Λιμνοδεξαμενές που δεν γέμισαν ποτέ-Η περίπτωση της Καλύμνου και της Τήλου

«Πριν από λίγο καιρό ήρθαν στην Κά­λυ­μνο κα­θη­γη­τές από το Πα­νε­πι­στή­μιο του Greenwich για ένα project που ετοι­μά­ζου­με. Με την ευ­και­ρία, λοι­πόν, τους οδη­γή­σα­με στη λι­μνο­δε­ξα­με­νή του νη­σιού, που κα­τα­σκευά­στη­κε το 2002 αλλά δεν λει­τούρ­γη­σε ποτέ. Ζη­τή­σα­με την άποψή τους. Οταν την είδαν, μας εξή­γη­σαν ότι στο ση­μείο που έχει κα­τα­σκευα­στεί δεν πρό­κει­ται να γε­μί­σει ποτέ. “Γιατί δεν την κά­νε­τε… πο­δη­λα­το­δρό­μιο;”, μας αντι­πρό­τει­ναν».

Ο δή­μαρ­χος Κα­λύ­μνου, Γιάν­νης Γα­λου­ζής, βρί­σκε­ται αντι­μέ­τω­πος με ένα πρό­βλη­μα κοινό για αρ­κε­τά μικρά και με­γά­λα νησιά. Από τις 47 λι­μνο­δε­ξα­με­νές (και μικρά φράγ­μα­τα) που κα­τα­σκευά­στη­καν από το υπουρ­γείο Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης σε νησιά το 1996-2005, οι 12 (πο­σο­στό πε­ρί­που 25%) πα­ρου­σί­α­σαν εξαρ­χής σο­βα­ρά προ­βλή­μα­τα και με την εξαί­ρε­ση μιας ή δύο, που επι­διορ­θώ­θη­καν, δεν γέ­μι­σαν ποτέ. Ετσι απέ­μει­ναν μια ανοι­χτή μαύρη λακ­κού­βα – μαύρη λόγω του χρώ­μα­τος της μεμ­βρά­νης με την οποία σχε­δόν σε όλες τις πε­ρι­πτώ­σεις επι­στρώ­νο­νται.

«Στη δική μας πε­ρί­πτω­ση, πρό­κει­ται για κακή επι­λο­γή θέσης» λέει ο κ. Γα­λου­ζής. «Μετά την ολο­κλή­ρω­ση του έργου έγι­ναν κι άλλα συ­μπλη­ρω­μα­τι­κά έργα, για να οδη­γή­σουν τα ρέ­μα­τα προς τα εκεί. Αλλά η λι­μνο­δε­ξα­με­νή δεν μα­ζεύ­ει πε­ρισ­σό­τε­ρο νερό… από ένα ανοι­χτό οι­κό­πε­δο τις ημέ­ρες που βρέ­χει».

Στην πε­ρί­πτω­ση της Τήλου, το πρό­βλη­μα σί­γου­ρα δεν ήταν η κακή θέση. «Για να μα­ζέ­ψει νερό η λι­μνο­δε­ξα­με­νή έφτια­ξαν κλει­στούς αγω­γούς για να κα­τέ­βει το νερό από το βουνό» λέει η δή­μαρ­χος, Μαρία Καμμά-Αλει­φέ­ρη. «Το νερό όμως πα­ρα­σέρ­νει χώμα, κλα­διά, πέ­τρες και οι αγω­γοί δεν είχαν φρε­ά­τια για να τους κα­θα­ρί­ζου­με. Eτσι πολύ σύ­ντο­μα βού­λω­σαν και τώρα, μετά από τόσα χρό­νια, είναι σαν να τους έχεις… τσι­με­ντώ­σει. Η λι­μνο­δε­ξα­με­νή, λοι­πόν, γέ­μι­σε μόνο την πρώτη χρο­νιά, Τώρα όσο νερό μα­ζεύ­ει από τις βρο­χές εξα­τμί­ζε­ται το κα­λο­καί­ρι».

Σε άλλες πε­ρι­πτώ­σεις, οι δε­ξα­με­νές ήταν… τρύ­πιες. «Δεν γέ­μι­σε ούτε μια μέρα. Δεν έχει κα­τα­σκευα­στεί σωστά και έτσι χάνει νερό. Κά­ποια στιγ­μή ήρθε ένα κλι­μά­κιο ει­δι­κών από την Αθήνα και μας είπαν ότι θέλει νέα με­λέ­τη για να φτια­χτεί» λέει ο δή­μαρ­χος Νι­σύ­ρου, Χρι­στο­φής Κο­ρω­ναί­ος για τη λι­μνο­δε­ξα­με­νή στη θέση Πάλοι. Ανά­λο­γη η ει­κό­να και στους Λει­ψούς. «Η δε­ξα­με­νή πα­ρου­σί­α­σε πρό­βλη­μα από την αρχή, δεν συ­γκρα­τού­σε το νερό. Για να τα αντι­με­τω­πί­σουν, έρι­ξαν φορ­τη­γά με πέ­τρες, που… έσκι­σαν τη μεμ­βρά­νη και έκα­ναν τα πράγ­μα­τα χει­ρό­τε­ρα» λέει ο δή­μαρ­χος, Φώτης Μάγ­γος. «Η αλή­θεια όμως είναι ότι ήμα­σταν τυ­χε­ροί. Με τα χρό­νια το έδα­φος “κά­θι­σε” και έτσι πέ­ρυ­σι για πρώτη χρο­νιά γέ­μι­σε η μισή δε­ξα­με­νή. Φέτος, με τη βο­ή­θεια ιδιω­τι­κής εται­ρεί­ας θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν έργα για να ενι­σχυ­θούν οι απορ­ρο­ές ομ­βρί­ων στο εσω­τε­ρι­κό της». «Το φράγ­μα χάνει νερό. Αρ­χι­κά προ­σπά­θη­σαν να το αντι­με­τω­πί­σουν με τσι­με­ντο­ε­νέ­σεις, όμως δεν τα κα­τά­φε­ραν» λέει ο δή­μαρ­χος Λέρου, Μι­χά­λης Κόλ­λιας. «Πρό­σφα­τα ολο­κλη­ρώ­θη­κε με­λέ­τη από το υπουρ­γείο Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης, που προ­τεί­νει να με­τα­τρα­πεί το φράγ­μα σε λι­μνο­δε­ξα­με­νή με την επί­στρω­ση μεμ­βρά­νης. Η με­λέ­τη πήγε στην Πε­ρι­φέ­ρεια και η δα­πά­νη εκτι­μά­ται σε 1- 1,2 εκατ. ευρώ».

Τα προ­βλή­μα­τα αυτά δεν αφο­ρούν μόνο τα μικρά νησιά. Στην Κρήτη, όπου τα έργα ήταν σαφώς με­γα­λύ­τε­ρα λόγω κλί­μα­κας, υπήρ­ξαν σο­βα­ρά προ­βλή­μα­τα σε τρεις πε­ρι­πτώ­σεις. Στον δήμο Κισ­σά­μου, για πα­ρά­δειγ­μα, κα­τα­σκευά­στη­καν δύο έργα, στους Αγιους Θε­ο­δώ­ρους και τη Χρυ­σο­σκα­λί­τισ­σα. «Η λίμνη στους Αγί­ους Θε­ο­δώ­ρους λει­τούρ­γη­σε έως το 2011. Μετά όμως πά­θα­με με­γά­λη ζημιά: υπο­χώ­ρη­σαν τρία ση­μεία και έφυγε όλο το νερό μέσα στη γη, 800.000 κυ­βι­κά!», λέει ο δή­μαρ­χος, Θό­δω­ρος Στα­θά­κης. «Στη Χρυ­σο­σκα­λί­τισ­σα δεν λει­τούρ­γη­σε ποτέ. Λίγο αφό­του τε­λεί­ω­σε, έπαθε κα­θί­ζη­ση. Μετά έκα­ναν τσι­με­ντο­ε­νέ­σεις, αλλά η λίμνη δεν μπο­ρού­σε να κρα­τή­σει το νερό. Τώρα το υπουρ­γείο εκ­πό­νη­σε με­λέ­τη απο­κα­τά­στα­σης, κό­στους 4,5 εκατ. ευρώ. Εχου­με πολύ με­γά­λο πρό­βλη­μα γιατί εί­χα­με δύο δε­ξα­με­νές και τώρα δεν έχου­με καμία». Να ση­μειω­θεί ότι η κα­τα­σκευή της λι­μνο­δε­ξα­με­νής στη Χρυ­σο­σκα­λί­τισ­σα κό­στι­σε 4,8 εκατ. ευρώ και στους Αγιους Θε­ο­δώ­ρους 2,8 εκατ. ευρώ. Ανά­λο­γα… τα­χυ­δα­κτυ­λουρ­γι­κά συ­νέ­βη­σαν και στα Ανώ­γεια. «Η λι­μνο­δε­ξα­με­νή στο Γο­νω­μιό λει­τούρ­γη­σε για αρ­κε­τά χρό­νια. Μέχρι που άνοι­ξε μια τρύπα και έφυ­γαν μέσα 300.000 κυ­βι­κά νερού. Οπως μας είπαν, έχει σπη­λαιώ­σεις από κάτω. Το ίδιο είχε ξα­να­συμ­βεί και πριν από με­ρι­κά χρό­νια. Τώρα ανα­ζη­τού­με τρόπο να την επι­σκευά­σου­με» λέει ο δή­μαρ­χος, Μα­νώ­λης Καλ­λέρ­γης. Αξί­ζει να ση­μειω­θεί ότι η θέση της λι­μνο­δε­ξα­με­νής Γο­νω­μιού δη­μιουρ­γή­θη­κε… με το μπά­ζω­μα δύο βα­ρά­θρων, τα οποία μά­λι­στα είχαν χαρ­το­γρα­φη­θεί. Το κό­στος της δε­ξα­με­νής; 2,4 εκατ. ευρώ.

Εργα που κα­τέ­στρε­ψαν φυ­σι­κούς υγρό­το­πους

Δεν υπήρ­χαν όμως πα­ντού προ­βλή­μα­τα. Σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις, οι λι­μνο­δε­ξα­με­νές λει­τούρ­γη­σαν όπως είχαν σχε­δια­στεί, δη­μιουρ­γώ­ντας ένα επι­πλέ­ον από­θε­μα νερού που με τα χρό­νια έγινε ακόμα πιο πο­λύ­τι­μο. Ηταν όμως η κα­λύ­τε­ρη επι­λο­γή; «Πρώτα κα­τέ­στρε­ψαν τα φυ­σι­κά υγρο­το­πι­κά συ­στή­μα­τα, που βοη­θού­σαν στον εμπλου­τι­σμό των υδρο­φο­ρέ­ων των νη­σιών. Και έπει­τα, για να τα ανα­πλη­ρώ­σουν κα­τα­σκεύ­α­σαν λί­μνες, πολ­λές από τις οποί­ες “αστό­χη­σαν” από την αρχή: δεν γέ­μι­σαν νερό, ενώ απο­τε­λού­σαν πα­γί­δες θα­νά­του για τα άγρια ζώα που γλι­στρού­σαν μέσα στις μεμ­βρά­νες και δεν μπο­ρού­σαν να βγουν» λέει ο κ. Θάνος Γιαν­να­κά­κης, συ­ντο­νι­στής του προ­γράμ­μα­τος νη­σιω­τι­κών υγρο­τό­πων της WWF. «Το χει­ρό­τε­ρο είναι ότι σπα­τα­λή­θη­καν τε­ρά­στια ποσά και οι υπεύ­θυ­νοι για τις κα­κο­τε­χνί­ες ή τις κακές με­λέ­τες δεν ανα­ζη­τή­θη­καν ποτέ».

Να ση­μειω­θεί ότι οι 12 προ­βλη­μα­τι­κές λι­μνο­δε­ξα­με­νές κό­στι­σαν συ­νο­λι­κά 23,6 εκατ. ευρώ, χωρίς να συ­νυ­πο­λο­γι­στούν όλα τα συ­μπλη­ρω­μα­τι­κά έργα που έγι­ναν ανά τα έτη για την επι­σκευή τους.

«Δεν θα βρεις δή­μαρ­χο που να έχει λι­μνο­δε­ξα­με­νή και να μην έχει πρό­βλη­μα», λέει η δή­μαρ­χος Τήλου. «Δεν υπάρ­χουν πιο άχρη­στα έργα. Εμάς έμει­νε ένα μαύρο πράγ­μα στη μέση του κά­μπου και δεν ξέ­ρου­με τι να το κά­νου­με. Μα­κά­ρι να μπο­ρού­σα­με να το εξα­φα­νί­σου­με με κά­ποιο τρόπο, ή να γίνει υγρό­το­πος».

Κα­θη­με­ρι­νή