Στα 750.711 ευρώ η αποζημίωση που υποχρεώνεται να καταβάλει το Δημόσιο για ακίνητο της Μεσαιωνικής Πόλης της Ρόδου

Μια υπόθεση που τραβούσε σε μάκρος για περισσότερα από τριάντα χρόνια, με αφετηρία μια απαλλοτρίωση του 1995 για την προστασία σπουδαίων αρχαιοτήτων στην καρδιά της παλιάς πόλης, έφτασε στο τέλος της με δικαστική κρίση που γέρνει σαφώς υπέρ του ιδιοκτήτη. Το Πολυμελές Πρωτοδικείο Ρόδου, με την υπ’ αριθμ. 67/2026 απόφασή του, υποχρέωσε το Ελληνικό Δημόσιο και τον Οργανισμό Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων να καταβάλουν, εις ολόκληρον, ποσό 750.711,11 ευρώ σε ημεδαπό συνιδιοκτήτη ακινήτου που είχε δεσμευθεί για αρχαιολογικούς σκοπούς.
Πρόκειται για μία από τις περιπτώσεις όπου η σύγκρουση ανάμεσα στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και στο δικαίωμα της πλήρους αποζημίωσης του ιδιοκτήτη δοκιμάστηκε ευθέως στο ακροατήριο.
Το ακίνητο και η μακρά διαδρομή της απαλλοτρίωσης
Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα ακίνητο επιφανείας 508 τετραγωνικών μέτρων στη Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου, σε καίριο σημείο όπου έχουν αποκαλυφθεί λείψανα παλαιοχριστιανικής βασιλικής, βυζαντινή οχύρωση και τοιχογραφημένος ναός. Ακριβώς για να προστατευθούν και να αναδειχθούν αυτά τα ευρήματα, το ακίνητο απαλλοτριώθηκε αναγκαστικά το 1995, υπέρ του Δημοσίου και με δαπάνες του αρμόδιου φορέα.
Ο ενάγων κατέχει επί του ακινήτου ποσοστό 304/576, ήτοι 52,78% εξ αδιαιρέτου, το οποίο περιήλθε σε αυτόν κληρονομικά από τον πατέρα του που απεβίωσε το 2012. Για το υπόλοιπο ποσοστό 272/576 άλλων ιδιοκτητών, η απαλλοτρίωση είχε ήδη συντελεστεί και η αναλογούσα αποζημίωση είχε καταβληθεί από το 2014.
Το μερίδιο όμως του ενάγοντος ακολούθησε διαφορετική πορεία. Καθώς η αποζημίωση δεν καταβλήθηκε εμπρόθεσμα, η απαλλοτρίωση ήρθη αυτοδίκαια ως προς το δικό του ποσοστό, με βάση κοινή υπουργική απόφαση του 2007, και το ακίνητο επανακηρύχθηκε απαλλοτριωτέο με απόφαση της Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού το 2020.
Η αξία προέκυψε από δύο διαδοχικές κρίσεις των δικαστηρίων της Δωδεκανήσου.
Με την υπ’ αριθμ. 5/2023 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου καθορίστηκε προσωρινή τιμή μονάδας 2.800 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο και αναγνωρίστηκε ο ενάγων ως δικαιούχος για το ποσοστό του, ενώ με την υπ’ αριθμ. 256/2023 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου, στις 4 Ιουλίου 2023, η ίδια τιμή κρίθηκε οριστική. Από τον υπολογισμό 508 επί 2.800 επί 304/576 προκύπτει το ποσό των 750.711,11 ευρώ, το οποίο, όπως διαπιστώθηκε, ουδέποτε καταβλήθηκε στον δικαιούχο ούτε παρακατατέθηκε στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων.
Η αγωγή και τα αιτήματα
Μη έχοντας λάβει το ποσό παρά τις οχλήσεις του, ο ενάγων προσέφυγε στη δικαιοσύνη με αγωγή που κατατέθηκε στις 27 Δεκεμβρίου 2024. Ζητούσε να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι στην καταβολή της αποζημίωσης των 750.711,11 ευρώ, πλέον ποσού 450 ευρώ που του είχε επιδικαστεί ως δικαστική δαπάνη, καθώς και ποσού 40.964,10 ευρώ για τη στέρηση της κατά προορισμό χρήσης του ακινήτου του κατά το διάστημα από τον Αύγουστο του 2016 έως τον Αύγουστο του 2021. Το τελευταίο αυτό ποσό είχε εγκριθεί με διοικητική απόφαση του 2022, χωρίς ωστόσο να αποδοθεί ποτέ.
Τον ενάγοντα εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος, ο κ. Στέργος Λεβέντης.
Οι ισχυρισμοί των εναγομένων και η απόρριψή τους
Η πλευρά του Δημοσίου και του Οργανισμού αρνήθηκε την αγωγή και ζήτησε την απόρριψή της, επικαλούμενη ότι η απαλλοτρίωση είχε αρθεί αυτοδικαίως λόγω παρόδου της δεκαοκτάμηνης προθεσμίας από τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης.
Το δικαστήριο έκρινε τον ισχυρισμό μη νόμιμο, με το σκεπτικό ότι την αυτοδίκαιη ανάκληση της απαλλοτρίωσης μπορεί να επικαλεστεί αποκλειστικά ο ιδιοκτήτης προς υπεράσπιση των δικών του συμφερόντων, και όχι ο φορέας υπέρ του οποίου έγινε η απαλλοτρίωση.
Οι εναγόμενοι πρόβαλαν, επίσης, ένσταση καταχρηστικής άσκησης δικαιώματος. Υποστήριξαν ότι ο ενάγων είχε ενημερωθεί, με έγγραφο της 4ης Δεκεμβρίου 2024, για τη δυνατότητα να υποβάλει δήλωση διατήρησης της απαλλοτρίωσης, κάτι που έπραξε στις 8 Ιανουαρίου 2025, δηλαδή μετά την άσκηση της αγωγής. Το δικαστήριο απέρριψε και αυτόν τον ισχυρισμό ως μη νόμιμο, κρίνοντας ότι η υποβολή τέτοιας δήλωσης δεν συνιστά συμπεριφορά ασυμβίβαστη με τη διεκδίκηση της αποζημίωσης και δεν μπορεί να εκληφθεί ούτε ως παραίτηση από τις γεννημένες αξιώσεις του ούτε ως στοιχείο που δημιουργεί δικαιολογημένη πεποίθηση ότι δεν θα τις ασκούσε.

Τι έγινε δεκτό και τι απορρίφθηκε
Το δικαστήριο δέχθηκε εν μέρει την αγωγή. Υποχρέωσε τους εναγομένους να καταβάλουν, εις ολόκληρον, το ποσό των 750.711,11 ευρώ με τον νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής μέχρι την πλήρη εξόφληση, ενώ κήρυξε την απόφαση προσωρινά εκτελεστή για ποσό 100.000 ευρώ.
Τα δικαστικά έξοδα συμψηφίστηκαν μεταξύ των διαδίκων, λόγω της εν μέρει νίκης του ενάγοντος έναντι του Δημοσίου.
Δεν έγιναν, ωστόσο, δεκτά όλα τα αιτήματα. Το αίτημα για τόκους από την επομένη της οριστικής τιμής μονάδας απορρίφθηκε ως μη νόμιμο, καθώς, κατά πάγια νομολογία, οι τόκοι οφείλονται από την επίδοση της αγωγής. Το ποσό των 450 ευρώ που είχε ήδη επιδικαστεί ως δικαστική δαπάνη απορρίφθηκε λόγω έλλειψης εννόμου συμφέροντος, αφού ο ενάγων διέθετε ήδη εκτελεστό τίτλο για την είσπραξή του.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η κρίση του δικαστηρίου για το ποσό των 40.964,10 ευρώ που αφορούσε τη στέρηση χρήσης. Εδώ το Πολυμελές Πρωτοδικείο έκρινε εαυτό αναρμόδιο, διαπιστώνοντας ότι η συγκεκριμένη αξίωση πηγάζει από την άσκηση δημόσιας εξουσίας και συνιστά διοικητική διαφορά ουσίας, η οποία υπάγεται στη δικαιοδοσία των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων.
Για τον λόγο αυτό, το σχετικό σκέλος της αγωγής απορρίφθηκε αυτεπαγγέλτως ως απαράδεκτο.