Στο όνομα της βιωσιμότητας αλλάζει σταδιακά ο χάρτης της περιφέρειας στη Ρόδο

Τα ΕΛ.ΤΑ. ήταν το κερα­σάκι στην τούρτα • Οι μικρές κοι­νό­τη­τες που κάποτε λει­τουρ­γού­σαν σαν μικροί οργα­νι­σμοί με σχολείο, γιατρό, ταχυ­δρο­μείο και λεω­φο­ρείο, σήμερα έχουν σχεδόν αφα­νι­στεί • Η από­σταση από τα κέντρα απο­φά­σεων αυξά­νε­ται και η νησιω­τική καθη­με­ρι­νό­τητα γίνεται πιο σύνθετη

Είναι καιρός που ο ταχυ­δρό­μος του χωριού έχει στα­μα­τή­σει τα δρο­μο­λό­για για τα γράμ­ματα και τις συντά­ξεις. Η έλευση του ταχυ­δρό­μου, τον οποίον οι κάτοι­κοι γνώ­ρι­ζαν με το μικρό του όνομα, ήταν ένα κοι­νω­νικό γεγονός για τα μικρά χωριά της Ρόδου.

Το ίδιο και ο αγρο­τι­κός γιατρός που επι­σκε­πτό­ταν σε στα­θε­ρές ημέρες τα χωριά, για να γράψει φάρμακα, να εξε­τά­σει τους ανθρώ­πους και να τους καθο­δη­γή­σει για περαι­τέρω φρο­ντίδα.

Τα σχολεία στα μικρά χωριά της Ρόδου άρχισαν να κλεί­νουν νωρί­τερα, όταν οι ανάγκες για εργασία οδή­γη­σαν πολλούς κατοί­κους προς την πόλη ή σε μεγα­λύ­τερα χωριά. Τα δρο­μο­λό­για των λεω­φο­ρείων που συνέ­δεαν την πόλη με τα χωριά περιο­ρί­στη­καν στα­διακά, καθώς οι μετα­κι­νή­σεις μειώ­θη­καν χαρα­κτη­ρί­στη­καν ως μη «βιώσιμα».

Η περι­φέ­ρεια άρχισε να χάνει τον ρυθμό της και μαζί του χάθηκαν και οι στα­θε­ρές που χαρα­κτή­ρι­ζαν τις τοπικές κοι­νω­νίες. Στα χωριά, το ταχυ­δρο­μείο, το σχολείο, το ιατρείο και η τράπεζα πέρα από τις υπη­ρε­σίες που πρό­σφε­ραν ήταν σημεία ανα­φο­ράς και συνοχής. Όταν απο­δυ­να­μώ­θη­καν, το νήμα που συνέδεε τον κάτοικο με το κράτος, με την πολι­τεία, χαλά­ρωσε.

Στο όνομα της «βιω­σι­μό­τη­τας» στα τελευ­ταία χρόνια συντε­λέ­στη­καν οι μεγα­λύ­τε­ρες αλλαγές στη φυσιο­γνω­μία της περι­φέ­ρειας.

Στην Κρε­μα­στή, η Εθνική Τράπεζα έκλεισε το υπο­κα­τά­στημά της τον Φεβρουά­ριο του 2019. Το ίδιο συνέβη νωρί­τερα και στην Αφάντου. Στον Έμπωνα η Τράπεζα Πει­ραιώς στα­μά­τησε τη λει­τουρ­γία της το 2017. Οι κάτοι­κοι προ­σαρ­μό­στη­καν με τα ΑΤΜ που πήραν τη θέση τους, αν και για πολλούς ηλι­κιω­μέ­νους η προ­σαρ­μογή αυτή δεν ήταν εύκολη. Οι αντι­δρά­σεις ήταν έντονες, αλλά χωρίς απο­τέ­λε­σμα.

Η στα­διακή απο­χώ­ρηση των τρα­πε­ζών ακο­λού­θησε ένα ευρύ­τερο μοτίβο. Στο όνομα της «βιω­σι­μό­τη­τας» απο­σύ­ρο­νται δημό­σιες δομές και υπη­ρε­σίες. Οι μετα­κι­νή­σεις περιο­ρί­ζο­νται, οι αγρο­τι­κοί γιατροί δεν επαρ­κούν για να καλύ­ψουν όλα τα χωριά, τα σχολεία συγ­χω­νεύ­ο­νται. Η από­σταση από τα κέντρα απο­φά­σεων αυξά­νε­ται και η νησιω­τική καθη­με­ρι­νό­τητα γίνεται πιο σύνθετη.

Σε αυτό το περι­βάλ­λον ήρθε η απόφαση για το κλεί­σιμο των κατα­στη­μά­των των ΕΛΤΑ. Ορι­ζό­ντια, χωρίς καμία προει­δο­ποί­ηση παρά το γεγονός ότι η στα­διακή απα­ξί­ωση και ο εκσυγ­χρο­νι­σμός που δεν έγινε ποτέ, έδει­χναν ένα προ­δια­γε­γραμ­μένο τέλος.

Η διοί­κηση των ΕΛΤΑ αιτιο­λό­γησε την απόφαση με στοι­χεία κόστους και εσόδων, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι τα φυσικά κατα­στή­ματα δεν καλύ­πτουν το λει­τουρ­γικό τους βάρος. Η εξυ­πη­ρέ­τηση, όπως ανα­κοι­νώ­θηκε, θα συνε­χι­στεί με κινητές μονάδες και ψηφια­κές υπη­ρε­σίες.

Η παύση λει­τουρ­γίας του δεύ­τε­ρου γρα­φείου των ΕΛΤΑ στην πόλη της Ρόδου είναι πλέον γεγονός και η τρίμηνη παρά­ταση λει­τουρ­γίας των υπο­κα­τα­στη­μά­των σε Ιαλυσό και Αφάντου, μάλλον αβε­βαιό­τητα προ­κα­λεί παρά δίνει την αίσθηση της λύσης.

Για τους κατοί­κους των δημο­τι­κών κοι­νο­τή­των της Ρόδου η είδηση αυτή ήταν το «κερα­σάκι στην τούρτα» μιας πορείας που είχε ξεκι­νή­σει χρόνια πριν. Τα ΕΛΤΑ, σε Αφάντου και Ιαλυσό εξυ­πη­ρε­τούν χιλιά­δες ανθρώ­πους, όχι μόνο των περιο­χών αυτών αλλά και από τα γύρω χωριά. Το ίδιο και το υπο­κα­τά­στημα του Αρχαγ­γέ­λου στο οποίο το λουκέτο μπήκε νωρί­τερα.

Οι ηλι­κιω­μέ­νοι που κατά κύριο λόγο ζουν στα χωριά είναι ανα­γκα­σμέ­νοι να μετα­κι­νού­νται προς Αφάντου και Ιαλυσό για να εξυ­πη­ρε­τη­θούν από το ταχυ­δρο­μείο ή ακόμα και να έρθουν μέχρι την πόλη της Ρόδου, αφού η τεχνο­λο­γία που προ­βάλ­λε­ται ως αντι­στάθ­μι­σμα για την εξυ­πη­ρέ­τησή τους, δεν είναι συνθήκη με την οποία είναι εξοι­κειω­μέ­νοι. Και πώς να είναι άλλωστε, η τεχνο­λο­γία κάνει άλματα τα οποία δεν μπορούν να ακο­λου­θή­σουν και χρήση του τηλε­φώ­νου κάνουν για να επι­κοι­νω­νούν και όχι για να «σερ­φά­ρουν» στο δια­δί­κτυο.

Η λογική της βιω­σι­μό­τη­τας αντι­με­τω­πί­ζει τις υπη­ρε­σίες ως αριθ­μούς, χωρίς να λαμ­βά­νει υπόψη τις κοι­νω­νι­κές συνέ­πειες. Η απο­μά­κρυνση των ΕΛΤΑ δεν είναι μεμο­νω­μένο γεγονός και ούτε ως τέτοιο πρέπει να αντι­με­τω­πί­ζε­ται. Είναι η συνέ­χεια μιας αλυ­σί­δας απο­φά­σεων που αφαι­ρούν από την περι­φέ­ρεια τις λει­τουρ­γίες που τη συν­δέ­ουν με το κράτος. Οι άνθρω­ποι μένουν με την αίσθηση ότι ο τόπος τους δεν υπο­λο­γί­ζε­ται.

Ανά­λο­γες εικόνες υπάρ­χουν και σε άλλα νησιά του Αιγαίου, όπου τα ταχυ­δρο­μεία, οι τρά­πε­ζες και τα σχολεία περιο­ρί­ζουν τη λει­τουρ­γία τους με το ίδιο σκε­πτικό. Η λογική της συγκέ­ντρω­σης υπη­ρε­σιών στα μεγάλα αστικά κέντρα έχει γίνει κανόνας. Η έννοια της βιω­σι­μό­τη­τας εφαρ­μό­ζε­ται με τον ίδιο τρόπο, ανε­ξάρ­τητα από τις ανάγκες και τις ιδιαι­τε­ρό­τη­τες κάθε τόπου.

Τα χωριά της Ρόδου έχουν αλλάξει όψη. Πολλά σπίτια μένουν κλειστά τους χει­με­ρι­νούς μήνες, οι πλα­τείες δεν έχουν πια την κίνηση που θυμό­μα­στε, τα καφε­νεία ανοί­γουν αραιά, κυρίως το καλο­καίρι. Ο πλη­θυ­σμός γερνά και οι νεό­τε­ροι ανα­ζη­τούν δουλειά στην πόλη ή στον του­ρι­σμό. Οι κοι­νό­τη­τες που κάποτε λει­τουρ­γού­σαν σαν μικροί οργα­νι­σμοί με σχολείο, γιατρό, ταχυ­δρο­μείο και λεω­φο­ρείο, σήμερα προ­σπα­θούν να κρα­τη­θούν με τα ελά­χι­στα. Η φυσιο­γνω­μία των χωριών έχει αλλάξει.

Η Ρόδος βρί­σκε­ται σε μια περίοδο μετά­βα­σης. Οι απο­φά­σεις που λαμ­βά­νο­νται στο όνομα της βιω­σι­μό­τη­τας δεί­χνουν μια πορεία που έχει αρχίσει εδώ και χρόνια. Το ερώτημα είναι αν αυτή η πορεία θα αφήσει χώρο για τους ανθρώ­πους που κρατούν ακόμη ζωντανά τα μικρά χωριά. Όσο περιο­ρί­ζο­νται οι υπη­ρε­σίες, τόσο περιο­ρί­ζε­ται και η ζωή. Η επόμενη μέρα για την ελλη­νική περι­φέ­ρεια θα κριθεί από το αν η πολι­τεία θα επι­λέ­ξει να δει ξανά τις ανάγκες της όχι ως κόστος, αλλά ως κομμάτι της κοι­νω­νίας που ακόμη επι­μέ­νει κόντρα στις πιθα­νό­τη­τες της… βιω­σι­μό­τη­τας.