Οι δρόμοι και πως μπερδεύουν τους αρμοδίους

\Οι δρόμοι είναι κοι­νό­χρη­στες εκτά­σεις που εξυ­πη­ρε­τούν τις καθ’ οιον­δή­ποτε τρόπο μετα­κι­νή­σεις μας. Είναι ένα κοι­νω­νικό αγαθό, από τα αρχαιό­τερα και ως εκ τούτου έχει αντι­με­τω­πι­στεί διε­ξο­δικά και νομικά. Στην Ελλάδα ο νόμος που καθο­ρί­ζει τα περί κατα­σκευής τους και συντή­ρη­σης τους είναι ο 3155/55 (ΦΕΚ 63/Α/55).

Ο νόμος αυτός δια­χω­ρί­ζει τους δρόμους σε Εθνι­κούς, Επαρ­χια­κούς και Δημο­τι­κούς. Αυτοί οι δρόμοι χρη­σι­μο­ποιού­νται από όλους τους πολίτες χωρίς περιο­ρι­σμούς, υπα­κού­ο­ντας μόνο σε κανο­νι­σμούς για τη χρήση τους. Ο δια­χω­ρι­σμός αυτός απο­δί­δει τις αρμο­διό­τη­τες ανάλογα με το έργο που εξυ­πη­ρε­τούν και την σπου­δαιό­τητά τους. Με τον νόμο αυτό καθο­ρί­στηκε ώστε οι Εθνικοί και Επαρ­χια­κοί να καθο­ρι­στούν ονο­μα­στικά από Δια­τάγ­ματα. Έτσι οι Εθνικοί καθο­ρί­στη­καν με ένα Β.Δ. και οι Επαρ­χια­κοί μετά από πρόταση του Υπουρ­γού Δημο­σίων Έργων που θα στη­ρί­ζε­ται στην εισή­γηση μιας επι­τρο­πής που απο­τε­λείτο από τον Νομάρχη, τον Προϊ­στά­μενο της Δ/νσης Δημο­σίων Έργων του Νομο­μη­χα­νι­κού και των Δήμαρ­χων ή Προ­έ­δρων των Κοι­νο­τή­των που είναι πρω­τεύ­ου­σες των Επαρ­χιών. Κατά τον νόμο αυτό θεω­ρή­θη­καν Δημο­τι­κοί Δρόμοι όλοι όσοι «εξυ­πη­ρε­τούν τις πάσης φύσεως ανάγκες ενός Δήμου ή μιας Κοι­νό­τη­τας εντός των διοι­κη­τι­κών ορίων τους». Στους Δημο­τι­κούς Δρόμους επι­πλέον δόθηκαν οι χαρα­κτη­ρι­σμοί: Αστικοί και Γεωρ­γι­κοί χωρίς αυτό να έχει κάποια ιδιαί­τερη σημασία. Ως εκ τούτου η δημιουρ­γία δημο­τι­κών δρόμων δεν ήταν κάτι το καθο­ρι­σμένο αλλά εξαρ­τιού­νταν από τις ανάγκες που προ­κύ­πτανε.

Οι Δημο­τι­κοί λοιπόν Δρόμοι, όπως δια­μορ­φώ­νο­νται κάθε φορά ανήκουν στην επο­πτεία του κάθε Δήμου και αυτός εκτελεί τα απα­ραί­τητα έργα για την ασφαλή χρήση τους από πεζούς και οχήματα. Δίκτυα, ηλε­κτρο­φω­τι­σμούς, πεζο­δρό­μια, γέφυρες, σημάν­σεις, σημα­το­δο­τή­σεις και ότι άλλο είναι απα­ραί­τητο. Μεταξύ αυτών είναι και οι κυκλο­φο­ρια­κές συν­δέ­σεις των παρό­διων χρηστών του δρόμου για την ασφαλή είσοδο και έξοδο των οχη­μά­των από τις δρα­στη­ριό­τη­τες των οικο­πέ­δων / γηπέδων. Μάλιστα όταν ο ιδιο­κτή­της ενός οικο­πέ­δου / γηπέδου ζητά την έγκριση μιας τέτοιας σύν­δε­σης είναι υπο­χρε­ω­μέ­νος να παρα­χω­ρή­σει τη χρήση στην αρμόδια αρχή ως κοι­νό­χρη­στο, δηλαδή παύει να είναι ιδιό­κτητο μέρος του οικο­πέ­δου / γηπέδου του. Αν υπάρχει αμφι­σβή­τηση από ιδιώτη για κάποιον δημο­τικό δρόμο, όπως σημειώ­νει και το ΣτΕ στο σκε­πτικό πολλών απο­φά­σεων του, πρέπει να προ­σφύ­γει στα αστικά δικα­στή­ρια. Δηλαδή από το ΣτΕ δεν αμφι­σβη­τή­θηκε ποτέ το καθε­στώς αρμο­διό­τη­τας του Δήμου για την κατα­σκευή έργων στους δρόμους αλλά μόνο το καθε­στώς δόμησης των παρό­διων γηπέδων.

Λόγω της δυνα­τό­τη­τας δόμησης στις εκτός σχεδίου περιο­χές και ιδιαί­τερα μετά το 1978, δηλαδή από τότε που δόθηκε η δυνα­τό­τητα οικο­δό­μη­σης κατοι­κιών στις εκτός σχεδίου περιο­χές, προ­έ­κυψε ένα άλλο θέμα που αφο­ρούσε στη δυνα­τό­τητα δόμησης σε παρόδια γήπεδα. Δηλαδή δεν θα ήταν δυνατόν να κτι­στούν κτίρια σε ορει­νούς ή άλλου δρόμους που δεν ενδεί­κνυ­νται για το λόγο αυτό. Αυτό όμως το θέμα δεν έχει καμιά σχέση με την δια­χεί­ριση και την ιδιο­κτη­σία του δρόμου που ανήκει καθαρά στο φορέα που είναι αρμό­διος.

Έτσι προ­έ­κυψε το θέμα της πολε­ο­δο­μι­κής ανα­γνώ­ρι­σης κάποιων δημο­τι­κών δρόμων και ειδι­κό­τερα επειδή οι δια­τά­ξεις προ­έ­βλε­παν και παρεκ­κλί­σεις σε δρόμους που θεω­ρού­νταν κύριες αρτη­ρίες. Οι δρόμοι αυτοί μάλιστα έπρεπε να προ­ϋ­πάρ­χουν του 1923 για την λοιπή Ελλάδα και του 1948 για τα Δωδε­κά­νησα. Η ανα­γνώ­ριση αυτή γίνο­νταν με δια­πι­στω­τι­κές πράξεις για κάθε δρόμο ξεχω­ρι­στά. Αρχικά του Νομάρχη, αργό­τερα του Περι­φε­ρειάρχη της Κρα­τι­κής Περι­φέ­ρειας και στη συνέ­χεια του Γεν. Γραμ­μα­τέα της Απο­κε­ντρω­μέ­νης Διοί­κη­σης. Από το 2014 και μετά, λόγω παρεμ­βά­σεων του ΣτΕ, το οποίο θεώρησε αντι­συ­νταγ­μα­τική την κατά περί­πτωση πολε­ο­δο­μική ανα­γνώ­ριση των δρόμων αυτών, το Υπουρ­γείο ανα­γκά­στηκε να ενσω­μα­τώ­σει αυτές τις κατευ­θύν­σεις. Το έκανε με την παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4759/2020, και έτσι ξεκί­νησε ένα Πρό­γραμμα Πολε­ο­δο­μι­κού Σχε­δια­σμού (Ανα­γνώ­ριση οδών), το οποίο περι­λαμ­βά­νει την εκπό­νηση μελετών Ανα­γνώ­ρι­σης οδών σε όλες τις Δημο­τι­κές Ενό­τη­τες.

Με τις νέες δια­τά­ξεις μάλιστα γίνεται προ­σπά­θεια να αντι­με­τω­πι­στούν ταυ­τό­χρονα και η ανα­κή­ρυξη των Δημο­τι­κών Δρόμων και η δυνα­τό­τητα δόμησης τους. Έτσι θα τεθεί το καθε­στώς των Δημο­τι­κών Δρόμων σε πολε­ο­δο­μικό έλεγχο. Με τις μελέτες λοιπόν που εκπο­νού­νται οι δημο­τι­κές οδοί δια­κρί­νο­νται σε δύο κατη­γο­ρίες:

1. Δημο­τι­κές οδοί κατη­γο­ρίας Α- Πλάτος του­λά­χι­στον έξι μέτρα.

α) Παρέ­χουν δικαί­ωμα προ­σώ­που για τη δόμηση σε παρόδια γήπεδα.

β) Χαρα­κτη­ρί­ζο­νται με προ­ε­δρικό διά­ταγμα που εκδί­δε­ται με πρόταση του υπουρ­γού Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας, μετά από ειδική μελέτη και ύστερα από γνώμη του οικείου ΣΥΠΟΘΑ.

γ) Οδοί που προ­ϋ­φί­στα­νται του έτους 1923 στην εκτός εγκε­κρι­μέ­νου ρυμο­το­μι­κού σχεδίου περιοχή, εκτός των οριο­θε­τη­μέ­νων οικι­σμών και εκτός των οικι­σμών που προ­ϋ­φί­στα­νται του 1923 μπορούν, με το ίδιο διά­ταγμα και την ίδια δια­δι­κα­σία, να χαρα­κτη­ρί­ζο­νται ως δημο­τι­κές οδοί κατη­γο­ρίας Α.

δ) Οι δημο­τι­κές οδοί κατη­γο­ρίας Α μπορούν να καθο­ρί­ζο­νται με τη δια­δι­κα­σία και τα προ­ε­δρικά δια­τάγ­ματα έγκρι­σης Τοπικών ή Ειδικών Πολε­ο­δο­μι­κών Σχεδίων, χωρίς να απαι­τεί­ται ειδι­κό­τερη γνώμη του ΣΥΠΟΘΑ

2. Δημο­τι­κές οδοί κατη­γο­ρίας Β – Πλάτος του­λά­χι­στον πέντε μέτρα

α) Συν­δέ­ουν οδούς κατη­γο­ρίας Α, ή επαρ­χια­κές ή εθνικές, με οργα­νω­μέ­νους υπο­δο­χείς.

β) Λει­τουρ­γούν ως δίοδοι που παρέ­χουν δικαί­ωμα προ­σώ­που σε οργα­νω­μέ­νους υπο­δο­χείς.

γ) Δεν παρέ­χουν δικαί­ωμα προ­σώ­που στα υπό­λοιπα παρόδια γήπεδα.

δ) Χαρα­κτη­ρί­ζο­νται με προ­ε­δρικό διά­ταγμα που εκδί­δε­ται με πρόταση του υπουρ­γού Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας μετά από ειδική μελέτη και ύστερα από γνώμη του οικείου ΣΥΠΟΘΑ.

ε) Οι δημο­τι­κές οδοί κατη­γο­ρίας Β μπορούν να καθο­ρί­ζο­νται με τη δια­δι­κα­σία και τα προ­ε­δρικά δια­τάγ­ματα έγκρι­σης Τοπικών ή Ειδικών Πολε­ο­δο­μι­κών Σχεδίων, χωρίς να απαι­τεί­ται ειδι­κό­τερη γνώμη του ΣΥΠΟΘΑ.

– Δύο παράλ­λη­λες οδοί που έχουν κοινά σημεία αφε­τη­ρίας και τερ­μα­τι­σμού και αντί­θετη μεταξύ τους φορά απο­τε­λούν ενιαία δημο­τική οδό κατη­γο­ρίας Α, εφόσον η κάθε μία από τις δύο οδούς έχει πλάτος του­λά­χι­στον τεσ­σά­ρων μέτρων ή ενιαία δημο­τική οδό Β, εφόσον η κάθε μία από τις δύο οδούς έχει πλάτος του­λά­χι­στον τριά­μισι (3,5) μέτρων.

– Είναι δυνατός ο χαρα­κτη­ρι­σμός οδών ως δημο­τι­κών, ακόμη και προτού δια­μορ­φω­θούν το ελά­χι­στο πλάτος και τα λοιπά γεω­με­τρικά χαρα­κτη­ρι­στικά της οδού, αλλά οι έννομες συνέ­πειες ως προς το δικαί­ωμα δόμησης που συναρ­τά­ται με την ύπαρξη προ­σώ­που ενός γηπέδου επί των οδών αυτών, επέρ­χο­νται μόλις δια­μορ­φω­θούν το ελά­χι­στο πλάτος και τα λοιπά ανα­γκαία γεω­με­τρικά χαρα­κτη­ρι­στικά και εκδοθεί σχετική δια­πι­στω­τική πράξη του οικείου συντο­νι­στή Απο­κε­ντρω­μέ­νης Διοί­κη­σης ή του υπουρ­γού Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας.

Νικολός Φαρ­μα­κί­δης

Πολι­τι­κός Μηχα­νι­κός