Παναγιώτης Σπανός: «Eνα δημόσιο σύστημα επείγουσας φροντίδας, δεν μπορεί να στηρίζεται μόνιμα στο φιλότιμο και στην εξάντληση του προσωπικού»

Η δημόσια υγεία και η έγκαιρη προνοσοκομειακή φροντίδα αποτελούν διαχρονικά ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα για την τοπική κοινωνία της Ρόδου, ειδικά σε ένα νησί με μεγάλες αποστάσεις και τεράστια πληθυσμιακή επιβάρυνση κατά τους θερινούς μήνες.
Το τελευταίο διάστημα, η έντονη ανησυχία για την ενδεχόμενη μεταφορά της βάσης του ΕΚΑΒ από τη Σορωνή στο αεροδρόμιο «Διαγόρας» έχει φέρει ξανά στο προσκήνιο τα μεγάλα προβλήματα που αντιμετωπίζει η υπηρεσία.
Στη συνέντευξή του σήμερα στη «δ», ο πρόεδρος του σωματείου εργαζομένων ΕΚΑΒ Ρόδου κ. Παναγιώτης Σπανός εξηγεί γιατί η απομάκρυνση του ασθενοφόρου από τη Σορωνή απειλεί να στερήσει πολύτιμα λεπτά από τα απομακρυσμένα χωριά και τη Δυτική Ρόδο.
Πέρα όμως από το χωροταξικό, η συζήτηση αγγίζει την ίδια την «καρδιά» του προβλήματος, που δεν είναι άλλη από την υποστελέχωση. Από την καθημερινή εξάντληση των διασωστών και τα συσσωρευμένα οφειλόμενα ρεπό που επηρεάζουν μέχρι την κάλυψη αναγκών με στρατιωτικό προσωπικό και την πίεση στο Συντονιστικό Κέντρο, η εικόνα που μεταφέρεται είναι μια κραυγή αγωνίας.
Όπως λέει, η λύση για την ασφάλεια κατοίκων και επισκεπτών δεν βρίσκεται στην «ανακύκλωση» του ήδη ελλιπούς προσωπικού, αλλά σε ένα δεσμευτικό σχέδιο μόνιμων προσλήψεων με ορίζοντα δεκαετίας.
• Κύριε πρόεδρε, η κοινή γνώμη της Ρόδου παραμένει ανάστατη με τις πληροφορίες για μεταφορά της βάσης του ΕΚΑΒ από τη Σορωνή στο αεροδρόμιο. Τι ισχύει τελικά σήμερα που μιλάμε, έχει ξεκαθαρίσει η κατάσταση;
Μέχρι σήμερα δεν μας έχει κοινοποιηθεί επίσημη, έγγραφη και αιτιολογημένη απόφαση της Διοίκησης του ΕΚΑΒ για μεταφορά της βάσης από τη Σορωνή στο Αεροδρόμιο. Υπάρχουν δημόσιες δηλώσεις και πληροφορίες, όχι όμως το θεσμικό έγγραφο που θα καθορίζει τους όρους, τη στελέχωση, τις αρμοδιότητες και τις συνέπειες για την κάλυψη της Δυτικής Ρόδου. Γι’ αυτό ζητούμε πλήρη διαφάνεια. Η Σορωνή δεν είναι ένα τυχαίο σημείο στον χάρτη, καλύπτει ένα μεγάλο τμήμα της δυτικής πλευράς και λειτουργεί ως κρίσιμος επιχειρησιακός κόμβος προς τον Έμπωνα, τα Απόλλωνα και τα απομακρυσμένα χωριά. Παράλληλα, το αεροδρόμιο έχει δικές του κανονιστικές υποχρεώσεις για Ιατρείο Α΄ Βοηθειών, κατάλληλη στελέχωση και ασθενοφόρο. Σύμφωνα με το ΦΕΚ, ο φορέας διαχείρισης μπορεί να μην έχει μόνιμα δικό του ασθενοφόρο στο αεροδρόμιο μόνο εφόσον υπάρχει ειδική συμφωνία ή σύμβαση με δημόσιο ή ιδιωτικό φορέα που εξασφαλίζει στελεχωμένο ασθενοφόρο εντός 30 λεπτών από την κλήση. Με τον εκτιμώμενο χρόνο Σορωνή – Αεροδρόμιο να είναι περίπου 14–15 λεπτά, η Σορωνή βρίσκεται μέσα σε αυτό το χρονικό όριο και αυτός είναι και ο λόγος που επιλέχθηκε το συγκεκριμένο σημείο. Αυτό, όμως, δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι υπάρχει η ειδική έγγραφη συμφωνία που απαιτεί ο κανονισμός, την οποία θα ζητήσουμε να μας χορηγήσουν. Οι υποχρεώσεις του αεροδρομίου δεν μπορεί να καλυφθούν απλώς με τη μεταφορά της ήδη ανεπαρκούς δύναμης του ΕΚΑΒ από τη Σορωνή.
• Με ποιο τρόπο πιστεύετε ότι θα έπρεπε να γίνει η ενίσχυση του αεροδρομίου, χωρίς να θυσιαστεί η ασφάλεια και η κάλυψη της Δυτικής Ρόδου;
Είμαστε υπέρ της ουσιαστικής ενίσχυσης του Αεροδρομίου. Πρέπει, όμως, να γίνει απολύτως σαφές ότι άλλο είναι η εγκατάσταση μιας επιχειρησιακής βάσης του ΕΚΑΒ μέσα στο αεροδρόμιο και άλλο η υγειονομική κάλυψη του ίδιου του αεροδρομίου. Η ύπαρξη βάσης σημαίνει ότι ένα πλήρωμα μπορεί να ξεκινά από εκεί για να εξυπηρετεί περιστατικά σε ολόκληρη την περιοχή, δεν σημαίνει ότι το πλήρωμα παραμένει δεσμευμένο αποκλειστικά στον αερολιμένα ούτε ότι υποκαθιστά τις αυτοτελείς υποχρεώσεις του φορέα διαχείρισης. Στις βάρδιες κατά τις οποίες δεν υπάρχει ιατρός, ο Κανονισμός προβλέπει για Αεροδρόμιο με την επιβατική κίνηση της Ρόδου τουλάχιστον δύο ειδικά εκπαιδευμένα άτομα, ανά βάρδια, στο Ιατρείο Α΄ Βοηθειών. Κατά τη γραμματική και λειτουργική ερμηνεία της διάταξης, τα πρόσωπα αυτά πρέπει να βρίσκονται εκεί καθ’ όλο το ωράριο, να αναγνωρίζουν και να αντιμετωπίζουν το περιστατικό μέσα στα όρια της εκπαίδευσής τους, να καλούν εγκαίρως το ΕΚΑΒ και να παραδίδουν τον ασθενή στο πλήρωμα με τις απαραίτητες πληροφορίες. Από τα στοιχεία και την επιχειρησιακή εικόνα που έχουμε μέχρι σήμερα, αυτή η διαδικασία δεν προκύπτει ότι εφαρμόζεται με σταθερό, διαφανή και αποδεδειγμένο τρόπο. Γι’ αυτό θα ζητήσουμε ονομαστικές καταστάσεις, πιστοποιήσεις εκπαίδευσης, προγράμματα βαρδιών και το επίσημο πρωτόκολλο παράδοσης περιστατικών. Θέτουμε, επομένως, καθαρούς όρους: πρόσθετο ασθενοφόρο, πρόσθετο και επαρκές προσωπικό, έγγραφη επιχειρησιακή απόφαση, σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ Fraport, ΕΚΑΒ, 2ης Υ.Π.Ε και λοιπών φορέων και τεκμηριωμένη μελέτη ότι δεν υποβαθμίζεται ούτε μία περιοχή του νησιού. Το πλήρωμα του ΕΚΑΒ δεν μπορεί να θεωρείται ταυτόχρονα μόνιμη στελέχωση του Ιατρείου Α΄ Βοηθειών, διότι ανά πάσα στιγμή μπορεί να κληθεί σε περιστατικό εκτός αεροδρομίου. Η λύση είναι προσθήκη δυνάμεων και όχι ανακύκλωση της υποστελέχωσης. Εφόσον εξασφαλιστούν νέοι πόροι και παραμείνει πλήρως λειτουργική η βάση της Δυτικής Ρόδου, θα στηρίξουμε κάθε σοβαρό σχέδιο που ενισχύει πραγματικά την ασφάλεια κατοίκων και επισκεπτών.
• Πριν καν μιλήσουμε για μεταφορές, ποια είναι η κατάσταση στη Σορωνή σήμερα; Πόσα πληρώματα καλύπτουν τον σταθμό, πόσες βάρδιες μένουν ακάλυπτες και πόσες φορές αναγκάζεται να επιχειρήσει ασθενοφόρο με μειωμένη σύνθεση πληρώματος;
Η πραγματικότητα είναι ότι τον σταθμό της Σορωνής στελεχώνουν σήμερα 9 άτομα, ενώ για την ομαλή και ασφαλή λειτουργία του απαιτούνται τουλάχιστον 11. Αυτή η έλλειψη προσωπικού δημιουργεί αντικειμενική αδυναμία χορήγησης των προβλεπόμενων αδειών και ρεπό και επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τους εργαζόμενους. Τυχόν ακάλυπτες βάρδιες καλύπτονται από συναδέλφους της βάσης της Ρόδου, η οποία και αυτή είναι ήδη υποστελεχωμένη.

• Με αυτή την κατάσταση στη Σορωνή και στους υπόλοιπους σταθμούς, ποιος είναι ο πραγματικός χρόνος αναμονής για ένα ασθενοφόρο στην πόλη της Ρόδου και ποιος στα απομακρυσμένα χωριά;
Στην πόλη της Ρόδου ο μέσος χρόνος ανταπόκρισης κυμαίνεται από 12 έως 15 λεπτά, και αυτό επιτυγχάνεται με μεγάλη προσπάθεια των εργαζομένων. Ο πραγματικός χρόνος ανταπόκρισης σε κάθε περιστατικό επηρεάζεται από τις καιρικές συνθήκες, την απόσταση, την κυκλοφορία, καθώς και από τη σωματική και ψυχική κατάσταση των διασωστών. Ωστόσο, δεν υπάρχει ένας ενιαίος χρόνος αναμονής. Εξαρτάται επίσης από το αν υπάρχει διαθέσιμο ασθενοφόρο, από το πού βρίσκεται τη στιγμή της κλήσης και από τη βαρύτητα και τον αριθμό των ταυτόχρονων περιστατικών. Για τη Δυτική Ρόδο έχουμε υπολογίσει ότι η Σορωνή απέχει περίπου 10,2 χιλιόμετρα από το αεροδρόμιο και 28,2 χιλιόμετρα από τον Έμπωνα. Η εκτιμώμενη μετάβαση Σορωνή – Έμπωνας είναι περίπου 35-41 λεπτά, ενώ από το αεροδρόμιο προς τον Έμπωνα μπορεί να φθάσει περίπου τα 56-63 λεπτά, ιδίως αν συνυπολογιστούν η έξοδος από τον αερολιμένα και η θερινή κίνηση. Δηλαδή, μια μεταφορά της βάσης μπορεί να προσθέσει περίπου 21–28 κρίσιμα λεπτά προς τα απομακρυσμένα χωριά. Σε επείγον περιστατικό, αυτά τα λεπτά μπορεί να είναι καθοριστικά.
• Πόσα ασθενοφόρα είναι ενεργά αυτή τη στιγμή στο νησί και πόσοι διασώστες υπολείπονται οργανικά για να λειτουργήσει το σύστημα εύρυθμα ιδιαίτερα την καλοκαιρινή περίοδο;
Στον Τομέα ΕΚΑΒ Ρόδου υπηρετούν συνολικά 66 διασώστες, όμως μόνο 42 διατίθενται για τη στελέχωση των ασθενοφόρων επείγουσας βοήθειας. Οι υπόλοιποι καλύπτουν το Συντονιστικό Κέντρο, αεροδιακομιδές, τακτικά περιστατικά, άλλες αναγκαίες λειτουργίες και κάποιοι βρίσκονται σε μακροχρόνιες άδειες. Το Τμήμα Μοτοσικλετών καλύπτεται αυτή τη στιγμή από έναν μόνο συνάδελφο, ο οποίος έχει έρθει με μετακίνηση, ενώ το Τμήμα Αεροδιακομιδών στελεχώνεται από 5 άτομα. Πρόκειται για κρίσιμες επιχειρησιακές λειτουργίες, οι οποίες δεν μπορεί να στηρίζονται σε προσωρινές λύσεις και οριακή στελέχωση. Παράλληλα, ο νέος Τομέας Γενναδίου στελεχώνεται από 5 διασώστες και 2 στρατιωτικούς. Είμαστε κατηγορηματικά αντίθετοι στην κάλυψη πάγιων αναγκών επείγουσας προνοσοκομειακής φροντίδας με στρατιωτικό προσωπικό. Δεν αμφισβητούμε την πρόθεση ή την προσφορά των συγκεκριμένων ανθρώπων· όμως οι στρατιωτικοί δεν μπορούν να υποκαταστήσουν μόνιμους, πιστοποιημένους και επιχειρησιακά ενταγμένους διασώστες του ΕΚΑΒ, με την απαιτούμενη εκπαίδευση και εμπειρία για τη διαχείριση σύνθετων επειγόντων περιστατικών. Οι κάτοικοι της Νότιας Ρόδου έχουν κάθε λόγο να συμμερίζονται αυτή την ανησυχία και να απαιτούν πλήρη στελέχωση του Τομέα με επαγγελματίες διασώστες. Ιδιαίτερα σοβαρή είναι και η υποστελέχωση του Συντονιστικού Κέντρου Νοτίου Αιγαίου στη Ρόδο. Για την ασφαλή λειτουργία του απαιτούνται 4 εργαζόμενοι ανά βάρδια. Σήμερα υπηρετούν 3 ανά βάρδια, ενώ ορισμένες φορές στη νυχτερινή βάρδια υπηρετούν μόνο 2. Ακόμη και αυτή η στελέχωση καθίσταται δυνατή χάρη στην ενίσχυση από 2 μετακινημένους συναδέλφους. Οι εργαζόμενοι αυτοί δέχονται και διαχειρίζονται τις κλήσεις 166 και 112 για τα Δωδεκάνησα και τις Κυκλάδες, συντονίζουν τα ασθενοφόρα του ΕΚΑΒ και των λοιπών φορέων σε ολόκληρη την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, καθώς και τις δύο βάσεις αεροδιακομιδών Ρόδου και Σύρου. Παράλληλα, παρέχουν τηλεφωνικές οδηγίες πρώτων βοηθειών και υποστηρίζουν την επικοινωνία με γιατρούς Περιφερειακών Ιατρείων όταν αυτά δεν λειτουργούν. Επομένως, ακόμη και με τη σημερινή προσωρινή ενίσχυση, η υποστελέχωση παραμένει μεγάλη. Δεν μιλάμε για μια απλή διοικητική λειτουργία, αυτοί οι εργαζόμενοι αξιολογούν επείγουσες κλήσεις, ιεραρχούν περιστατικά, κινητοποιούν και συντονίζουν τις διαθέσιμες δυνάμεις και λαμβάνουν σε ελάχιστο χρόνο αποφάσεις που αφορούν ανθρώπινες ζωές. Για σταθερή 24ωρη λειτουργία πέντε ασθενοφόρων απαιτούνται κατ’ ελάχιστον περίπου 55 διαθέσιμοι διασώστες στα επείγοντα. Άρα λείπουν τουλάχιστον 13 από την άμεση επιχειρησιακή δύναμη, χωρίς να υπολογίζουμε τις θερινές αυξημένες ανάγκες, τις άδειες, τις ασθένειες και τα οφειλόμενα ρεπό. Παράλληλα, το προσωπικό είναι ηλικιακά γερασμένο και ιδιαίτερα καταπονημένο, με μέσο όρο ηλικίας 54 έτη. Αν δεν γίνουν άμεσα προσλήψεις, μέσα στα επόμενα δύο έως τρία χρόνια θα δημιουργηθεί τεράστιο επιχειρησιακό κενό εξαιτίας των μαζικών αποχωρήσεων λόγω συνταξιοδότησης. Αυτός είναι και ο λόγος που ο αριθμός των πραγματικά ενεργών ασθενοφόρων μεταβάλλεται ανά βάρδια και συχνά υπολείπεται των αναγκών.

• Ποια είναι τα κυριότερα προβλήματα που αντιμετωπίζετε καθημερινά εξαιτίας της υποστελέχωσης και της πίεσης που απορρέει από αυτή την κατάσταση;
Το πρώτο πρόβλημα είναι η ταυτόχρονη διαχείριση πολλών επειγόντων περιστατικών με λιγότερες διαθέσιμες μονάδες από όσες χρειάζονται. Το δεύτερο είναι οι μεγάλες αποστάσεις σε ένα νησί με δύσκολο οδικό δίκτυο και τεράστια εποχική αύξηση του πληθυσμού. Το τρίτο είναι ότι κάθε ασθενοφόρο που δεσμεύεται σε μακρινή διακομιδή αφήνει πίσω του μια μεγαλύτερη περιοχή με περιορισμένη κάλυψη. Σε αυτά προστίθενται η κόπωση, οι συνεχείς αλλαγές προγράμματος, η δυσκολία χορήγησης αδειών και ρεπό και η ψυχολογική πίεση των εργαζομένων, οι οποίοι γνωρίζουν ότι μια δεύτερη κλήση μπορεί να περιμένει ενώ εκείνοι ήδη επιχειρούν. Μιλάμε για προσωπικό με μέσο όρο ηλικίας 54 έτη, το οποίο έχει επιβαρυνθεί από δεκαετίες απαιτητικής εργασίας, άρσης βάρους, νυχτερινών βαρδιών και έντονου στρες. Έχουμε συναδέλφους που έχουν αντιμετωπίσει εμφράγματα, εγκεφαλικά επεισόδια και σοβαρά μυοσκελετικά προβλήματα. Αυτή η πραγματικότητα δεν μπορεί να αγνοείται στον σχεδιασμό της υπηρεσίας. Παρ’ όλα αυτά, οι συνάδελφοι ξεπερνούν καθημερινά τα όριά τους. Ένα δημόσιο σύστημα επείγουσας φροντίδας, όμως, δεν μπορεί να στηρίζεται μόνιμα στο φιλότιμο και στην εξάντληση του προσωπικού.

• Καλείστε καθημερινά να διαχειριστείτε δύσκολα περιστατικά γι αυτό και είναι απαραίτητο να μπορείτε να πάρετε τα ρεπό σας, τις άδειές σας για να αποφορτιστείτε και να ξεκουραστείτε. Πώς επηρεάζουν την καθημερινότητά σας τα συσσωρευμένα οφειλόμενα ρεπό και οι άδειες του προσωπικού;
Τα οφειλόμενα ρεπό και οι άδειες δεν είναι ένας λογιστικός αριθμός. Είναι χαμένος χρόνος ανάπαυσης, οικογενειακής ζωής και ψυχικής αποφόρτισης για ανθρώπους που εργάζονται σε συνθήκες έντασης, πόνου και μεγάλης ευθύνης. Όταν το προσωπικό δεν ξεκουράζεται επαρκώς, αυξάνονται η σωματική και ψυχική κόπωση, η επαγγελματική εξουθένωση και ο κίνδυνος λάθους. Παράλληλα, οι διασώστες οδηγούμε μεγάλα και βαρέα οχήματα, συχνά υπό επείγουσες συνθήκες, μέσα στην κυκλοφορία και με αυξημένη ταχύτητα, έχοντας ευθύνη για το πλήρωμα, τον ασθενή και τους υπόλοιπους χρήστες του δρόμου. Είναι αυτονόητο ότι η κόπωση και η έλλειψη επαρκούς ανάπαυσης επηρεάζουν την προσοχή, τα αντανακλαστικά και την ικανότητα ασφαλούς οδήγησης, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την οδική ασφάλεια και την ανθρώπινη ζωή. Δημιουργείται, έτσι, ένας φαύλος κύκλος: η υποστελέχωση γεννά οφειλόμενα ρεπό και άδειες, ενώ η συσσώρευσή τους κάνει ακόμη δυσκολότερη τη στελέχωση των επόμενων βαρδιών. Η ανάπαυση δεν είναι προνόμιο, είναι δικαίωμα του εργαζομένου και βασική προϋπόθεση για την ασφαλή οδήγηση του ασθενοφόρου και την ασφαλή προνοσοκομειακή φροντίδα του ασθενούς.
• Ποιο ή ποια είναι τα πιο δύσκολα περιστατικά που έχετε διαχειριστεί;
Η Ρόδος είναι ένα μικρό νησί και, λίγο-πολύ, όλοι γνωριζόμαστε. Πολύ συχνά καλούμαστε να επέμβουμε σε περιστατικά στα οποία ο ασθενής είναι γνωστός μας, φίλος, παλιός συμμαθητής ή ακόμη και συγγενής. Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι εξαιρετικά δύσκολο για τον διασώστη να αντεπεξέλθει ψυχολογικά. Καλείται να αφήσει στην άκρη το προσωπικό του συναίσθημα και να λειτουργήσει με ψυχραιμία, επαγγελματισμό και ακρίβεια, την ώρα που ο ίδιος βιώνει έντονη συναισθηματική φόρτιση. Αυτά τα περιστατικά δεν τελειώνουν πάντοτε με την ολοκλήρωση της διακομιδής, πολλές φορές ακολουθούν τον διασώστη για μεγάλο χρονικό διάστημα.
• Κλείνοντας, αν είχατε την ευκαιρία να θέσετε μία και μόνη άμεση προτεραιότητα στην πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Υγείας για το ΕΚΑΒ της Ρόδου, ποια θα ήταν αυτή προκειμένου να αισθάνεται ο κάθε κάτοικος και επισκέπτης ασφαλής;
Η μία άμεση προτεραιότητα είναι η ουσιαστική αποστολή πρόσθετου προσωπικού, τουλάχιστον 20 ατόμων ώστε να καλυφθούν οι ήδη υπάρχοντες τομείς – σταθμοί και, ταυτόχρονα, ένα δεσμευτικό σχέδιο προσλήψεων, ώστε να λειτουργούν σε 24ωρη βάση επαρκώς στελεχωμένα ασθενοφόρα στην πόλη, στη Σορωνή, στη Νότια Ρόδο και στο υπόλοιπο νησί. Καμία μεταφορά βάσης και καμία αλλαγή στον χάρτη δεν δημιουργεί από μόνη της διασώστες ή ασθενοφόρα. Ασφάλεια σημαίνει πρόσθετες δυνάμεις, σωστή γεωγραφική κατανομή, επάρκεια πληρωμάτων και ρεαλιστικό επιχειρησιακό σχεδιασμό. Η Ρόδος δεν μπορεί να στηρίζεται κάθε χρόνο στην αντοχή των ίδιων ανθρώπων. Πρέπει, επιτέλους, να υπάρξει ολοκληρωμένος και δεσμευτικός σχεδιασμός για το ΕΚΑΒ Ρόδου με ορίζοντα τουλάχιστον δεκαετίας, ο οποίος να περιλαμβάνει τη στελέχωση, τις υποδομές, τα οχήματα, την εκπαίδευση και τη σωστή γεωγραφική ανάπτυξη των δυνάμεων. Χωρίς έναν τέτοιο μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, η επιχειρησιακή λειτουργία του ΕΚΑΒ κινδυνεύει να οδηγηθεί σε κατάρρευση.