Τριαντάφυλλος Καρατράντος: «Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η σύγκρουση Ισραήλ με την Χαμάς, το Παλαιστινιακό ζήτημα και ο ρόλος της Τουρκίας»

Κύριε Καρα­τρά­ντο, θα ήθελα να ξεκι­νή­σουμε από τον πόλεμο στην Ουκρα­νία που έχει ήδη κλείσει δύο χρόνια από την εισβολή της Ρωσίας. Πώς εκτι­μάτε ότι εξε­λίσ­σο­νται τα πράγ­ματα, ενώ οι ΗΠΑ και η Ευρώπη συνε­χί­ζουν να στη­ρί­ζουν τους Ουκρα­νούς; Υπάρχει φως στον ορί­ζο­ντα για ορι­στική κατά­παυση του πυρός;

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρα­νία και ο πόλεμος που διε­ξά­γε­ται για δύο πλέον χρόνια άλλαξε ριζικά τον κόσμο μας και την έννοια της ασφά­λειας. Τα αυταρ­χικά καθε­στώτα με ανα­θε­ω­ρη­τι­κές βλέψεις απο­τε­λούν σημα­ντική απειλή για τη διεθνή ασφά­λεια.

Ιδιαί­τερα όταν έχουν τις στρα­τιω­τι­κές δυνα­τό­τη­τες της Ρωσίας. Η κατοχή πυρη­νι­κών όπλων από ένα αυταρ­χικό καθε­στώς αυξάνει επι­κίν­δυνα την πιθα­νό­τητα χρήσης τους, καθώς δεν υπάρ­χουν οι δικλεί­δες ασφα­λείας των δημο­κρα­τι­κών συστη­μά­των, με απο­τέ­λε­σμα ο κόσμος να κιν­δυ­νεύει να γνω­ρί­σει μια πυρη­νική απο­κά­λυψη.

Η παγκό­σμια αρχι­τε­κτο­νική ασφά­λειας παρα­μέ­νει ελλιπής, ενώ ο παγκο­σμιό­τε­ρος των οργα­νι­σμών, ο ΟΗΕ, με τη μορφή που έχει σήμερα, δεν μπορεί να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει απο­τε­λε­σμα­τικά τη βασική του απο­στολή, να δια­τη­ρή­σει τη διεθνή ειρήνη και ασφά­λεια.

Η επι­διω­κό­μενη στρα­τη­γική αυτο­νο­μία της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης απέχει αρκετά από το να γίνει πραγ­μα­τι­κό­τητα. Χρειά­ζο­νται σημα­ντι­κές πρω­το­βου­λίες και δύσκο­λες απο­φά­σεις, ώστε να μπο­ρέ­σει να προ­χω­ρή­σει επί της ουσίας η ολο­κλή­ρωση στον τομέα της άμυνας και της ασφά­λειας.

Στο πεδίο των μαχών, τους τελευ­ταί­ους μήνες οι πολε­μι­κές επι­χει­ρή­σεις δεν παρου­σιά­ζουν μεγάλη δια­φο­ρο­ποί­ηση και επί της ουσίας παρα­κο­λου­θούμε μια σχε­τι­κώς παγιω­μένη κατά­σταση με την Ρωσία να κατέχει σχεδόν το 18% του εδάφους της Ουκρα­νίας. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό πως η μεγάλη εαρινή αντε­πί­θεση των Ουκρα­νι­κών δυνά­μεων δεν κατά­φερε να αλλάξει τις ισορ­ρο­πίες.

Το τελευ­ταίο διά­στημα παρα­τη­ρούμε ρωγμές και προ­βλή­ματα στην υπο­στή­ριξη της Ουκρα­νίας από τις χώρες της Δύσης, με χαρα­κτη­ρι­στική περί­πτωση τις ΗΠΑ. Το 2024 είναι μια χρονιά με σημα­ντι­κές εκλο­γι­κές δια­δι­κα­σίες σε μια σειρά χωρών της Δύσης και κυρίως στις Η.Π.Α. Το απο­τέ­λε­σμα των εκλογών σίγουρα θα επη­ρε­ά­σει και τον βαθμό, αλλά και τον τρόπο της βοή­θειας στην Ουκρα­νία.

Αυτός είναι άλλωστε και ένας από τους λόγους που κανείς δεν θέλει να δει την επι­στροφή του Ντό­ναλντ Τράμπ στο αξίωμα του Προ­έ­δρου. Πρέπει να τονί­σουμε πως το ενδε­χό­μενο μείωσης της βοή­θειας θα έχει εξαι­ρε­τικά αρνη­τική επί­πτωση στην αμυ­ντική ικα­νό­τητα της Ουκρα­νίας.

Δυστυ­χώς δεν δια­φαί­νε­ται στον άμεσο ορί­ζο­ντα προ­ο­πτική τερ­μα­τι­σμού του πολέμου, καθώς δεν έχουν αλλάξει ακόμη οι στρα­τη­γι­κοί στόχοι των δύο πλευρών. Οι Ουκρα­νοί μάχο­νται για την πατρίδα και τις ζωές τους, ενώ η Ρωσία και ο Πούτιν έχουν επεν­δύ­σει πάρα πολλά σε αυτόν τον πόλεμο. Είναι επο­μέ­νως αρκετά πιθανό ο πόλεμος να συνε­χι­στεί και καθ’ όλη τη διάρ­κεια του 2024.

Στο μέτωπο της σύγκρου­σης του Ισραήλ με την Χαμάς και τον εκτο­πι­σμό των Παλαι­στι­νίων, δεν φαί­νε­ται να υπάρχει διέ­ξο­δος προς το παρόν παρά τις διε­θνείς εκκλή­σεις. Την ίδια ώρα υπάρχει έντονη ανη­συ­χία για γενι­κευ­μένη εμπλοκή των αρα­βι­κών μου­σουλ­μα­νι­κών χωρών. Θα ήθελα το σχόλιό σας.

Η Μέση Ανατολή απο­τε­λεί ένα περι­φε­ρειακό υπο­σύ­στημα με υψηλή ευα­λω­τό­τητα σε συγκρού­σεις και στη χρήση βίας. Δομικά προ­βλή­ματα, όπως είναι οι εσω­τε­ρι­κοί εκτο­πι­σμοί, ο θρη­σκευ­τι­κός εξτρε­μι­σμός και η τρο­μο­κρα­τία, οι σεχτα­ρι­κές συγκρού­σεις, με κυριό­τερη αυτή μεταξύ Σου­νι­τών και Σιιτών, αλλά και ο ρόλος βίαιων μη κρα­τι­κών δρώντων, όπως οι διά­φο­ρες ένοπλες παρα­στρα­τιω­τι­κές οργα­νώ­σεις που ελέγχει το Ιράν, αλλά και η μισθο­φο­ρική ομάδα Βάγκνερ, συν­θέ­τουν ένα έντονα επι­βα­ρυ­μένο περι­βάλ­λον ασφά­λειας.

Σε αυτό το πλαίσιο, το Παλαι­στι­νιακό ζήτημα, παρά την προ­σπά­θεια δημιουρ­γίας σχέσεων του Ισραήλ με σειρά αρα­βι­κών χωρών, μέσω του συστή­μα­τος των Συμ­φω­νιών του Αβραάμ, χωρίς προη­γού­μενη επίλυση της σύγκρου­σης, παρα­μέ­νει ένας δομικός παρά­γο­ντας αστά­θειας και μια διένεξη που θα συνε­χί­σει να παράγει βία.

Η πρό­σφατη ανά­φλεξη δημιουρ­γεί ένα καθε­στώς βίας που είχε χρόνια να ζήσει η περιοχή. Όσο εξα­κο­λου­θούν οι πολε­μι­κές συγκρού­σεις υπάρχει πάντα ο κίν­δυ­νος η κατά­σταση να οδη­γη­θεί σε μια γενι­κευ­μένη σύγκρουση με προ­ε­κτά­σεις που εύκολα μπορούν να κατα­στούν μη δια­χει­ρί­σι­μες.

Ο μεγάλος όμως κίν­δυ­νος δεν πηγάζει από το ενδε­χό­μενο εμπλο­κής αρα­βι­κών κρατών, καθώς το 2024 δια­φέ­ρει από τις δεκα­ε­τίες των Αραβο- Ισραη­λι­νών πολέμων. Επί της ουσίας το Ισραήλ είναι αντι­μέ­τωπο με ένοπλες και τρο­μο­κρα­τι­κές οργα­νώ­σεις που υπο­στη­ρί­ζο­νται άμεσα ή έμμεσα από το Ιράν, στο πλαίσιο του λεγό­με­νου «Άξονα της Αντί­στα­σης». Ο κίν­δυ­νος λοιπόν που υπάρχει αφορά σε μια μεγα­λύ­τερη εμπλοκή στη σύγκρουση της Χεζ­μπολά και των Χούθι και στο χει­ρό­τερο σενάριο στην άμεση εμπλοκή του Ιράν.

Δυστυ­χώς ούτε και σε αυτή τη σύγκρουση υπάρχει ένα εμφανές χρονικό πλαίσιο που μπορεί να οδη­γή­σει σε μια κατά­παυση του πυρός και σε μια δια­δι­κα­σία ειρήνης. Δεν πρέπει άλλωστε να ξεχνάμε πως ο δια­κη­ρυγ­μέ­νος στρα­τη­γι­κός στόχος του Ισραήλ είναι η εξου­δε­τέ­ρωση της Χαμάς, κάτι που σημαί­νει πως ο πόλεμος θα έχει ακόμη διάρ­κεια.

Πώς σχο­λιά­ζετε τον ρόλο της Τουρ­κίας σε όλα αυτά; Είναι μια χώρα που δια­τη­ρεί εύθραυ­στες ισορ­ρο­πίες με τις όμορες χώρες της ενώ έχει απαι­τή­σεις να παίζει τον ρόλο του δια­με­σο­λα­βητή αλλά και του ταραξία, όταν το θέλει για τους δικούς της λόγους στην ευρύ­τερη περιοχή.

Βρι­σκό­μα­στε λοιπόν σε ένα πλήρως ρευστό περι­βάλ­λον ασφά­λειας, με δύο μεγάλες συγκρού­σεις, αλλά και μια σειρά εμφυ­λίων πολέμων και άλλων αντι­πα­ρα­θέ­σεων. Χαρα­κτη­ρι­στική των κιν­δύ­νων που υπάρ­χουν για την διεθνή ασφά­λεια είναι οι πει­ρα­τι­κές επι­θέ­σεις που εξα­πο­λύ­ουν οι αντάρ­τες Χούθι κατά εμπο­ρι­κών πλοίων στην περιοχή της Ερυθράς Θάλασ­σας. Η Τουρκία προ­σπα­θεί και έχει επι­τύ­χει να δια­τη­ρεί έναν ιδιό­μορφο ρόλο και αρκετές φορές να απο­κλί­νει από τη Δύση λόγω της στάσης της στον πόλεμο της Ουκρα­νίας, αλλά κυρίως στον πόλεμο Ισραήλ – Χαμάς.

Ειδι­κό­τερα, η Τουρκία, στο πλαίσιο των δύο πυλώνων της εξω­τε­ρι­κής της πολι­τι­κής (συμ­με­τοχή στους Ευρω­α­τλα­ντι­κούς θεσμούς- Προ­σπά­θεια εκπρο­σώ­πη­σης του μου­σουλ­μα­νι­κού κόσμου), στη Μέση Ανατολή έχει επι­λέ­ξει να ανα­δει­κνύει το δεύτερο, για αυτό και έχει πλήρως αντί­θετη θέση με τις χώρες της Δύσης έναντι της Χαμάς. Αυτή της η στάση την απο­μά­κρυνε πλήρως από το Ισραήλ, μια κατά­σταση που δημιουρ­γεί περι­φε­ρειακή αστά­θεια και εκτός των άλλων δεν αφήνει τη δυνα­τό­τητα η προ­σέγ­γιση Ελλάδας- Τουρ­κίας να εντα­χθεί και σε ένα περι­φε­ρειακό πλαίσιο. Πέραν όμως της στρα­τη­γι­κής κατεύ­θυν­σης, Ελλάδα και Τουρκία απο­κλί­νουν και για τον τρόπο παρέμ­βα­σης στην περιοχή, καθώς η Τουρκία προτιμά έναν ρόλο ενερ­γούς εμπλο­κής, ως τρίτη χώρα που παρεμ­βαί­νει σε περι­βάλ­λο­ντα συγκρού­σεων (π.χ. Συρία- Λιβύη), ακόμη και άμεση χρήση στρα­τιω­τι­κής βίας (Συρία) και συνήθως χωρίς να συμ­βά­λει στη στα­θε­ρό­τητα και στην ασφά­λεια αυτών των χωρών, όπως για παρά­δειγμα στην περί­πτωση του πολέμου Αζερ­μπαϊ­τζάν και Αρμε­νίας.

Γενι­κό­τερα λοιπόν η Τουρκία έχει αυτή τη διττή διά­σταση στην εξω­τε­ρική της πολι­τική και δράση και εκ των πραγ­μά­των είναι ένας προ­βλη­μα­τι­κός εταίρος που ωστόσο έχει στρα­τη­γική σημασία για τη Δύση. Αυτό ακριβώς εκμε­ταλ­λεύ­ε­ται και συχνά φεύγει εκτός του γενι­κό­τε­ρου πλαι­σίου των χωρών του ΝΑΤΟ.