Ολοκληρωμένο πλαίσιο προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς από τον κίνδυνο της πυρκαγιάς – Κανονισμός Πυροπροστασίας Αρχαιολογικών Χώρων

Δημο­σιεύ­θηκε στην Εφη­με­ρίδα της Κυβερ­νή­σεως η Κοινή Υπουρ­γική Απόφαση των Υπουρ­γών Πολι­τι­σμού και Κλι­μα­τι­κής Κρίσης και Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας, για την έκδοση του «Κανο­νι­σμού Πυρο­προ­στα­σίας Αρχαιο­λο­γι­κών Χώρων». Με τον Κανο­νι­σμό Πυρο­προ­στα­σίας θεσπί­ζε­ται ένα σύγ­χρονο και εξει­δι­κευ­μένο θεσμικό πλαίσιο προ­στα­σίας της πολι­τι­στι­κής μας κλη­ρο­νο­μιάς, από τον κίνδυνο των πυρ­κα­γιών, μίας από τις σημα­ντι­κό­τε­ρες και ολοένα εντει­νό­με­νες απειλές, ιδίως υπό το πρίσμα των επι­πτώ­σεων της κλι­μα­τι­κής αλλαγής.

Ο Κανο­νι­σμός εισάγει τυπο­ποι­η­μέ­νες δια­δι­κα­σίες εκτί­μη­σης κιν­δύ­νου και σχε­δια­σμού μέτρων πρό­λη­ψης και αντι­με­τώ­πι­σης πυρ­κα­γιών, παρέ­χο­ντας ένα ολο­κλη­ρω­μένο εργα­λείο δια­χεί­ρι­σης κιν­δύ­νων για την προ­στα­σία των μνη­μείων και των επι­σκε­πτών τους.

Μετά την δημο­σί­ευση του Κανο­νι­σμού η Υπουρ­γός Πολι­τι­σμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Η Ελλάδα είναι από τις ελά­χι­στες χώρες που δια­θέ­τουν Εθνική Στρα­τη­γική για τις επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλλαγής στην πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά. Σημα­ντι­κό­τατη παρά­με­τρος στη Στρα­τη­γική μας είναι η τυπο­ποί­ηση των δια­δι­κα­σιών και των μέτρων πρό­λη­ψης και αντι­με­τώ­πι­σης των πυρ­κα­γιών. Οι αρχαιο­λο­γι­κοί χώροι παρου­σιά­ζουν ιδιαί­τε­ρες προ­κλή­σεις, καθώς εκτεί­νο­νται σε μεγάλες υπαί­θριες εκτά­σεις. Συν­δέ­ο­νται άμεσα με το φυσικό τοπίο, μέσα στο οποίο ανα­πτύ­χθη­καν και δια­τη­ρού­νται. Φιλο­ξε­νούν καθη­με­ρινά μεγάλο αριθμό επι­σκε­πτών, ενώ συχνά περι­βάλ­λο­νται από φυσική βλά­στηση. Για τον λόγο αυτό απαι­τεί­ται ένα δια­φο­ρε­τικό πρότυπο προ­στα­σίας τους, προ­σαρ­μο­σμένο στις ιδιαι­τε­ρό­τη­τές τους και στις νέες συν­θή­κες που δημιουρ­γεί η κλι­μα­τική κρίση. Πρό­κει­ται για το επι­στέ­γα­σμα μιας πολυ­ε­τούς και, ιδιαί­τερα, εποι­κο­δο­μη­τι­κής συνερ­γα­σίας, στο πλαίσιο του Μνη­μο­νίου Συνερ­γα­σίας των Υπουρ­γείων Πολι­τι­σμού και Κλι­μα­τι­κής Κρίσης και Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας, μέσα από κοινές δράσεις, συστη­μα­τική ανταλ­λαγή τεχνο­γνω­σίας και συνεχή επι­χει­ρη­σιακή συνερ­γα­σία. Η εμπει­ρία που απο­κτή­θηκε από την υλο­ποί­ηση αυτών των δράσεων, σε περισ­σό­τε­ρους από σαράντα αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους, κατέ­δειξε την ανάγκη να περά­σουμε από  τις απο­σπα­σμα­τι­κές παρεμ­βά­σεις σε έναν ενιαίο, ολο­κλη­ρω­μένο και θεσμικά κατο­χυ­ρω­μένο σχε­δια­σμό. Απο­τε­λεί τερά­στιο βήμα προ­στα­σίας, θωρα­κί­ζο­ντας την πολι­τι­στική μας κλη­ρο­νο­μιά απέ­να­ντι στον κίνδυνο πυρ­κα­γιάς, ο οποίος, διαρκώς, εντεί­νε­ται λόγω της κλι­μα­τι­κής κρίσης. Ο Κανο­νι­σμός, ο οποίος θεσμο­θε­τεί­ται για πρώτη φορά, καλύ­πτει ένα θεσμικό κενό, δια­μορ­φώ­νο­ντας ένα ολο­κλη­ρω­μένο σύστημα πρό­λη­ψης, ετοι­μό­τη­τας και αντι­με­τώ­πι­σης του κιν­δύ­νου πυρ­κα­γιάς. Η Ελλάδα αποκτά ένα, ειδικά, σχε­δια­σμένο εργα­λείο, προ­σαρ­μο­σμένο στις ιδιαί­τε­ρες απαι­τή­σεις των αρχαιο­λο­γι­κών χώρων, θεσπί­ζο­ντας σαφείς προ­δια­γρα­φές, κοινές δια­δι­κα­σίες αξιο­λό­γη­σης και σύγ­χρονο πλαίσιο πρό­λη­ψης και δια­χεί­ρι­σης του κιν­δύ­νου πυρ­κα­γιάς. Για πρώτη φορά, η προ­στα­σία των αρχαιο­λο­γι­κών χώρων σχε­διά­ζε­ται με συστη­μα­τική ενσω­μά­τωση της παρα­μέ­τρου της κλι­μα­τι­κής αλλαγής. Η αξιο­λό­γηση της δια­κιν­δύ­νευ­σης βασί­ζε­ται σε επι­στη­μο­νικά δεδο­μένα, αξιο­ποιώ­ντας τα απο­τε­λέ­σματα του έργου που εκπο­νή­θηκε από το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού, σε συνερ­γα­σία με το Εθνικό και Καπο­δι­στριακό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών, για τη σύνταξη της Εθνικής Στρα­τη­γι­κής Προ­σαρ­μο­γής των Μνη­μείων στις επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλλαγής, ώστε ο σχε­δια­σμός μας να αντα­πο­κρί­νε­ται όχι μόνο στις σημε­ρι­νές, αλλά και στις μελ­λο­ντι­κές συν­θή­κες κιν­δύ­νου. Ο στόχος μας είναι σαφής: Η προ­στα­σία της ανθρώ­πι­νης ζωής, η δια­φύ­λαξη της πολι­τι­στι­κής μας κλη­ρο­νο­μιάς και η ενί­σχυση της ανθε­κτι­κό­τη­τας των αρχαιο­λο­γι­κών χώρων μας. Η πολι­τι­στική μας κλη­ρο­νο­μιά δεν είναι μόνο η μνήμη του παρελ­θό­ντος· είναι ένα πολύ­τιμο αγαθό το οποίο  οφεί­λουμε να παρα­δώ­σουμε ασφαλές και ακέραιο, στις επό­με­νες γενιές».

Ο Υπουρ­γός Κλι­μα­τι­κής Κρίσης και Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας Ευάγ­γε­λος Τουρνάς δήλωσε: «Ο Κανο­νι­σμός Πυρο­προ­στα­σίας Αρχαιο­λο­γι­κών Χώρων απο­τε­λεί μια σημα­ντική θεσμική παρέμ­βαση για την προ­στα­σία της πολι­τι­στι­κής μας κλη­ρο­νο­μιάς απέ­να­ντι στους ολοένα αυξα­νό­με­νους κιν­δύ­νους της κλι­μα­τι­κής κρίσης. Η εμπει­ρία των τελευ­ταίων ετών έχει κατα­δεί­ξει ότι η προ­στα­σία αρχαιο­λο­γι­κών χώρων και μνη­μείων δεν μπορεί να βασί­ζε­ται μόνο στην αντι­με­τώ­πιση ενός συμ­βά­ντος, αλλά απαιτεί συστη­μα­τική πρόληψη, σχε­δια­σμό και διαρκή ετοι­μό­τητα. Ο Κανο­νι­σμός εισάγει για πρώτη φορά ένα ενιαίο και ολο­κλη­ρω­μένο πλαίσιο πυρο­προ­στα­σίας, με έμφαση στην πρόληψη, στην αξιο­λό­γηση κιν­δύ­νου, στην εκπαί­δευση του προ­σω­πι­κού και στην οργα­νω­μένη απο­μά­κρυνση επι­σκε­πτών όταν αυτό απαι­τη­θεί. Η εφαρ­μογή του έρχεται να επι­βε­βαιώ­σει στην πράξη τη σημασία της πρό­λη­ψης και της επι­χει­ρη­σια­κής ετοι­μό­τη­τας απέ­να­ντι στους κιν­δύ­νους που δημιουρ­γεί η κλι­μα­τική κρίση. Η οργα­νω­μένη απο­μά­κρυνση επι­σκε­πτών από χώρους πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς απαιτεί σαφή σχέδια, κοινή επι­χει­ρη­σιακή αντί­ληψη και άμεση συνερ­γα­σία όλων των αρμό­διων υπη­ρε­σιών. Συνε­χί­ζουμε να επεν­δύ­ουμε στην πρόληψη, στην εκπαί­δευση και στις ασκή­σεις πεδίου, ώστε ο μηχα­νι­σμός Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας να είναι έτοιμος να αντα­πο­κρι­θεί απο­τε­λε­σμα­τικά σε κάθε έκτακτη ανάγκη. Η προ­στα­σία της ανθρώ­πι­νης ζωής απο­τε­λεί απόλυτη προ­τε­ραιό­τητα και προ­ϋ­πο­θέ­τει διαρκή προ­ε­τοι­μα­σία, συντο­νι­σμό και συνερ­γα­σία όλων των εμπλε­κό­με­νων φορέων. Με τη θεσμο­θέ­τησή του Κανο­νι­σμού, η Ελλάδα πρω­το­πο­ρεί διεθνώς στη δημιουρ­γία ενός εξει­δι­κευ­μέ­νου πλαι­σίου προ­στα­σίας αρχαιο­λο­γι­κών χώρων από τον κίνδυνο πυρ­κα­γιάς, συν­δέ­ο­ντας την πολι­τική προ­στα­σία, την προ­στα­σία της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς και την προ­σαρ­μογή στην κλι­μα­τική κρίση».

Ο Κανο­νι­σμός οικο­δο­μεί­ται στη βάση ενός σαφούς στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού, ο οποίος θέτει ως απόλυτη προ­τε­ραιό­τητα την προ­στα­σία της ανθρώ­πι­νης ζωής, την προ­στα­σία των αρχαιο­λο­γι­κών χώρων και τη δια­φύ­λαξη του φυσικού περι­βάλ­λο­ντος στο οποίο αυτοί εντάσ­σο­νται. Εισά­γε­ται για πρώτη φορά μία και­νο­τό­μος και συστη­μα­τική προ­σέγ­γιση αξιο­λό­γη­σης της συνο­λι­κής δια­κιν­δύ­νευ­σης, για κάθε αρχαιο­λο­γικό χώρο. Η αξιο­λό­γηση ενσω­μα­τώ­νει, πέραν των ιδιαί­τε­ρων χαρα­κτη­ρι­στι­κών, των υπο­δο­μών και της επι­σκε­ψι­μό­τη­τας κάθε χώρου, και την κλι­μα­τική δια­κιν­δύ­νευση ως προς τον κίνδυνο πυρ­κα­γιάς, δια­σφα­λί­ζο­ντας ότι ο σχε­δια­σμός της πυρο­προ­στα­σίας λαμ­βά­νει υπόψη τόσο τις σημε­ρι­νές όσο και τις προ­βλε­πό­με­νες μελ­λο­ντι­κές συν­θή­κες. Η προ­σέγ­γιση αυτή αξιο­ποιεί τα απο­τε­λέ­σματα του έργου «Σχε­δια­σμός Εθνικής Στρα­τη­γι­κής για την Προ­σαρ­μογή των Μνη­μείων Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς στις Επι­πτώ­σεις της Κλι­μα­τι­κής Αλλαγής», το οποίο εκπο­νή­θηκε από το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού σε συνερ­γα­σία με το Εθνικό και Καπο­δι­στριακό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών.

Παράλ­ληλα, σε κάθε αρχαιο­λο­γικό χώρο αξιο­λο­γού­νται τα υφι­στά­μενα μέτρα πυρο­προ­στα­σίας και προσ­διο­ρί­ζο­νται τυχόν ελλεί­ψεις. Η συν­δυα­στική απο­τί­μηση της συνο­λι­κής δια­κιν­δύ­νευ­σης και της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας των υφι­στά­με­νων μέτρων καθο­ρί­ζει την ανάγκη λήψης πρό­σθε­των παρεμ­βά­σεων για την ενί­σχυση του επι­πέ­δου πυρο­προ­στα­σίας. Με τον τρόπο αυτό δια­μορ­φώ­νε­ται για κάθε αρχαιο­λο­γικό χώρο ένα στο­χευ­μένο πλέγμα μέτρων, προ­σαρ­μο­σμένο στα ιδιαί­τερα χαρα­κτη­ρι­στικά του και στις προ­κλή­σεις που απορ­ρέ­ουν από τις μελ­λο­ντι­κές κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες. Τα μέτρα επι­κε­ντρώ­νο­νται, μεταξύ άλλων, στη συστη­μα­τική δια­χεί­ριση της βλά­στη­σης, στην ενί­σχυση των μέσων ενερ­γη­τι­κής πυρο­προ­στα­σίας, στην επι­χει­ρη­σιακή ετοι­μό­τητα του προ­σω­πι­κού, καθώς και στην κατάρ­τιση και εφαρ­μογή σχεδίων οργα­νω­μέ­νης απο­μά­κρυν­σης.

Επι­πλέον, θεσπί­ζε­ται κοινό πλαίσιο παρα­κο­λού­θη­σης και αξιο­λό­γη­σης της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας των μέτρων μεταξύ των υπη­ρε­σιών των δύο Υπουρ­γείων, μέσω επι­θε­ω­ρή­σεων, ελέγχων και δια­δι­κα­σιών ανα­τρο­φο­δό­τη­σης, με στόχο τη συνεχή βελ­τί­ωση του επι­πέ­δου πυρο­προ­στα­σίας και τον ενι­σχυ­μένο συντο­νι­σμό των εμπλε­κό­με­νων φορέων. Ο Κανο­νι­σμός δεν καλύ­πτει απλώς ένα σημα­ντικό θεσμικό κενό. Συγκρο­τεί ένα ολο­κλη­ρω­μένο σύστημα πρό­λη­ψης, ετοι­μό­τη­τας και συνε­χούς βελ­τί­ω­σης, ενι­σχύ­ο­ντας την ανθε­κτι­κό­τητα των αρχαιο­λο­γι­κών χώρων απέ­να­ντι στις επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής κρίσης και δια­σφα­λί­ζο­ντας την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερη προ­στα­σία της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς της χώρας.