Τουρισμός δύο ταχυτήτων στην Ελλάδα: Πέντε νησιά συγκεντρώνουν σχεδόν τις μισές διεθνείς αφίξεις

Σε μια νέα φάση ωρι­μό­τη­τας έχει περάσει ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός. Τα μεγέθη του 2025 επι­βε­βαιώ­νουν ότι απο­τε­λεί ένα από τα ισχυ­ρό­τερα αντα­γω­νι­στικά πλε­ο­νε­κτή­ματα της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας, με διεθνή ανα­γνω­ρι­σι­μό­τητα, σημα­ντική συνει­σφορά στο ΑΕΠ και καθο­ρι­στικό ρόλο στην απα­σχό­ληση. Ωστόσο, πίσω από τα δια­δο­χικά ρεκόρ ανα­δύ­ε­ται ένα κρίσιμο ερώτημα: μπορεί η ανά­πτυξη να μετα­φρα­στεί σε μεγα­λύ­τερη αξία για την οικο­νο­μία και την κοι­νω­νία, χωρίς να εξα­ντλεί τους προ­ο­ρι­σμούς, να επι­βα­ρύ­νει τις υπο­δο­μές και να υπο­νο­μεύει τους φυσι­κούς πόρους στους οποίους στη­ρί­ζε­ται;

Η μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ «Ο Ελλη­νι­κός Του­ρι­σμός: Επι­τεύγ­ματα, Προ­κλή­σεις, Προ­ο­πτι­κές» επι­χει­ρεί να απα­ντή­σει σε αυτό το ερώτημα, εξε­τά­ζο­ντας τον κλάδο όχι μόνο μέσα από τις αφίξεις και τις εισπρά­ξεις, αλλά και μέσα από τους ανθρώ­πους του, την αντα­γω­νι­στι­κό­τητα των επι­χει­ρή­σεων, τη δια­χεί­ριση των προ­ο­ρι­σμών, τις υπο­δο­μές, την περι­βαλ­λο­ντική βιω­σι­μό­τητα και την κοι­νω­νική αποδοχή. Το συμπέ­ρα­σμα είναι σαφές: η επόμενη ημέρα δεν θα κριθεί απο­κλει­στικά από το πόσοι επι­σκέ­πτες θα έρθουν στην Ελλάδα, αλλά από το πώς θα οργα­νω­θεί η ανά­πτυξη και πώς θα κατα­νε­μη­θούν τα οφέλη της.

 Τα ρεκόρ και η πραγ­μα­τική αξία

Το 2025 απο­τέ­λεσε χρονιά ιστο­ρι­κών υψηλών για τον ελλη­νικό του­ρι­σμό. Σύμφωνα με τα στοι­χεία που παρα­θέ­τει το ΙΝΣΕΤΕ, οι διε­θνείς αφίξεις χωρίς την κρουα­ζιέρα ανήλθαν σε 37,98 εκατ., ενώ μαζί με την κρουα­ζιέρα έφθασαν τα 43,3 εκατ. Οι εισπρά­ξεις από τον εισερ­χό­μενο του­ρι­σμό, χωρίς την κρουα­ζιέρα, δια­μορ­φώ­θη­καν σε 22,6 δισ. ευρώ, αυξη­μέ­νες κατά 9,8% σε σύγκριση με το 2024. Το 2025 η άμεση συνει­σφορά του του­ρι­σμού αντι­στοι­χεί στο 13% του ΑΕΠ και η συνο­λική, άμεση και έμμεση, περί το 30% ενώ οι επεν­δύ­σεις του κλάδου εκτι­μώ­νται σε περίπου 5 δισ. ευρώ.

Οι αριθμοί αυτοί απο­τυ­πώ­νουν την οικο­νο­μική βαρύ­τητα ενός κλάδου που διαχέει τη δρα­στη­ριό­τητά του πολύ πέρα από τα ξενο­δο­χεία και την εστίαση. Από τις μετα­φο­ρές και το εμπόριο μέχρι την αγρο­δια­τροφή, τις κατα­σκευές και τις πολι­τι­στι­κές υπη­ρε­σίες, η του­ρι­στική δαπάνη ενερ­γο­ποιεί μια ευρεία αλυσίδα επι­χει­ρή­σεων και επαγ­γελ­μά­των. Η πραγ­μα­τική του αξία, επο­μέ­νως, δεν περιο­ρί­ζε­ται στα άμεσα έσοδα, αλλά εξαρ­τά­ται και από το πόσο ισχυρές είναι οι δια­συν­δέ­σεις του με την υπό­λοιπη παρα­γω­γική οικο­νο­μία.

Την ίδια στιγμή, η υψηλή επι­σκε­ψι­μό­τητα δεν συνε­πά­γε­ται αυτο­μά­τως ανάλογη αύξηση της αξίας που παρα­μέ­νει σε κάθε προ­ο­ρι­σμό. Η μέση διάρ­κεια παρα­μο­νής μειώ­θηκε από 7,4 δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις το 2019 σε 6,1 το 2025, υπο­χώ­ρηση 17,2%.

 Η γεω­γρα­φία της ανι­σό­τη­τας

Ένα από τα πιο χαρα­κτη­ρι­στικά ευρή­ματα της μελέτης αφορά την άνιση κατα­νομή της του­ρι­στι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας. Οκτώ από τις δεκα­τρείς περι­φέ­ρειες της χώρας συγκε­ντρώ­νουν μόλις το 10% των του­ρι­στι­κών εσόδων, ενώ πέντε νησιά δέχο­νται το 47% των διεθνών αφίξεων. Παράλ­ληλα, σύμφωνα με τα στοι­χεία που επι­κα­λεί­ται το ΙΝΣΕΤΕ από το Ειδικό Χωρο­τα­ξικό Πλαίσιο για τον Του­ρι­σμό, το 90% των δημο­τι­κών ενο­τή­των που καλύ­πτουν το 95% της ελλη­νι­κής επι­κρά­τειας εμφα­νί­ζει μικρή ή μηδα­μινή του­ρι­στική ανά­πτυξη.

Η εικόνα αυτή απο­δυ­να­μώ­νει το επι­χεί­ρημα ότι το πρό­βλημα της χώρας είναι απλώς ο υπερ­βο­λι­κός αριθμός επι­σκε­πτών. Η πίεση είναι έντονη σε συγκε­κρι­μέ­νους τόπους και συγκε­κρι­μέ­νες χρο­νι­κές περιό­δους, την ώρα που μεγάλο μέρος της χώρας παρα­μέ­νει έξω από τις κύριες του­ρι­στι­κές ροές. Η επο­χι­κό­τητα εξα­κο­λου­θεί να απο­τε­λεί διαρ­θρω­τική αδυ­να­μία: το τρίτο τρίμηνο του 2025 συγκέ­ντρωσε το 52,4% των διεθνών αφίξεων και το 52,5% των εισπρά­ξεων, παρά τη μείωση της αντί­στοι­χης συγκέ­ντρω­σης σε σχέση με το 2019.

Η πρό­κληση είναι, συνεπώς, διπλή. Αφενός, οι δημο­φι­λείς προ­ο­ρι­σμοί χρειά­ζο­νται απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερη δια­χεί­ριση των επι­σκε­πτών, των μετα­κι­νή­σεων, των απορ­ριμ­μά­των και των υδά­τι­νων πόρων. Αφε­τέ­ρου, περιο­χές με δυνα­τό­τη­τες ανά­πτυ­ξης χρειά­ζο­νται επεν­δύ­σεις, συν­δε­σι­μό­τητα και προ­ϊ­ό­ντα που μπορούν να δημιουρ­γή­σουν ζήτηση πέρα από τους θερι­νούς μήνες.

Κομβικό ρόλο σε αυτή τη στρα­τη­γική μπορούν να δια­δρα­μα­τί­σουν οι Οργα­νι­σμοί Δια­χεί­ρι­σης και Προ­ώ­θη­σης Προ­ο­ρι­σμών (DMMOs). Η απο­στολή τους, σύμφωνα με το ΙΝΣΕΤΕ, δεν πρέπει να περιο­ρί­ζε­ται στην προβολή. Χρειά­ζε­ται να περι­λαμ­βά­νει σχε­δια­σμό, συντο­νι­σμό των εμπλε­κό­με­νων φορέων, αξιο­ποί­ηση δεδο­μέ­νων και δια­χεί­ριση των του­ρι­στι­κών ροών.

Οι άνθρω­ποι πίσω από την εμπει­ρία

Η ανά­πτυξη του του­ρι­σμού δεν μπορεί να δια­τη­ρη­θεί χωρίς επαρκές και καταρ­τι­σμένο ανθρώ­πινο δυνα­μικό. Το τρίτο τρίμηνο του 2025, η απα­σχό­ληση σε κατα­λύ­ματα και εστίαση έφθασε τους 475.200 εργα­ζο­μέ­νους, αντι­στοι­χώ­ντας στο 10,8% της συνο­λι­κής απα­σχό­λη­σης της χώρας. Παράλ­ληλα, η μελέτη κατα­γρά­φει βελ­τί­ωση στην ποιό­τητα της εργα­σίας: το ποσοστό πλήρους απα­σχό­λη­σης αυξή­θηκε από 82,1% το 2019 σε 90,4% το 2025, ενώ κατα­γρά­φηκε ισορ­ρο­πία μεταξύ των φύλων.

Οι θετικές αυτές μετα­βο­λές, ωστόσο, δεν εξα­λεί­φουν τα προ­βλή­ματα. Το 2025 οι ελλεί­ψεις προ­σω­πι­κού στα ξενο­δο­χεία αντι­στοι­χού­σαν στο 14% των θέσεων εργα­σίας, ενώ μόλις το 24% των εργα­ζο­μέ­νων του ξενο­δο­χεια­κού κλάδου ήταν από­φοι­τοι του­ρι­στι­κών σχολών. Η επο­χι­κό­τητα δυσκο­λεύει τη δια­μόρ­φωση στα­θε­ρών επαγ­γελ­μα­τι­κών δια­δρο­μών, ενώ η ψηφιο­ποί­ηση και η τεχνητή νοη­μο­σύνη μετα­βάλ­λουν τις απαι­τού­με­νες δεξιό­τη­τες.

Η απά­ντηση δεν μπορεί να είναι μόνο η κάλυψη των κενών μιας περιό­δου αιχμής. Απαι­τεί­ται μετά­βαση από την προ­σφορά προ­σω­ρι­νών θέσεων εργα­σίας στη δημιουρ­γία στα­διο­δρο­μιών, με κατάρ­τιση, συνεχή ανα­βάθ­μιση δεξιο­τή­των και επέ­κταση της του­ρι­στι­κής περιό­δου. Η ποιό­τητα της φιλο­ξε­νίας εξαρ­τά­ται από την ποιό­τητα της εργα­σίας, αλλά και από τη δυνα­τό­τητα των εργα­ζο­μέ­νων να παρα­μέ­νουν στον κλάδο και να εξε­λίσ­σο­νται μέσα σε αυτόν.

Αντα­γω­νι­στι­κό­τητα με αδύναμο κρίκο τις υπο­δο­μές

Η Ελλάδα κατα­τάσ­σε­ται στην 21η θέση παγκο­σμίως στον Δείκτη Ανά­πτυ­ξης Ταξι­διών και Του­ρι­σμού του Παγκό­σμιου Οικο­νο­μι­κού Φόρουμ, σύμφωνα με την απο­τύ­πωση της μελέτης. Η θέση της είναι κατά 38 θέσεις υψη­λό­τερη από εκείνη που κατα­λαμ­βά­νει ως προς τη γενική οικο­νο­μική αντα­γω­νι­στι­κό­τητα. Πρό­κει­ται για μια ένδειξη της ισχύος του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος, αλλά και της από­στα­σης που εξα­κο­λου­θεί να χωρίζει την Ελλάδα από αντα­γω­νι­στές όπως η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Πορ­το­γα­λία.

Το ΙΝΣΕΤΕ εντο­πί­ζει σημα­ντικό μέρος της υστέ­ρη­σης στις υπο­δο­μές και στη δια­κυ­βέρ­νηση. Το 2025 οι του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις εκτι­μά­ται ότι πραγ­μα­το­ποί­η­σαν επεν­δύ­σεις περίπου 5 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 2,8 δισ. ευρώ στον ξενο­δο­χειακό κλάδο. Ωστόσο, οι ιδιω­τι­κές επεν­δύ­σεις δεν αρκούν για να αντι­σταθ­μί­σουν τις αδυ­να­μίες του δημό­σιου χώρου και των δικτύων που στη­ρί­ζουν την εμπει­ρία του επι­σκέ­πτη.

Οι καθυ­στε­ρή­σεις στις αερο­με­τα­φο­ρές, οι ελλεί­ψεις στε­λέ­χω­σης και εκσυγ­χρο­νι­σμού της αερο­ναυ­τι­λίας, οι αδυ­να­μίες στις οδικές και σιδη­ρο­δρο­μι­κές συν­δέ­σεις, αλλά και οι ανάγκες της ακτο­πλο­ΐας επη­ρε­ά­ζουν άμεσα την προ­σβα­σι­μό­τητα των προ­ο­ρι­σμών. Στην ίδια κατη­γο­ρία εντάσ­σο­νται η δια­χεί­ριση των υδά­τι­νων πόρων, η καθα­ριό­τητα, η σήμανση, η προ­σβα­σι­μό­τητα και οι δημό­σιες πολι­τι­στι­κές υπο­δο­μές.

Ιδιαί­τερη σημασία έχει η έλλειψη συνε­δρια­κού κέντρου διεθνών προ­δια­γρα­φών για μεγάλα συνέ­δρια, η οποία περιο­ρί­ζει τη δυνα­τό­τητα διεκ­δί­κη­σης μιας αγοράς υψηλής δαπάνης που μπορεί να ενι­σχύ­σει τη δρα­στη­ριό­τητα εκτός της θερινής περιό­δου. Αντί­στοιχα, η ανά­πτυξη σύγ­χρο­νων μαρινών και λιμένων κρουα­ζιέ­ρας παρα­μέ­νει πεδίο ανεκ­με­τάλ­λευ­των δυνα­το­τή­των.

Η φορο­λο­γική επι­βά­ρυνση απο­τε­λεί ακόμη έναν παρά­γο­ντα που, σύμφωνα με τη μελέτη, περιο­ρί­ζει την αντα­γω­νι­στι­κό­τητα. Η Ελλάδα κατα­τάσ­σε­ται πέμπτη μεταξύ επτά αντα­γω­νι­στι­κών χωρών ως προς τη φορο­λο­γική αντα­γω­νι­στι­κό­τητα του του­ρι­σμού. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο το ύψος των επι­βα­ρύν­σεων, αλλά και τη δυνα­τό­τητα των επι­χει­ρή­σεων να επα­νε­πεν­δύ­ουν και να λει­τουρ­γούν εκτός υψηλής περιό­δου.

Βιω­σι­μό­τητα, κοι­νω­νική αποδοχή και τεχνητή νοη­μο­σύνη

Η περι­βαλ­λο­ντική διά­σταση ανα­δει­κνύ­ε­ται σε καθο­ρι­στικό παρά­γο­ντα για τη μελ­λο­ντική πορεία του κλάδου. Μόλις το 8% των ξενο­δο­χείων δια­θέ­τει πιστο­ποί­ηση βιω­σι­μό­τη­τας, ενώ το 73% των επι­χει­ρή­σεων δεν έχει θέσει στόχο μείωσης των εκπο­μπών έως το 2030, σύμφωνα με τη μελέτη. Η κλι­μα­τική αλλαγή, η διά­βρωση των ακτών και η αυξα­νό­μενη πίεση στους υδά­τι­νους πόρους απαι­τούν συστη­μα­τικό σχε­δια­σμό και επεν­δύ­σεις με μακρο­πρό­θε­σμο ορί­ζο­ντα.

Η θεσμο­θέ­τηση του Ειδικού Χωρο­τα­ξι­κού Πλαι­σίου για τον Του­ρι­σμό δημιουρ­γεί μια βάση στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού έπειτα από μακρά περίοδο εκκρε­μό­τη­τας. Η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητά του, όμως, θα κριθεί από την εφαρ­μογή του και από την εξει­δί­κευση των κατευ­θύν­σεών του στα τοπικά και ειδικά πολε­ο­δο­μικά σχέδια. Η εκτός σχεδίου δόμηση, ιδίως σε νησιω­τι­κές περιο­χές, εξα­κο­λου­θεί να προ­κα­λεί πιέσεις στο τοπίο, στα δίκτυα κοινής ωφέ­λειας και στη δια­θέ­σιμη γη.

Εξίσου κρίσιμη είναι η σχέση του του­ρι­σμού με την κοι­νω­νία. Το 82,4% των πολιτών αξιο­λο­γεί θετικά την οικο­νο­μική συνει­σφορά του κλάδου, αλλά οι ανη­συ­χίες για τα ενοίκια και το κόστος ζωής είναι έντονες. Η μελέτη επι­ση­μαί­νει ότι οι παρά­γο­ντες που δια­μορ­φώ­νουν τις τιμές κατοι­κίας και το κόστος δια­βί­ω­σης είναι πολλοί και δεν μπορούν να απο­δο­θούν απο­κλει­στικά στον του­ρι­σμό. Ωστόσο, η αντι­με­τώ­πιση των αρνη­τι­κών επι­πτώ­σεων είναι προ­ϋ­πό­θεση για τη μακρο­πρό­θε­σμη κοι­νω­νική αποδοχή του.

Την ίδια στιγμή, η τεχνο­λο­γία προ­σθέ­τει μία ακόμη διά­σταση στην πρό­κληση. Η τεχνητή νοη­μο­σύνη μετα­βάλ­λει τον τρόπο με τον οποίο οι ταξι­διώ­τες ανα­ζη­τούν προ­ο­ρι­σμούς, συγκρί­νουν υπη­ρε­σίες και οργα­νώ­νουν τις δια­κο­πές τους. Η ανά­πτυξη ενός εθνικού κόμβου του­ρι­στι­κών δεδο­μέ­νων, η ψηφιακή ανα­βάθ­μιση των επι­χει­ρή­σεων και η κατάρ­τιση του ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού απο­τε­λούν, κατά το ΙΝΣΕΤΕ, επεν­δύ­σεις στρα­τη­γι­κής σημα­σίας. Παράλ­ληλα, η διείσ­δυση σε αγορές όπως η Κίνα, η Ινδία και η Αυστρα­λία απαιτεί καλύ­τερη αερο­πο­ρική συν­δε­σι­μό­τητα και προ­σαρ­μο­σμένη στρα­τη­γική προ­βο­λής.

Η Ελλάδα δια­θέ­τει ένα ισχυρό διεθνές brand και μια εξαι­ρε­τικά θετική αξιο­λό­γηση της εμπει­ρίας των επι­σκε­πτών, με βαθ­μο­λο­γία 9,1 στα 10 και δείκτη προ­θυ­μίας σύστα­σης του προ­ο­ρι­σμού 54. Αυτό το κεφά­λαιο εμπι­στο­σύ­νης, όμως, δεν είναι ανε­ξά­ντλητο. Η δια­τή­ρησή του προ­ϋ­πο­θέ­τει ποιο­τι­κές υπη­ρε­σίες, λει­τουρ­γι­κές υπο­δο­μές, προ­στα­σία του φυσικού και πολι­τι­στι­κού απο­θέ­μα­τος και ουσια­στική σύνδεση του του­ρι­σμού με την τοπική οικο­νο­μία.

Πηγή: protothema.gr