Κτηματολόγιο: Τα νούμερα πίσω από τις καθυστερήσεις και τα «ορφανά» ακίνητα

Για δε­κα­ε­τί­ες πα­ρου­σια­ζό­ταν ως ένα από τα πιο κρί­σι­μα έργα για την ασφά­λεια των συ­ναλ­λα­γών και την ορ­γά­νω­ση της ακί­νη­της πε­ριου­σί­ας στη χώρα. Στην πράξη, όμως, το Κτη­μα­το­λό­γιο εξε­λί­χθη­κε σε ένα σύν­θε­το και συχνά δυ­σλει­τουρ­γι­κό εγ­χεί­ρη­μα, με κα­θυ­στε­ρή­σεις που ξε­περ­νούν κάθε αρ­χι­κό σχε­δια­σμό και με προ­βλή­μα­τα που εξα­κο­λου­θούν να αφή­νουν «θολή» την ει­κό­να της ιδιο­κτη­σί­ας για εκα­τομ­μύ­ρια ακί­νη­τα.

Σε μια συ­γκυ­ρία που η αγορά ακι­νή­των επι­χει­ρεί να στα­θε­ρο­ποι­η­θεί και οι επεν­δύ­σεις να επι­τα­χυν­θούν, τα κενά του συ­στή­μα­τος πα­ρα­μέ­νουν ορατά: εκ­κρε­μό­τη­τες που λι­μνά­ζουν, νο­μι­κές ασά­φειες που δη­μιουρ­γούν αβε­βαιό­τη­τα και ένα ση­μα­ντι­κό πο­σο­στό ιδιο­κτη­σιών που εξα­κο­λου­θεί να μην έχει σαφή ταυ­τό­τη­τα. Μέσα σε αυτό το πλαί­σιο, η πρό­σφα­τη έκ­θε­ση του Ελεγ­κτι­κού Συ­νε­δρί­ου για το Ελ­λη­νι­κό Κτη­μα­το­λό­γιο απο­τυ­πώ­νει με ωμό τρόπο ένα έργο που, αν και βρί­σκε­ται κοντά στην ολο­κλή­ρω­σή του, κου­βα­λά ένα βαρύ ιστο­ρι­κό κα­θυ­στε­ρή­σε­ων, δο­μι­κών αδυ­να­μιών και σο­βα­ρών κιν­δύ­νων για την ασφά­λεια των συ­ναλ­λα­γών.

Δο­ρυ­φό­ροι «σκα­νά­ρουν» τη γη από τέλος Απρι­λί­ου – Τι θα βλέ­πει πλέον το Κτη­μα­το­λό­γιο

Κα­θυ­στε­ρή­σεις, «ορ­φα­νά» ακί­νη­τα και θε­σμι­κές ασά­φειες

Το πρώτο και πιο χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό εύ­ρη­μα της έκ­θε­σης είναι η υπερ­βο­λι­κή διάρ­κεια υλο­ποί­η­σης του έργου. Παρά το γε­γο­νός ότι η δη­μιουρ­γία Κτη­μα­το­λο­γί­ου απο­τε­λεί συ­νταγ­μα­τι­κή υπο­χρέ­ω­ση και είχε σχε­δια­στεί να ολο­κλη­ρω­θεί σε πολύ μι­κρό­τε­ρο χρο­νι­κό ορί­ζο­ντα, τε­λι­κά απαι­τή­θη­καν πε­ρί­που τρεις δε­κα­ε­τί­ες για να φτά­σει κοντά στο τέλος. Ακόμη και με δε­δο­μέ­νη την πο­λυ­πλο­κό­τη­τα του εγ­χει­ρή­μα­τος, το Ελεγ­κτι­κό Συ­νέ­δριο χα­ρα­κτη­ρί­ζει τον χρόνο αυτό «αντι­κει­με­νι­κά υπέρ­με­τρα εκτε­τα­μέ­νο», επι­ση­μαί­νο­ντας ότι ο ρυθ­μός υλο­ποί­η­σης ήταν ιδιαί­τε­ρα χα­μη­λός για με­γά­λο μέρος αυτής της πε­ριό­δου.

Την ίδια στιγ­μή, ένα από τα πιο ανη­συ­χη­τι­κά στοι­χεία αφορά τον τε­ρά­στιο αριθ­μό ακι­νή­των «αγνώ­στου ιδιο­κτή­τη». Σε εθνι­κό επί­πε­δο, πε­ρί­που 3,45 εκα­τομ­μύ­ρια δι­καιώ­μα­τα – δη­λα­δή σχε­δόν το 9% του συ­νό­λου – εμ­φα­νί­ζο­νται χωρίς δη­λω­μέ­νο ιδιο­κτή­τη, ενώ σε επι­μέ­ρους πε­ριο­χές το πο­σο­στό αυτό ξε­περ­νά ακόμη και το 20%. Το φαι­νό­με­νο αυτό δεν απο­τε­λεί απλώς στα­τι­στι­κή από­κλι­ση, αλλά έν­δει­ξη σο­βα­ρών δυ­σλει­τουρ­γιών στη δια­δι­κα­σία κτη­μα­το­γρά­φη­σης, όπως η μη ενερ­γο­ποί­η­ση των ιδιο­κτη­τών και η απο­τυ­χία κα­τα­γρα­φής της δη­μό­σιας πε­ριου­σί­ας. Επι­πλέ­ον, δη­μιουρ­γεί έναν υπαρ­κτό κίν­δυ­νο υφαρ­πα­γής πε­ριου­σί­ας, καθώς τα ακί­νη­τα αυτά μπο­ρούν να απο­τε­λέ­σουν στόχο κα­τα­χρη­στι­κών δη­λώ­σε­ων, ενώ σε κάθε πε­ρί­πτω­ση εν­δέ­χε­ται να κα­τα­λή­ξουν στο Δη­μό­σιο χωρίς σαφή ει­κό­να για το ιδιο­κτη­σια­κό τους κα­θε­στώς.

Ση­μα­ντι­κό πρό­βλη­μα εντο­πί­ζε­ται και στον τρόπο ολο­κλή­ρω­σης της κτη­μα­το­γρά­φη­σης σε πολ­λές πε­ριο­χές. Όπως δια­πι­στώ­νε­ται, η δια­δι­κα­σία έχει σε αρ­κε­τές πε­ρι­πτώ­σεις πε­ρα­τω­θεί χωρίς να έχει προη­γη­θεί η πλή­ρης εξέ­τα­ση αι­τή­σε­ων διόρ­θω­σης και εν­στά­σε­ων. Η επι­λο­γή αυτή επι­τα­χύ­νει μεν την έναρ­ξη λει­τουρ­γί­ας του Κτη­μα­το­λο­γί­ου, ωστό­σο δη­μιουρ­γεί μια μακρά πε­ρί­ο­δο αβε­βαιό­τη­τας για τα ιδιο­κτη­σια­κά δι­καιώ­μα­τα και με­τα­φέ­ρει το βάρος επί­λυ­σης δια­φο­ρών στο δι­κα­στι­κό σύ­στη­μα, το οποίο ήδη επι­βα­ρύ­νε­ται ση­μα­ντι­κά.

Η ει­κό­να επι­βα­ρύ­νε­ται πε­ραι­τέ­ρω από τον με­γά­λο όγκο εκ­κρε­μο­τή­των. Χι­λιά­δες υπο­θέ­σεις εν­στά­σε­ων και αι­τή­σε­ων διόρ­θω­σης πα­ρα­μέ­νουν σε εκ­κρε­μό­τη­τα, με χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό πα­ρά­δειγ­μα τις πε­ρί­που 233.000 υπο­θέ­σεις που εκ­κρε­μού­σαν ενώ­πιον επι­τρο­πών, σύμ­φω­να με τα στοι­χεία της έκ­θε­σης του Ελεγ­κτι­κού Συ­νε­δρί­ου κατά την πε­ρί­ο­δο σύ­ντα­ξης του σχε­τι­κού κει­μέ­νου, γε­γο­νός που υπο­δη­λώ­νει ότι το σύ­στη­μα δυ­σκο­λεύ­ε­ται να απορ­ρο­φή­σει τον όγκο των δια­φο­ρών και να απο­δώ­σει εγκαί­ρως ορι­στι­κές λύ­σεις. Η κα­τά­στα­ση αυτή συν­δέ­ε­ται άμεσα με την υπο­στε­λέ­χω­ση των υπη­ρε­σιών, καθώς σε πολλά κτη­μα­το­λο­γι­κά γρα­φεία κα­τα­γρά­φε­ται με­γά­λος αριθ­μός εκ­κρε­μο­τή­των λόγω έλ­λει­ψης προ­σω­πι­κού και αδυ­να­μί­ας διεκ­πε­ραί­ω­σης των υπο­θέ­σε­ων με τους απαι­τού­με­νους ρυθ­μούς.

Στο θε­σμι­κό επί­πε­δο, η έκ­θε­ση ανα­δει­κνύ­ει μια ακόμη κρί­σι­μη αδυ­να­μία: τη διαρ­κή με­τα­βο­λή του νο­μο­θε­τι­κού πλαι­σί­ου. Οι συ­νε­χείς αλ­λα­γές στους κα­νό­νες λει­τουρ­γί­ας και στις δια­δι­κα­σί­ες όχι μόνο επι­βρά­δυ­ναν την πρό­ο­δο του έργου, αλλά δη­μιούρ­γη­σαν και ένα πε­ρι­βάλ­λον αβε­βαιό­τη­τας τόσο για τους πο­λί­τες όσο και για τους επαγ­γελ­μα­τί­ες που εμπλέ­κο­νται στο σύ­στη­μα.

Πα­ράλ­λη­λα, το ίδιο το κρά­τος εμ­φα­νί­ζε­ται ανέ­τοι­μο να υπο­στη­ρί­ξει ένα τόσο απαι­τη­τι­κό εγ­χεί­ρη­μα. Η απου­σία βα­σι­κών ερ­γα­λεί­ων, όπως οι δα­σι­κοί χάρ­τες, η πλή­ρης κα­τα­γρα­φή της δη­μό­σιας πε­ριου­σί­ας και η οριο­θέ­τη­ση κρί­σι­μων ζωνών (αι­για­λός, πα­ρα­λία κ.ά.), είχε ως απο­τέ­λε­σμα το Κτη­μα­το­λό­γιο να λει­τουρ­γή­σει όχι πάνω σε μια ώριμη βάση, αλλά ως μη­χα­νι­σμός που ταυ­τό­χρο­να επι­χει­ρεί να κα­λύ­ψει αυτά τα κενά. Με άλλα λόγια, το έργο δεν «πά­τη­σε» σε έτοι­μες δομές, αλλά ανέ­λα­βε να τις δη­μιουρ­γή­σει εκ των υστέ­ρων, γε­γο­νός που εξη­γεί σε με­γά­λο βαθμό τις κα­θυ­στε­ρή­σεις.

Ση­μα­ντι­κές είναι και οι νο­μι­κές ασά­φειες που εξα­κο­λου­θούν να υφί­στα­νται. Η έκ­θε­ση επι­ση­μαί­νει ότι δεν είναι σαφές αν η ορι­στι­κο­ποί­η­ση μιας ανα­κρι­βούς πρώ­της εγ­γρα­φής μπο­ρεί να οδη­γή­σει σε πρω­τό­τυ­πη κτήση κυ­ριό­τη­τας από τον εσφαλ­μέ­να εγ­γε­γραμ­μέ­νο, ενώ ασα­φές πα­ρα­μέ­νει και το κα­θε­στώς απο­ζη­μιω­τι­κής ευ­θύ­νης του Κτη­μα­το­λο­γί­ου για λάθη στις εγ­γρα­φές. Πρό­κει­ται για ζη­τή­μα­τα που αγ­γί­ζουν τον πυ­ρή­να της ασφά­λειας των συ­ναλ­λα­γών και μπο­ρούν να οδη­γή­σουν σε πο­λυ­ε­τείς δι­κα­στι­κές δια­μά­χες.

Ομοί­ως, αν και έχει ση­μειω­θεί πρό­ο­δος στην ψη­φιο­ποί­η­ση των δια­δι­κα­σιών, το σύ­στη­μα εξα­κο­λου­θεί να εμ­φα­νί­ζει δυ­σλει­τουρ­γί­ες. Η αξιο­ποί­η­ση της τε­χνη­τής νοη­μο­σύ­νης επι­τα­χύ­νει τον νο­μι­κό έλεγ­χο, ωστό­σο δη­μιουρ­γεί νέες ανά­γκες για ισχυ­ρές δι­κλεί­δες ασφα­λεί­ας, ενώ η συ­νο­λι­κή λει­τουρ­γία του ψη­φια­κού πε­ρι­βάλ­λο­ντος δεν είναι ακόμη πλή­ρως ομαλή .

Επι­τά­χυν­ση, ενί­σχυ­ση και κα­θα­ροί κα­νό­νες

Απέ­να­ντι σε αυτή την ει­κό­να, το Ελεγ­κτι­κό Συ­νέ­δριο δια­τυ­πώ­νει μια σειρά από σα­φείς κα­τευ­θύν­σεις για τη βελ­τί­ω­ση του συ­στή­μα­τος. Κε­ντρι­κή προ­τε­ραιό­τη­τα απο­τε­λεί η επι­τά­χυν­ση της εκ­κα­θά­ρι­σης των εκ­κρε­μο­τή­των, ιδίως των εν­στά­σε­ων και των αι­τή­σε­ων διόρ­θω­σης, προ­κει­μέ­νου να πε­ριο­ρι­στεί η πα­ρα­τε­τα­μέ­νη αβε­βαιό­τη­τα για τα ιδιο­κτη­σια­κά δι­καιώ­μα­τα και να απο­συμ­φο­ρη­θεί το δι­κα­στι­κό σύ­στη­μα.

Πα­ράλ­λη­λα, υπο­γραμ­μί­ζε­ται η ανά­γκη ου­σια­στι­κής ενί­σχυ­σης των υπη­ρε­σιών, τόσο σε επί­πε­δο στε­λέ­χω­σης όσο και σε επί­πε­δο λει­τουρ­γι­κών δυ­να­το­τή­των, ώστε τα κτη­μα­το­λο­γι­κά γρα­φεία και οι επι­τρο­πές να μπο­ρούν να αντα­πο­κρι­θούν στον όγκο των υπο­θέ­σε­ων. Ιδιαί­τε­ρη έμ­φα­ση δί­νε­ται και στην ολο­κλή­ρω­ση των βα­σι­κών υπο­δο­μών δια­χεί­ρι­σης του χώρου, όπως οι δα­σι­κοί χάρ­τες και η κα­τα­γρα­φή της δη­μό­σιας πε­ριου­σί­ας, που απο­τε­λούν προ­ϋ­πό­θε­ση για την ορθή λει­τουρ­γία του Κτη­μα­το­λο­γί­ου.

Σε θε­σμι­κό επί­πε­δο, το Ελεγ­κτι­κό Συ­νέ­δριο επι­ση­μαί­νει την ανά­γκη απο­σα­φή­νι­σης κρί­σι­μων νο­μι­κών ζη­τη­μά­των, ιδίως σε ό,τι αφορά τις ανα­κρι­βείς εγ­γρα­φές και την απο­ζη­μιω­τι­κή ευ­θύ­νη, ώστε να ενι­σχυ­θεί η ασφά­λεια Δι­καί­ου και η εμπι­στο­σύ­νη των συ­ναλ­λασ­σό­με­νων. Πα­ράλ­λη­λα, το­νί­ζε­ται η ση­μα­σία της στα­θε­ρό­τη­τας του νο­μο­θε­τι­κού πλαι­σί­ου, ώστε να απο­φευ­χθούν νέες κα­θυ­στε­ρή­σεις και στρε­βλώ­σεις.

Τέλος, ιδιαί­τε­ρη βα­ρύ­τη­τα απο­δί­δε­ται στη δη­μιουρ­γία ισχυ­ρών μη­χα­νι­σμών ελέγ­χου και πρό­λη­ψης φαι­νο­μέ­νων κα­τα­χρή­σε­ων, ιδίως σε σχέση με τα ακί­νη­τα αγνώ­στου ιδιο­κτή­τη και τις δη­λώ­σεις χρη­σι­κτη­σί­ας, καθώς και στη βελ­τί­ω­ση της λει­τουρ­γι­κό­τη­τας των ψη­φια­κών συ­στη­μά­των, με πα­ράλ­λη­λη δια­σφά­λι­ση της αξιο­πι­στί­ας τους.

Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση, η ει­κό­να που ανα­δει­κνύ­ει η έκ­θε­ση είναι σαφής: το Κτη­μα­το­λό­γιο βρί­σκε­ται μεν κοντά στην ολο­κλή­ρω­σή του, αλλά τα προ­βλή­μα­τα που το συ­νο­δεύ­ουν δεν έχουν ακόμη επι­λυ­θεί. Και όσο αυτά πα­ρα­μέ­νουν, η με­τά­βα­ση σε ένα πλή­ρως αξιό­πι­στο και λει­τουρ­γι­κό σύ­στη­μα ιδιο­κτη­σί­ας θα συ­νε­χί­σει να απο­τε­λεί πρό­κλη­ση.

Πηγή: insider.gr