης συνο­λι­κής ανά­δει­ξης του Κάστρου της Λέρου. Συνί­στατο σε μια κυκλική ελαφριά μεταλ­λική κατα­σκευή. Σήμερα στον χώρο παρα­μέ­νει ο μεταλ­λι­κός σκε­λε­τός με κατε­στραμ­μέ­νες τις προ­σβά­σεις και τις λει­τουρ­γι­κές υπο­δο­μές. Βάσει της αρχι­τε­κτο­νι­κής και στα­τι­κής μελέτης, το θέατρο ανα­κα­τα­σκευά­ζε­ται στην ίδια θέση και με τεταρ­το­κυ­κλική διάταξη του χώρου. Η μέγιστη χωρη­τι­κό­τητα των θεατών ανέρ­χε­ται σε 210 θέσεις. Στην επιλογή της χωρο­θέ­τη­σης ελή­φθη­σαν υπόψη η προ­σφο­ρό­τερη εκμε­τάλ­λευση της δια­θέ­σι­μης έκτασης σε συνάρ­τηση με τις κλίσεις του εδάφους.

Το νέο κοίλο δια­μορ­φώ­νε­ται με κτι­στούς ανα­βαθ­μούς, που ακο­λου­θούν τις υψο­με­τρι­κές καμπύ­λες, με όσο το δυνατόν λιγό­τε­ρες επεμ­βά­σεις. Δια­μορ­φώ­νε­ται ένας υπαί­θριος χώρος που μπορεί να φιλο­ξε­νή­σει και θεα­τρι­κές παρα­στά­σεις με κινητά σκηνικά και παρα­σκή­νια, αλλά και να χρη­σι­μο­ποιεί­ται για αναψυχή και για άλλες περι­στά­σεις. Ζητού­μενο της μελέτης για τη νέα κατα­σκευή του θεάτρου στη θέση του προ­ϋ­πάρ­χο­ντος θεάτρου, ήταν να έχει έναν πιο μόνιμο χαρα­κτήρα, χωρίς να χρήζει μεγάλης συντή­ρη­σης, και κατά το δυνατό, χωρίς κατα­σκευή νέων βοη­θη­τι­κών χώρων. Η πρό­σβαση στο θέατρο γίνεται μέσω της κεντρι­κής πύλης του Κάστρου και τη δευ­τε­ρεύ­ουσα πύλη, το «παρα­πόρτι». Ο διά­δρο­μος πρό­σβα­σης στο χώρο του θεάτρου δια­τη­ρεί­ται με τρο­πο­ποι­ή­σεις, όπως δια­τη­ρού­νται και οι υπάρ­χο­ντες βοη­θη­τι­κοί χώροι (καμα­ρί­νια, απο­θή­κες, χώροι υγιει­νής) και ηλε­κτρο­μη­χα­νο­λο­γι­κές εγκα­τα­στά­σεις.