Ο κίνδυνος για την Ελλάδα από τη σύγκρουση Τουρκίας και Ισραήλ έχει όνομα: σταδιακά τετελεσμένα στη θάλασσα με τα Δωδεκάνησα στην πρώτη γραμμή

• Απο­κλει­σμέ­νη από το συ­ρια­κό μέ­τω­πο λόγω της ισ­ραη­λι­νής υπε­ρο­χής, η Άγκυ­ρα με­τα­το­πί­ζει το κέ­ντρο βά­ρους της πί­ε­σης προς δυ­σμάς με θα­λάσ­σια πάρκα, γκρί­ζες ζώνες και το επερ­χό­με­νο νο­μο­σχέ­διο για τη «Γα­λά­ζια Πα­τρί­δα». Ανα­λυ­τές προει­δο­ποιούν ότι η απει­λή για την Ελ­λά­δα δεν είναι το θερμό επει­σό­διο αλλά η με­θο­δι­κή με­τα­τρο­πή μο­νο­με­ρών δια­ταγ­μά­των σε πραγ­μα­τι­κό­τη­τα στο πεδίο

Η κλι­μά­κω­ση ανά­με­σα στην Τουρ­κία και το Ισ­ρα­ήλ, με φόντο τα δια­δο­χι­κά ισ­ραη­λι­νά πλήγ­μα­τα σε συ­ρια­κό έδα­φος, δεν απο­τε­λεί για την Ελ­λά­δα μια μα­κρι­νή πε­ρι­φε­ρεια­κή κρίση που απλώς πα­ρα­κο­λου­θεί κα­νείς από από­στα­ση ασφα­λεί­ας. Αντι­θέ­τως, οι ανα­λύ­σεις που πλη­θαί­νουν το τε­λευ­ταίο διά­στη­μα συ­γκλί­νουν σε ένα ανη­συ­χη­τι­κό συ­μπέ­ρα­σμα: όσο η Άγκυ­ρα δια­πι­στώ­νει ότι το ανα­το­λι­κό της μέ­τω­πο είναι κλει­στό, καθώς μια απευ­θεί­ας ανα­μέ­τρη­ση με το Ισ­ρα­ήλ εγκυ­μο­νεί ανυ­πο­λό­γι­στο κό­στος, τόσο πιο ελ­κυ­στι­κή γί­νε­ται γι’ αυτήν η κα­τεύ­θυν­ση του Αι­γαί­ου και της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου, όπου εκτι­μά ότι μπο­ρεί να κι­νη­θεί με μικρά, ελεγ­χό­με­να βή­μα­τα και χα­μη­λό­τε­ρο ρίσκο. Το παρόν κεί­με­νο επι­χει­ρεί να απο­τυ­πώ­σει ανα­λυ­τι­κά τις δια­στά­σεις αυτού του κιν­δύ­νου, όπως προ­κύ­πτουν από τις δια­θέ­σι­μες πλη­ρο­φο­ρί­ες και εκτι­μή­σεις, χωρίς να κα­τα­γρά­φε­ται προς το παρόν καμία επι­χει­ρη­σια­κή εξέ­λι­ξη στο Αι­γαίο.

Η λο­γι­κή της εκτό­νω­σης προς δυ­σμάς

Το θε­μέ­λιο του προ­βλη­μα­τι­σμού είναι η ασυμ­με­τρία ισχύ­ος που απο­κά­λυ­ψε η κρίση στη Συρία. Η Τουρ­κία κα­τα­δί­κα­σε έντο­να το ισ­ραη­λι­νό πλήγ­μα στη βάση Αμπού αλ Ντου­χούρ ως πα­ρα­βί­α­ση της συ­ρια­κής κυ­ριαρ­χί­ας, όμως δεν ανέ­λα­βε καμία στρα­τιω­τι­κή δράση, στάση που απο­δί­δε­ται τόσο στην απο­φυ­γή πο­λέ­μου με­τα­ξύ δύο κρα­τών συν­δε­δε­μέ­νων με τις ΗΠΑ όσο και στον ημι­τε­λή εκ­συγ­χρο­νι­σμό της τουρ­κι­κής αε­ρο­πο­ρί­ας. Το Ισ­ρα­ήλ έχει τη δυ­να­τό­τη­τα να προ­κα­λέ­σει άμεσα σο­βα­ρές στρα­τιω­τι­κές ζη­μιές στην Τουρ­κία, ενώ στο Αι­γαίο η τουρ­κι­κή ηγε­σία εκτι­μά ότι μπο­ρεί να δρα στα­δια­κά, δο­κι­μά­ζο­ντας τα όρια της αντί­δρα­σης της Αθή­νας. Με απλά λόγια, η Ελ­λά­δα θε­ω­ρεί­ται από την Άγκυ­ρα ο αντί­πα­λος απέ­να­ντι στον οποίο η πίεση κο­στί­ζει λι­γό­τε­ρο. Η ίδια ανά­λυ­ση κα­τα­λή­γει στο κομ­βι­κό συ­μπέ­ρα­σμα ότι ο κίν­δυ­νος για την Ελ­λά­δα δεν είναι ότι η Τουρ­κία έχει ήδη απο­κτή­σει νέα δι­καιώ­μα­τα, αλλά ότι θα επι­χει­ρή­σει να με­τα­τρέ­ψει νο­μι­κά αμ­φι­λε­γό­με­νες δια­κη­ρύ­ξεις σε γε­γο­νό­τα στη θά­λασ­σα.

Τα θα­λάσ­σια πάρκα ως πρώτη πράξη

Η πρώτη απτή εκ­δή­λω­ση αυτής της στρα­τη­γι­κής έχει ήδη συ­ντε­λε­στεί. Με τις προ­ε­δρι­κές απο­φά­σεις της 15ης Αυ­γού­στου η Τουρ­κία ανα­κή­ρυ­ξε 2 «εθνι­κά θα­λάσ­σια πάρκα» στο βο­ρειο­α­να­το­λι­κό Αι­γαίο και την Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, με όρια που εκτεί­νο­νται και πέραν των τουρ­κι­κών χω­ρι­κών υδά­των. Σύμ­φω­να με δη­μο­σιεύ­μα­τα, το πρώτο το­πο­θε­τεί­ται στη θα­λάσ­σια πε­ριο­χή με­τα­ξύ Λή­μνου και Σα­μο­θρά­κης, ενώ το δεύ­τε­ρο σε ζώνη της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου που απο­κό­πτει το σύ­μπλεγ­μα του Κα­στε­λό­ρι­ζου από τη Ρόδο, με τις κι­νή­σεις να εντάσ­σο­νται στον ευ­ρύ­τε­ρο σχε­δια­σμό της «Γα­λά­ζιας Πα­τρί­δας». Η γε­ω­γρα­φία των πάρ­κων δεν είναι τυ­χαία. Το βό­ρειο αγ­γί­ζει τον νευ­ραλ­γι­κό χώρο των στε­νών και του βο­ρειο­α­να­το­λι­κού Αι­γαί­ου, ενώ το νότιο στο­χεύ­ει στη γε­ω­στρα­τη­γι­κή καρ­διά της ελ­λη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, εκεί όπου το Κα­στελ­λό­ρι­ζο λει­τουρ­γεί ως κλει­δί για κάθε μελ­λο­ντι­κή οριο­θέ­τη­ση. Είναι ακρι­βώς αυτή η στό­χευ­ση που κα­θι­στά τα Δω­δε­κά­νη­σα, από τη Ρόδο μέχρι το ακρι­τι­κό σύ­μπλεγ­μα της Με­γί­στης, την πρώτη γραμ­μή σε οποιο­δή­πο­τε σε­νά­ριο έμπρα­κτης αμ­φι­σβή­τη­σης.

Η Αθήνα απά­ντη­σε άμεσα και σε αυ­στη­ρά νο­μι­κή βάση. Το υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών υπο­γράμ­μι­σε ότι στο μέτρο που τα πάρκα κα­τα­λαμ­βά­νουν διε­θνή ύδατα η εγκα­θί­δρυ­σή τους είναι πα­ρά­νο­μη, καθώς κα­νέ­να κρά­τος δεν δι­καιού­ται να θε­σπί­ζει μο­νο­με­ρώς προ­στα­τευό­με­νες πε­ριο­χές εκτός εθνι­κής δι­καιο­δο­σί­ας, ότι είναι πα­ρά­νο­μα και στον βαθμό που εκτεί­νο­νται εντός ελ­λη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας και ότι η ενέρ­γεια δεν πα­ρά­γει κα­νέ­να απο­λύ­τως έν­νο­μο απο­τέ­λε­σμα. Ωστό­σο, όπως επι­ση­μαί­νε­ται από δι­πλω­μα­τι­κές πηγές, στην Αθήνα γνω­ρί­ζουν ότι οι τουρ­κι­κές κι­νή­σεις δεν πα­ρά­γουν νο­μι­κά τε­τε­λε­σμέ­να ούτε επη­ρε­ά­ζουν τα ελ­λη­νι­κά κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα, την ίδια όμως στιγ­μή η ανη­συ­χία εστιά­ζε­ται στο τι θα ακο­λου­θή­σει στην πράξη.

Το σε­νά­ριο της έμπρα­κτης επι­βο­λής και το δί­λημ­μα της Αθή­νας

Εδώ βρί­σκε­ται ο πυ­ρή­νας του κιν­δύ­νου. Τα τουρ­κι­κά δια­τάγ­μα­τα από μόνα τους δεν πα­ρέ­χουν στην Άγκυ­ρα διε­θνώς ανα­γνω­ρι­σμέ­νο δι­καί­ω­μα να απα­γο­ρεύ­ει σε ελ­λη­νι­κά σκάφη την αλιεία στην ανοι­χτή θά­λασ­σα, όμως ο πραγ­μα­τι­κός κίν­δυ­νος θα προ­έ­κυ­πτε αν οι τουρ­κι­κές αρχές επι­χει­ρού­σαν να επι­βά­λουν τους κα­νό­νες τους πέραν των χω­ρι­κών υδά­των με χρήση ακτο­φυ­λα­κής ή πο­λε­μι­κών πλοί­ων. Σε ένα τέ­τοιο εν­δε­χό­με­νο, η Αθήνα θα βρι­σκό­ταν αντι­μέ­τω­πη με το δί­λημ­μα είτε να προ­στα­τεύ­σει την ελευ­θε­ρία της ναυ­σι­πλο­ΐ­ας και της αλιεί­ας είτε να ανε­χθεί τη δια­μόρ­φω­ση τουρ­κι­κών διοι­κη­τι­κών πρα­κτι­κών σε αμ­φι­σβη­τού­με­νες πε­ριο­χές. Το δί­λημ­μα αυτό είναι εξ ορι­σμού πα­γι­δευ­τι­κό. Η αδρά­νεια θα ισο­δυ­να­μού­σε με σιω­πη­ρή απο­δο­χή μιας νέας πραγ­μα­τι­κό­τη­τας, ενώ η δυ­να­μι­κή αντί­δρα­ση θα με­τέ­φε­ρε το βάρος της κλι­μά­κω­σης στην ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά, με ό,τι αυτό συ­νε­πά­γε­ται για τη διε­θνή ει­κό­να και τη δια­χεί­ρι­ση της κρί­σης. Οπως συ­μπυ­κνώ­νε­ται στη σχε­τι­κή ανά­λυ­ση, η Τουρ­κία δεν χρειά­ζε­ται να ξε­κι­νή­σει με­γά­λο πό­λε­μο ούτε να επι­διώ­ξει άμεση ανα­γνώ­ρι­ση των αι­τη­μά­των της, αρκεί να με­τα­τρέ­πει στα­δια­κά μο­νο­με­ρείς χάρ­τες και εσω­τε­ρι­κά δια­τάγ­μα­τα σε τα­κτι­κή πα­ρου­σία κρα­τι­κών υπη­ρε­σιών στη θά­λασ­σα.

Το νο­μο­σχέ­διο του Οκτω­βρί­ου και η «ερ­πύ­στρια» της δι­καιο­δο­σί­ας

Ο δεύ­τε­ρος και ίσως σο­βα­ρό­τε­ρος βρα­χί­ο­νας της τουρ­κι­κής στρα­τη­γι­κής ανα­μέ­νε­ται το φθι­νό­πω­ρο. Σύμ­φω­να με ανα­λυ­τές, το νο­μο­σχέ­διο για τις θα­λάσ­σιες ζώνες που θα κα­τα­τε­θεί στην τουρ­κι­κή Εθνο­συ­νέ­λευ­ση το αρ­γό­τε­ρο έως τον Οκτώ­βριο απο­τε­λεί κεί­με­νο που η Άγκυ­ρα επε­ξερ­γά­ζε­ται επί σειρά ετών και θα συ­νι­στά την ολο­κλη­ρω­μέ­νη απά­ντη­σή της στον ελ­λη­νι­κό νόμο για τον θα­λάσ­σιο χω­ρο­τα­ξι­κό σχε­δια­σμό. Η ση­μα­σία του είναι θε­σμι­κή και όχι μόνο επι­κοι­νω­νια­κή, καθώς αν το νο­μο­σχέ­διο προ­χω­ρή­σει, θα είναι η πρώτη φορά που οι τουρ­κι­κές θέ­σεις για τα ζη­τή­μα­τα αυτά θα απο­τυ­πω­θούν σε νόμο, με την κί­νη­ση να ερ­μη­νεύ­ε­ται και ως έμ­με­ση απά­ντη­ση στη συ­νερ­γα­σία Ελ­λά­δας, Γαλ­λί­ας, Κύ­πρου και Ισ­ρα­ήλ για τους υπε­ρά­κτιους ενερ­γεια­κούς πό­ρους.

Ιδιαί­τε­ρη βα­ρύ­τη­τα έχει η εκτί­μη­ση ότι τα δύο ερ­γα­λεία, πάρκα και νο­μο­σχέ­διο, λει­τουρ­γούν συ­μπλη­ρω­μα­τι­κά. Ανα­λυ­τές επι­ση­μαί­νουν ότι τα πάρκα εν­δέ­χε­ται να απο­τε­λούν προ­πο­μπό μιας εκτε­τα­μέ­νης τουρ­κι­κής ΑΟΖ, με το νο­μο­σχέ­διο για τη «Γα­λά­ζια Πα­τρί­δα» να δίνει εν­δε­χο­μέ­νως στον Τούρ­κο πρό­ε­δρο την εξου­σιο­δό­τη­ση να οριο­θε­τεί θα­λάσ­σιες ζώνες μο­νο­με­ρώς, στο πλαί­σιο της τα­κτι­κής του creeping jurisdiction, δη­λα­δή της με­τα­τρο­πής ζωνών πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κής προ­στα­σί­ας σε στρα­τη­γι­κές εφό­σον προ­στε­θούν στο πα­κέ­το των θα­λάσ­σιων κυ­ριαρ­χι­κών διεκ­δι­κή­σε­ων. Ο κίν­δυ­νος από μια εν­δε­χό­με­νη μο­νο­με­ρή ανα­κή­ρυ­ξη ΑΟΖ έγκει­ται στο ό,τι θα δη­μιουρ­γού­σε τε­τε­λε­σμέ­νο σε βάρος των ελ­λη­νι­κών διεκ­δι­κή­σε­ων, πε­ριο­ρί­ζο­ντας πε­ριο­χές τις οποί­ες η Αθήνα σή­με­ρα μπο­ρεί να επι­κα­λεί­ται ως οριο­θε­τή­σι­μες, με την Άγκυ­ρα να τις βα­φτί­ζει δικές της. Πα­ράλ­λη­λα, η Τουρ­κία επα­να­φέ­ρει τους ισχυ­ρι­σμούς περί νη­σιών και βρα­χο­νη­σί­δων αμ­φι­σβη­τού­με­νης κυ­ριαρ­χί­ας, με την ευ­θεία αμ­φι­σβή­τη­ση της ελ­λη­νι­κής κυ­ριαρ­χί­ας να προ­κα­λεί τη με­γα­λύ­τε­ρη ανη­συ­χία στην Αθήνα και δι­πλω­μα­τι­κές πηγές να προει­δο­ποιούν ότι η Άγκυ­ρα επι­χει­ρεί στα­δια­κά να δη­μιουρ­γή­σει νέα τε­τε­λε­σμέ­να. Πρό­κει­ται για θέση που η τουρ­κι­κή πλευ­ρά προ­βάλ­λει συ­στη­μα­τι­κά από την κρίση των Ιμίων το 1996 και έπει­τα, γε­γο­νός που δεί­χνει ότι το ση­με­ρι­νό σκη­νι­κό δεν είναι αυ­το­σχε­δια­σμός αλλά συ­νέ­χεια μιας μα­κράς στρα­τη­γι­κής.

Ο πα­ρά­γο­ντας του εσω­τε­ρι­κού χρό­νου σε Τουρ­κία και Ισ­ρα­ήλ

Ο κίν­δυ­νος επι­τεί­νε­ται από το γε­γο­νός ότι και οι δύο πρω­τα­γω­νι­στές της κρί­σης έχουν εσω­τε­ρι­κούς λό­γους να κρα­τούν την έντα­ση ψηλά. Στο Ισ­ρα­ήλ, ο πρω­θυ­πουρ­γός δίνει δύ­σκο­λη προ­ε­κλο­γι­κή μάχη και η αντι­πα­ρά­θε­ση με την Τουρ­κία κα­τα­λαμ­βά­νει διαρ­κώς με­γα­λύ­τε­ρο χώρο στη στρα­τη­γι­κή του, με ανα­λυ­τές να εκτι­μούν ότι το «αντι­τουρ­κι­κό χαρτί» αξιο­ποιεί­ται για τη συ­σπεί­ρω­ση της εκλο­γι­κής βάσης. Στην Τουρ­κία, αντί­στοι­χα, ο ακρο­δε­ξιός κυ­βερ­νη­τι­κός εταί­ρος του Τούρ­κου προ­έ­δρου προει­δο­ποί­η­σε ότι η χώρα θα απα­ντή­σει σε κι­νή­σεις που αγνο­ούν τις θα­λάσ­σιες αξιώ­σεις της, ενώ η Άγκυ­ρα αι­σθά­νε­ται απο­κλει­σμέ­νη από τις εξε­λί­ξεις στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο και ανη­συ­χεί για τη στενή συ­νερ­γα­σία Γαλ­λί­ας, Ελ­λά­δας, Κύ­πρου και Ισ­ρα­ήλ σε θέ­μα­τα ασφά­λειας και ενέρ­γειας. Αυτό το αί­σθη­μα πε­ρι­κύ­κλω­σης είναι ακρι­βώς το ψυ­χο­λο­γι­κό υπό­στρω­μα πάνω στο οποίο μια πιε­σμέ­νη τουρ­κι­κή ηγε­σία θα μπο­ρού­σε να ανα­ζη­τή­σει διέ­ξο­δο εθνι­κής συ­σπεί­ρω­σης σε ένα πεδίο όπου θε­ω­ρεί ότι ελέγ­χει την κλι­μά­κω­ση, δη­λα­δή απέ­να­ντι στην Ελ­λά­δα.

Το τέλος των «ήρε­μων νερών» και η ανά­γνω­ση της Αθή­νας

Η με­τα­τό­πι­ση αυτή γί­νε­ται ήδη αι­σθη­τή στο δι­πλω­μα­τι­κό πα­ρα­σκή­νιο. Δι­πλω­μά­τες και ανα­λυ­τές ση­μειώ­νουν ότι η έντα­ση επι­στρέ­φει στα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά και το­νί­ζουν ότι δεν επι­τρέ­πο­νται κι­νή­σεις επι­κοι­νω­νια­κού εντυ­πω­σια­σμού για την αντι­με­τώ­πι­ση των τουρ­κι­κών με­θο­δεύ­σε­ων. Η πε­ρί­ο­δος των απο­κα­λού­με­νων ήρε­μων νερών, που είχε επι­τρέ­ψει τη σχε­τι­κή απο­κλι­μά­κω­ση των τε­λευ­ταί­ων ετών, εμ­φα­νί­ζε­ται πλέον να εξα­ντλεί­ται, με την Άγκυ­ρα να επα­νέρ­χε­ται σε λο­γι­κή συσ­σώ­ρευ­σης διεκ­δι­κή­σε­ων. Υπάρ­χει ωστό­σο και ένα προη­γού­με­νο που λει­τουρ­γεί κα­θη­συ­χα­στι­κά ως προς τη δυ­να­τό­τη­τα της Αθή­νας να ακυ­ρώ­νει τουρ­κι­κούς σχε­δια­σμούς με νο­μι­κά και δι­πλω­μα­τι­κά μέσα. Οπως υπεν­θυ­μί­ζουν δι­πλω­μα­τι­κές πηγές, ανά­λο­γο αφή­γη­μα είχε συ­νο­δεύ­σει και το τουρ­κο­λι­βυ­κό μνη­μό­νιο, το οποίο κα­τέ­στη επί της ου­σί­ας ανε­φάρ­μο­στο χάρη στη συμ­φω­νία οριο­θέ­τη­σης θα­λάσ­σιων ζωνών Ελ­λά­δας και Αι­γύ­πτου. Το δί­δαγ­μα είναι ότι τα μο­νο­με­ρή τουρ­κι­κά κεί­με­να απα­ντώ­νται απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ρα με δι­με­ρείς συμ­φω­νί­ες και συμ­μα­χί­ες παρά με ρη­το­ρι­κές εξάρ­σεις.