Η Υπογραφή Συμφωνίας ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας: Μια νόμιμη και αναγκαία πολιτική κίνηση της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας

Η οριο­θέ­τηση θαλάσ­σιων ζωνών μεταξύ κρατών απο­τε­λεί θεμέλιο του Διε­θνούς Δικαίου της Θάλασ­σας, επη­ρε­ά­ζο­ντας άμεσα την εθνική κυριαρ­χία, την ασφά­λεια και τη βιώσιμη αξιο­ποί­ηση των φυσικών πόρων. Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνω­μέ­νων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασ­σας (UNCLOS), τα παρά­κτια κράτη έχουν δικαί­ωμα ανα­κή­ρυ­ξης και οριο­θέ­τη­σης Απο­κλει­στι­κής Οικο­νο­μι­κής Ζώνης (ΑΟΖ) έως 200 ναυτικά μίλια από τις ακτές τους.

Η Ελλάδα έχει ήδη υπο­γρά­ψει συμ­φω­νίες οριο­θέ­τη­σης ΑΟΖ με την Ιταλία και την Αίγυπτο το 2020. Οι συμ­φω­νίες αυτές απο­τε­λούν ισχυρά νομικά και διπλω­μα­τικά τεκ­μή­ρια της στα­θε­ρής επι­λο­γής της Αθήνας να επιλύει θαλάσ­σιες δια­φο­ρές μέσω δια­κρα­τι­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σεων, με βάση το διεθνές δίκαιο.

Η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημο­κρα­τία, ως πλήρη συμ­βαλ­λό­μενα μέρη της UNCLOS, δια­θέ­τουν όμορες θαλάσ­σιες ζώνες στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Η πραγ­μα­τι­κό­τητα αυτή καθιστά την υπο­γραφή μιας διμε­ρούς συμ­φω­νίας όχι μόνο εφικτή αλλά και ανα­γκαία. Η απουσία της, παρά τους στενούς πολι­τι­κούς και ιστο­ρι­κούς δεσμούς των δύο χωρών, αφήνει κενά τόσο σε νομικό όσο και σε γεω­πο­λι­τικό επίπεδο.

Μια τέτοια συμ­φω­νία, μεταξύ χωρών με κοινή ΑΟΖ και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, θα διευ­κό­λυνε την πόντιση του υπο­θα­λάσ­σιου καλω­δίου που θα συν­δέ­σει ενερ­γειακά και τηλε­πι­κοι­νω­νιακά την Ελλάδα με την Κύπρο. Το έργο αυτό έχει ιδιαί­τερη γεω­οι­κο­νο­μική σημασία: ενι­σχύει την ενερ­γειακή ασφά­λεια, ανα­βαθ­μί­ζει την ψηφιακή συν­δε­σι­μό­τητα και καθιστά τις δύο χώρες βασι­κούς κόμβους περι­φε­ρεια­κής δια­σύν­δε­σης.

Η υπο­γραφή συμ­φω­νίας δεν απο­τε­λεί απλή νομική πράξη. Είναι στρα­τη­γική επιλογή κυριαρ­χίας. Μέσα από τη νομική κατο­χύ­ρωση των θαλάσ­σιων δικαιω­μά­των τους, Ελλάδα και Κύπρος ενι­σχύ­ουν την ικα­νό­τητά τους να αντι­στέ­κο­νται σε ανα­θε­ω­ρη­τι­κές πρα­κτι­κές και παρα­βιά­σεις του διε­θνούς δικαίου από τρίτους, σε μια περιοχή με έντονες γεω­πο­λι­τι­κές εντά­σεις.

Η ενδε­χό­μενη υπο­γραφή συμ­φω­νίας θα προ­κα­λέ­σει, ωστόσο, αντι­δρά­σεις από τρίτες χώρες, κυρίως εκείνες που αμφι­σβη­τούν το δικαί­ωμα νησιω­τι­κών κρατών σε πλήρη θαλάσ­σια επήρεια. Τέτοιες αντι­δρά­σεις, αν και ανα­με­νό­με­νες, δεν αναι­ρούν τη νομι­μό­τητα της πράξης, αλλά ανα­δει­κνύ­ουν τη σημασία της στα­θε­ρής προ­σή­λω­σης στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασ­σας.

Η δικαιακή κατά­σταση της Ελλάδας παρα­μέ­νει ισχυρή, καθώς εδρά­ζε­ται πλήρως στη Σύμβαση UNCLOS και στη νομο­λο­γία του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου. Η Ελλάδα, ως κράτος δικαίου και μέλος της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, ενεργεί εντός του πλαι­σίου της διε­θνούς νομι­μό­τη­τας και απο­τε­λεί παρά­δειγμα ειρη­νι­κής επί­λυ­σης δια­φο­ρών. Ο ρόλος της είναι καθο­ρι­στι­κός: ως περι­φε­ρεια­κός πυλώνας στα­θε­ρό­τη­τας, συμ­βάλ­λει στην ασφά­λεια και την ενερ­γειακή δια­φο­ρο­ποί­ηση της Ευρώπης.

Παράλ­ληλα, η Ευρω­παϊκή Ένωση, ως νομικός και πολι­τι­κός εταίρος και των δύο κρατών-μελών, οφείλει να στη­ρί­ξει έμπρα­κτα την άσκηση των κυριαρ­χι­κών τους δικαιω­μά­των, ενι­σχύ­ο­ντας τη συλ­λο­γική θέση της Ευρώπης απέ­να­ντι σε παρα­βιά­σεις του διε­θνούς δικαίου στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Οι καθυ­στε­ρή­σεις στην προ­ώ­θηση της συμ­φω­νίας, ακόμη κι αν ερμη­νεύ­ο­νται στο πλαίσιο ευρύ­τε­ρων διπλω­μα­τι­κών ισορ­ρο­πιών, γεννούν ερω­τή­ματα για την απο­φα­σι­στι­κό­τητα των πολι­τι­κών ηγεσιών. Σε μια εποχή όπου το διεθνές δίκαιο δοκι­μά­ζε­ται καθη­με­ρινά, η προ­λη­πτική και ενερ­γη­τική διπλω­μα­τία είναι προ­τι­μό­τερη από την παθη­τική δια­χεί­ριση κιν­δύ­νων.

Συμπε­ρα­σμα­τικά, η συμ­φω­νία Ελλάδας–Κύπρου για την ΑΟΖ δεν είναι απλώς μια νομική επιλογή. Είναι επι­τα­κτική στρα­τη­γική και πολι­τική ανα­γκαιό­τητα: έκφραση κυριαρ­χι­κής βού­λη­σης, ενί­σχυση της περι­φε­ρεια­κής συνερ­γα­σίας, προ­ώ­θηση κρί­σι­μων έργων δια­σύν­δε­σης και, ταυ­τό­χρονα, ένα βήμα εμπέ­δω­σης της διε­θνούς νομι­μό­τη­τας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Παντε­λής Γεωρ­γο­γιάν­νης, Καθη­γη­τής Πανε­πι­στη­μίου,

Ινστι­τούτο Πολι­τι­σμού, Δημο­κρα­τίας και Εκπαί­δευ­σης