Νέα στρατηγική της ΕΕ για παράκτιες περιοχές και νησιά – Οι 4 πυλώνες και οι αλλαγές

Η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή παρου­σί­ασε σήμερα δύο νέες στρα­τη­γι­κές που στο­χεύ­ουν στην ενί­σχυση των νησιών και των παρά­κτιων κοι­νο­τή­των της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, επι­χει­ρώ­ντας για πρώτη φορά μια πιο συντο­νι­σμένη και ολο­κλη­ρω­μένη ευρω­παϊκή προ­σέγ­γιση για περιο­χές με ιδιαί­τερα γεω­γρα­φικά και ανα­πτυ­ξιακά χαρα­κτη­ρι­στικά.

Σύμφωνα με τα στοι­χεία της Επι­τρο­πής, περίπου 17 εκα­τομ­μύ­ρια πολίτες της ΕΕ ζουν σε περισ­σό­τερα από 4.000 νησιά, ενώ 95 εκα­τομ­μύ­ρια άνθρω­ποι κατοι­κούν σε παρά­κτιες περιο­χές που εκτεί­νο­νται σε περίπου 70.000 χιλιό­με­τρα ακτο­γραμ­μής σε 22 κράτη-μέλη. Οι περιο­χές αυτές αντι­με­τω­πί­ζουν κοινές, αλλά και δια­φο­ρο­ποι­η­μέ­νες προ­κλή­σεις, από τη γεω­γρα­φική απο­μό­νωση και το αυξη­μένο κόστος μετα­φο­ρών έως την κλι­μα­τική αλλαγή, την πίεση στον του­ρι­σμό, τη δημο­γρα­φική γήρανση και την περιο­ρι­σμένη πρό­σβαση σε βασικές υπη­ρε­σίες.

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΝΗΣΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ – ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΠΥΛΩΝΕΣ

Η νέα στρα­τη­γική για τα νησιά επι­διώ­κει να ενσω­μα­τώ­σει τις ανάγκες τους σε όλες τις ευρω­παϊ­κές πολι­τι­κές, με έμφαση σε τέσ­σε­ρις βασι­κούς άξονες: οικο­νο­μική ανά­πτυξη και και­νο­το­μία, ενερ­γειακή ασφά­λεια και κλι­μα­τική ανθε­κτι­κό­τητα, κοι­νω­νική συνοχή και δημο­γρα­φική στα­θε­ρό­τητα, καθώς και ασφά­λεια και ετοι­μό­τητα απέ­να­ντι σε κρίσεις. Ιδιαί­τερη έμφαση δίνεται στην προ­ώ­θηση των ανα­νε­ώ­σι­μων πηγών ενέρ­γειας, στη βελ­τί­ωση της συν­δε­σι­μό­τη­τας και στη στήριξη της επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας, με στόχο τη μείωση των ανι­σο­τή­των ανάμεσα στα νησιά και τις ηπει­ρω­τι­κές περιο­χές της Ένωσης.

Αντί­στοιχα, η στρα­τη­γική για τις παρά­κτιες κοι­νό­τη­τες εστιά­ζει στην ανά­πτυξη μιας βιώ­σι­μης γαλά­ζιας οικο­νο­μίας, στην ενί­σχυση της ανθε­κτι­κό­τη­τας απέ­να­ντι στην κλι­μα­τική κρίση και στη δημιουρ­γία ζωντα­νών και κοι­νω­νικά συμπε­ρι­λη­πτι­κών περιο­χών.

Νέες μορφές οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας, όπως η θαλάσ­σια βιο­οι­κο­νο­μία, η υπε­ρά­κτια ενέρ­γεια και ο βιώ­σι­μος του­ρι­σμός, ανα­μέ­νε­ται να βρεθούν στο επί­κε­ντρο της ευρω­παϊ­κής στρα­τη­γι­κής.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ

Ιδιαί­τερη έμφαση δίνεται και στις κοι­νω­νι­κές πιέσεις που αντι­με­τω­πί­ζουν πολλές παρά­κτιες και νησιω­τι­κές περιο­χές. Σε αρκετές περι­πτώ­σεις κατα­γρά­φε­ται έλλειψη οικο­νο­μικά προ­σι­τής στέ­γα­σης, περιο­ρι­σμέ­νες ευκαι­ρίες απα­σχό­λη­σης και έντονη επο­χι­κό­τητα στην οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα. Οι συν­θή­κες αυτές οδηγούν συχνά σε φυγή νέων προς τα μεγάλα αστικά κέντρα ή το εξω­τε­ρικό, ενι­σχύ­ο­ντας το φαι­νό­μενο της δημο­γρα­φι­κής απο­δυ­νά­μω­σης και δημιουρ­γώ­ντας πρό­σθε­τες προ­κλή­σεις για τη βιω­σι­μό­τητα των τοπικών κοι­νω­νιών.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Σε επίπεδο οικο­νο­μίας και απα­σχό­λη­σης, οι νησιω­τι­κές περιο­χές της ΕΕ παρου­σιά­ζουν έντονες δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις. Σε ορι­σμένα νησιω­τικά κράτη-μέλη, όπως η Ιρλαν­δία και η Μάλτα, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ βρί­σκε­ται σημα­ντικά πάνω από τον ευρω­παϊκό μέσο όρο (221% και 112% αντί­στοιχα), ενώ στην Κύπρο κινεί­ται περίπου στο 98%. Αντί­θετα, στα περισ­σό­τερα άλλα νησιά το ΑΕΠ φτάνει μόλις στο 70% του μέσου όρου της ΕΕ, απο­τυ­πώ­νο­ντας σημα­ντι­κές ανι­σό­τη­τες ανά­πτυ­ξης.

Αντί­στοιχα, τα ποσοστά απα­σχό­λη­σης κυμαί­νο­νται από 78% στην Κύπρο, 80% στην Ιρλαν­δία και 83% στη Μάλτα, υψη­λό­τερα από τον μέσο όρο της ΕΕ (75%), ενώ στα υπό­λοιπα νησιά περιο­ρί­ζο­νται στο 59%.

ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

Η γεω­γρα­φία των νησιών δημιουρ­γεί αυτό που διε­θνείς οργα­νι­σμοί, όπως ο ΟΟΣΑ, απο­κα­λούν «κόστος νησιω­τι­κό­τη­τας», δηλαδή πρό­σθετα οικο­νο­μικά, κοι­νω­νικά και δημο­σιο­νο­μικά βάρη. Τα στοι­χεία δεί­χνουν ότι το κόστος μετα­φο­ρών μπορεί να είναι σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις πάνω από 300% υψη­λό­τερο σε σχέση με την ηπει­ρω­τική Ευρώπη. Παράλ­ληλα, οι δημό­σιες δαπάνες ανά κάτοικο μπορεί να είναι 30% έως 50% υψη­λό­τε­ρες, ενώ οι τιμές κατοι­κιών σε ορι­σμέ­νους νησιω­τι­κούς δήμους φτάνουν ακόμη και 75% έως 130% υψη­λό­τερα επίπεδα.

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΧΩΡΙΣ ΝΕΟ ΤΑΜΕΙΟ

Αν και οι νέες στρα­τη­γι­κές θέτουν ένα φιλό­δοξο πολι­τικό πλαίσιο, δεν συνο­δεύ­ο­νται από τη δημιουρ­γία ξεχω­ρι­στού χρη­μα­το­δο­τι­κού ταμείου. Η υλο­ποί­ησή τους θα βασι­στεί κυρίως στην αξιο­ποί­ηση ήδη υπαρ­χό­ντων ευρω­παϊ­κών πόρων, όπως το Ταμείο Συνοχής, καθώς και τα εθνικά και περι­φε­ρειακά προ­γράμ­ματα των κρατών-μελών, αλλά και εργα­λεία που σχε­τί­ζο­νται με την πράσινη και ψηφιακή μετά­βαση.

Ο Αντι­πρό­ε­δρος της Επι­τρο­πής αρμό­διος για θέματα Συνοχής Ραφαέλε Φίτο, ανέφερε ότι στο τρέχον Πολυ­ε­τές Δημο­σιο­νο­μικό Πλαίσιο 2021-2027 προ­βλέ­πο­νται περίπου 12,5 δισ. ευρώ για τα νησιά, στο πλαίσιο των προ­γραμ­μά­των συνοχής της ΕΕ.

Όπως διευ­κρί­νισε ο Ρ. Φίτο, δεν πρό­κει­ται για ξεχω­ρι­στό ταμείο, αλλά για πόρους ενταγ­μέ­νους στο συνο­λικό πλαίσιο περι­φε­ρεια­κής πολι­τι­κής. Παράλ­ληλα, σημεί­ωσε ότι για το επόμενο Πολυ­ε­τές Δημο­σιο­νο­μικό Πλαίσιο δεν είναι ακόμη δυνατό να προσ­διο­ρι­στούν συγκε­κρι­μένα ποσά, ωστόσο ένα ευρύ­τερο χρη­μα­το­δο­τικό μέγεθος περίπου 218 δισ. ευρώ, που αφορά τις λιγό­τερο ανε­πτυγ­μέ­νες περι­φέ­ρειες μέσω εθνικών και περι­φε­ρεια­κών σχεδίων, καλύ­πτει και μεγάλο μέρος των νησιών της Ευρώπης. Σύμφωνα με τον ίδιο, στο νέο πλαίσιο θα υπάρξει δυνα­τό­τητα πιο στο­χευ­μέ­νης ενσω­μά­τω­σης των νησιω­τι­κών αναγκών, ώστε οι πολι­τι­κές να αντα­πο­κρί­νο­νται καλύ­τερα στις ιδιαι­τε­ρό­τη­τες των περιο­χών αυτών.

Παράλ­ληλα, η Επι­τροπή καλεί τα κράτη μέλη να ενσω­μα­τώ­σουν στο­χευ­μένα μέτρα για νησιά και παρά­κτιες περιο­χές στους εθνι­κούς τους σχε­δια­σμούς, ενώ ενι­σχυ­μέ­νος ανα­μέ­νε­ται να είναι ο ρόλος της Ευρω­παϊ­κής Τρά­πε­ζας Επεν­δύ­σεων και των τεχνι­κών εργα­λείων στή­ρι­ξης για επεν­δύ­σεις σε υπο­δο­μές, ενέρ­γεια και ανθε­κτι­κό­τητα στην κλι­μα­τική αλλαγή.

ΠΡΑΣΙΝΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΚΑΙ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ

Ανα­φε­ρό­με­νος στις επι­πτώ­σεις της πρά­σι­νης μετά­βα­σης, ο Επί­τρο­πος Αλιείας και Ωκεανών Κώστας Κάδης υπο­γράμ­μισε ότι η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή θα λάβει υπόψη την αντα­γω­νι­στι­κό­τητα, τη συν­δε­σι­μό­τητα και το κόστος ζωής των νησιω­τι­κών κοι­νω­νιών στο πλαίσιο των επι­κεί­με­νων ανα­θε­ω­ρή­σεων του Συστή­μα­τος Εμπο­ρίας Δικαιω­μά­των Εκπο­μπών (ETS), του κανο­νι­σμού για τις υπο­δο­μές εναλ­λα­κτι­κών καυ­σί­μων και του FuelEU Maritime.

Όπως σημεί­ωσε, η ισχύ­ουσα νομο­θε­σία ήδη επι­τρέ­πει στα κράτη μέλη να ζητούν εξαι­ρέ­σεις για συγκε­κρι­μένα νησιά, προ­κει­μέ­νου να δια­σφα­λι­στεί η απρό­σκο­πτη συν­δε­σι­μό­τητά τους. Ωστόσο, διευ­κρί­νισε ότι δεν έχουν ληφθεί ακόμη ορι­στι­κές απο­φά­σεις, καθώς τα ζητή­ματα θα εξε­τα­στούν στο πλαίσιο των επι­κεί­με­νων ανα­θε­ω­ρή­σεων.

Παράλ­ληλα, τόνισε ότι οι ακτές της Ευρώπης, όπου ζουν 95 εκα­τομ­μύ­ρια άνθρω­ποι, βρί­σκο­νται στο επί­κε­ντρο της σχέσης οικο­νο­μίας και θαλασ­σών, αλλά και στην πρώτη γραμμή της κλι­μα­τι­κής κρίσης. Η νέα στρα­τη­γική, όπως είπε, στο­χεύει στη μετα­τροπή των προ­κλή­σεων σε ευκαι­ρίες, μέσω της ενί­σχυ­σης της γαλά­ζιας οικο­νο­μίας, των υπο­δο­μών ανθε­κτι­κό­τη­τας και της προ­στα­σίας της θαλάσ­σιας κλη­ρο­νο­μιάς.

Πηγή: skai.gr