Χρήστος Τερνέζης: «Η Δημόσια Βιβλιοθήκη Ρόδου λειτουργεί από το 1947 ως φάρος πολιτισμού»

Κύριε Τερ­νέ­ζη, ποιος είναι ο ρόλος της δη­μό­σιας βι­βλιο­θή­κης και του βι­βλιο­θη­κο­νό­μου μέσα στην νέα πραγ­μα­τι­κό­τη­τα που δια­μορ­φώ­νει η τε­χνο­λο­γία και η τε­χνη­τή νοη­μο­σύ­νη;

Ο ρόλος μας ήταν και είναι κα­θο­ρι­στι­κός. Την τε­χνο­λο­γία δεν μπο­ρείς να την απο­φύ­γεις. Πά­ντο­τε εξε­λισ­σό­μα­στε, από την εποχή του πηλού, πή­γα­με στον πά­πυ­ρο, στην περ­γα­μη­νή, στο χαρτί και σή­με­ρα εί­μα­στε στους υπο­λο­γι­στές. Όλες οι ερ­γα­σί­ες που γί­νο­νται μέσα σε μια βι­βλιο­θή­κη γί­νο­νται με υπο­λο­γι­στές. Η ανα­ζή­τη­ση βι­βλί­ων, η επε­ξερ­γα­σία τους. Εμείς μά­λι­στα, με τη βο­ή­θεια του Υπουρ­γεί­ου Παι­δεί­ας, έχου­με προ­χω­ρή­σει εδώ και δύο χρό­νια στον αυ­τό­μα­το δα­νει­σμό, υπάρ­χει δη­λα­δή μη­χά­νη­μα όπου ο ανα­γνώ­στης μόνος του, ει­σά­γο­ντας την κάρτα του, περνά τα βι­βλία μπρο­στά από το αι­σθη­τή­ρα, τα δα­νεί­ζε­ται αυ­τό­μα­τα και φεύ­γει. Την τε­χνο­λο­γία δεν μπο­ρού­με να την αρ­νη­θού­με. Το νόημα είναι πώς την χρη­σι­μο­ποιού­με. Δεν μπορώ να πω ότι φο­βό­μα­στε το AI. Ίσως να το φο­βού­νται οι εκ­δό­τες, γιατί μέσα από αυτό μπο­ρεί κά­ποιος να πα­ρά­γει ένα βι­βλίο, να γρά­ψει κάτι. Εδώ, στη βι­βλιο­θή­κη, δεν νο­μί­ζω ότι αντι­με­τω­πί­ζου­με αυτό το ζή­τη­μα.

Τι μπο­ρεί να προ­σφέ­ρει μια βι­βλιο­θή­κη που δεν μπο­ρεί να βρει κα­νείς σε μια οθόνη;

Μια βι­βλιο­θή­κη προ­σφέ­ρει πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρα πράγ­μα­τα από μια οθόνη. Πρώτα απ’ όλα, έρ­χε­σαι σε επαφή με αν­θρώ­πους και όχι με μια μη­χα­νή. Η κοι­νω­νι­κο­ποί­η­ση που σου προ­σφέ­ρει αυτή η επαφή. Η πε­ρι­ή­γη­ση ανά­με­σα στους δια­δρό­μους και στα ράφια, η επαφή με το βι­βλίο. Το ό,τι κά­θε­σαι μπρο­στά σε ένα ράφι, παίρ­νεις ένα βι­βλίο στα χέρια σου, το ξε­φυλ­λί­ζεις, δια­βά­ζεις το οπι­σθό­φυλ­λο για να δεις την πε­ρί­λη­ψη. Το ωραίο πε­ρι­βάλ­λον της βι­βλιο­θή­κης. Όσοι έχουν έρθει στη Δη­μό­σια Κε­ντρι­κή Βι­βλιο­θή­κη στη Ρόδο μας λένε τα κα­λύ­τε­ρα λόγια για τον κήπο που έχου­με, για το ανα­γνω­στή­ριό μας. Όλα αυτά δεν ξέρω δεν μας τα προ­σφέ­ρει μια οθόνη.

Ποιοι είναι οι επι­σκέ­πτες της δη­μό­σιας κε­ντρι­κής βι­βλιο­θή­κης Ρόδου;

Όλος ο κό­σμος. Επει­δή βρι­σκό­μα­στε στη Με­σαιω­νι­κή Πόλη, σαφώς έχου­με και του­ρί­στες. Κά­ποιοι έρ­χο­νται από ένα απλό εν­δια­φέ­ρον να δουν ένα ιστο­ρι­κό κτή­ριο, αλλά πολ­λοί μπαί­νουν για να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν και τις υπη­ρε­σί­ες που προ­σφέ­ρου­με. Ως προς το κοινό της Ρόδου, υπάρ­χουν βι­βλία που απευ­θύ­νο­νται σε πολύ μικρά παι­διά και έρ­χο­νται οι γο­νείς μαζί με τα παι­διά τους προ­σχο­λι­κής και σχο­λι­κής ηλι­κί­ας.

Έρ­χο­νται φοι­τη­τές που ανα­ζη­τούν βι­βλία για τις ερ­γα­σί­ες τους. Εκ­παι­δευ­τι­κοί που θέ­λουν να δια­βά­σουν. Ερ­γα­ζό­με­νοι που θέ­λουν να νιώ­σουν τη χαρά της ανά­γνω­σης και της χα­λά­ρω­σης μέσα σε ένα βι­βλίο, αλλά και να μά­θουν, γιατί δεν είναι μόνο η λο­γο­τε­χνία, υπάρ­χουν και πολλά άλλα βι­βλία που προ­σφέ­ρου­με. Και σαφώς οι συ­ντα­ξιού­χοι, που κι αυτοί θέ­λουν να ξε­φύ­γουν από την τη­λε­ό­ρα­ση και να πε­ρά­σουν όμορ­φα και δη­μιουρ­γι­κά τον χρόνο τους. Επί­σης αρ­κε­τοί χρή­στες σε κα­θη­με­ρι­νή βάση με­λε­τούν στο ανα­γνω­στή­ριο της βι­βλιο­θή­κης ή χρη­σι­μο­ποιούν το WIFI και τους υπο­λο­γι­στές μας (έχου­με τρείς για το κοινό) για να στεί­λουν ένα e-mail ή για να κά­νουν τις ερ­γα­σί­ες τους.

Βλέ­πε­τε μεί­ω­ση της επι­σκε­ψι­μό­τη­τας σε σχέση με προη­γού­με­να χρό­νια;

Κά­νου­με κάθε προ­σπά­θεια για να κρα­τή­σου­με το εν­δια­φέ­ρον των ανα­γνω­στών μας. Υπάρ­χουν όμως δυ­σκο­λί­ες. Μία από αυτές είναι και η πρό­σβα­ση στη βι­βλιο­θή­κη. Η δυ­σκο­λία στο parking είναι ένα με­γά­λο μειο­νέ­κτη­μα. Το δεύ­τε­ρο είναι η του­ρι­στι­κή σεζόν. Χωρίς να θέλω να χα­ρα­κτη­ρί­σω τον του­ρι­σμό αιτία που δεν δια­βά­ζου­με, όταν όλοι δου­λεύ­ου­με σε ωρά­ρια που ξε­περ­νούν κάθε λο­γι­κό όριο, 8, 10, 12 ώρες, κά­ποιοι και πε­ρισ­σό­τε­ρο, αυτός ο άν­θρω­πος δύ­σκο­λα βρί­σκει κου­ρά­γιο να δια­βά­σει. Παρ’ όλα αυτά, δια­θέ­του­με ση­μα­ντι­κό ποσό κάθε χρόνο για αγορά νέων βι­βλί­ων, γιατί αυτό είναι που εν­δια­φέ­ρει τον ανα­γνώ­στη. Δεν τον εν­δια­φέ­ρει να έρθει να δια­βά­σει κάτι του 1970. Στα μέτρα του δυ­να­τού που μας δίνει ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός μας, νο­μί­ζω ότι έχου­με κα­τα­φέ­ρει να κρα­τά­με τον κόσμο σε εγρή­γορ­ση. Βι­βλία για τα οποία δυ­σκο­λεύ­ε­ται εν­δε­χο­μέ­νως κα­νείς να δια­θέ­σει 15, 20 και 30 ευρώ για να αγο­ρά­σει, εδώ τα βρί­σκει εντε­λώς δω­ρε­άν. Εν κα­τα­κλεί­δι η επο­χι­κό­τη­τα επη­ρε­ά­ζει την κί­νη­ση της βι­βλιο­θή­κης.

Οι νέοι άν­θρω­ποι έρ­χο­νται στη βι­βλιο­θή­κη από συ­νή­θεια που τους κλη­ρο­δό­τη­σαν οι γο­νείς τους ή το επι­διώ­κουν μόνοι τους;

Με­ρι­κά πράγ­μα­τα δι­δά­σκο­νται. Σαφώς οι πολύ μι­κρές ηλι­κί­ες έρ­χο­νται μαζί με τους γο­νείς τους. Δεν μπορώ να πω ότι για τα δε­δο­μέ­να της Ρόδου όλοι δια­βά­ζουν.

Δεν πρέ­πει να ομορ­φο­ποιού­με τα πράγ­μα­τα. Οι γο­νείς που θα κα­θί­σουν μαζί με τα παι­διά τους να δια­βά­σουν ένα πα­ρα­μυ­θά­κι στην προ­σχο­λι­κή ηλι­κία, αυτά τα παι­διά αρ­γό­τε­ρα θα ξε­κι­νή­σουν να δια­βά­ζουν βι­βλία που τα εν­δια­φέ­ρουν, δια­λέ­γο­ντας από τη με­γά­λη συλ­λο­γή παι­δι­κών βι­βλί­ων της βι­βλιο­θή­κης. Όμως σιγά σιγά, καθώς με­γα­λώ­νου­με και περ­νά­με στο γυ­μνά­σιο, στην εφη­βεία, τους χά­νου­με τους πε­ρισ­σό­τε­ρους. Γιατί; Γιατί οι ρυθ­μοί των παι­διών είναι τέ­τοιοι. Σχο­λείο, φρο­ντι­στή­ριο, γλώσ­σες, αθλη­τι­σμός, μου­σι­κή, εξω­σχο­λι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες, πιε­στι­κά ωρά­ρια. Νο­μί­ζω ότι το παιδί σή­με­ρα είναι από τα πιο σκλη­ρά ερ­γα­ζό­με­να πρό­σω­πα. Κι αυτή η πίεση δεν το οδη­γεί να αγα­πή­σει το βι­βλίο, το αντί­θε­το θα έλεγα.

Μιας και ξε­κί­νη­σαν και οι πα­νελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις, ήθελα να σας ρω­τή­σω αν έρ­χο­νται υπο­ψή­φιοι των πα­νελ­λη­νί­ων εξε­τά­σε­ων.

Τα παι­διά που ετοι­μά­ζο­νται για τις πα­νελ­λή­νιες, όχι. Από την πρώτη λυ­κεί­ου αρ­χί­ζουν να προ­ε­τοι­μά­ζο­νται για να πε­ρά­σουν στο πα­νε­πι­στή­μιο. Το μόνο που κοι­τά­ζουν είναι τα τέσ­σε­ρα μα­θή­μα­τα που θα τους εξα­σφα­λί­σουν την πο­λυ­πό­θη­τη θέση. Είναι λο­γι­κό, άλ­λω­στε, όταν τα πάντα κρί­νο­νται, αδί­κως κατά τη γνώμη μου, σε αυτό και μόνο το πράγ­μα. Και επει­δή το έχου­με ζήσει όλοι μας, αμέ­σως μετά τις πα­νελ­λή­νιες, για καιρό δεν θέ­λου­με να δούμε βι­βλίο, δεν θέ­λου­με ούτε να το ακου­μπή­σου­με.

Η βι­βλιο­θή­κη λει­τουρ­γεί και κι­νη­τή μο­νά­δα, μια από τις λίγες στην Ελ­λά­δα.

Οι δη­μό­σιες βι­βλιο­θή­κες είναι 45-46 συ­νο­λι­κά σε όλη την Ελ­λά­δα. Δεν έχουν όλες κι­νη­τή μο­νά­δα. Κά­ποιες την έχουν πα­ρο­πλι­σμέ­νη λόγω έλ­λει­ψης προ­σω­πι­κού. Κι εμείς, από το 2010 μέχρι το 2023-2024, δεν μπο­ρού­σα­με να κι­νή­σου­με τη βι­βλιο­θή­κη γιατί δεν υπήρ­χε οδη­γός, δεν υπήρ­χε προ­σω­πι­κό. Με τις ενέρ­γειες του προη­γού­με­νου διευ­θυ­ντή και μετά από με­τά­τα­ξη ενός οδη­γού στη βι­βλιο­θή­κη, και αφού ξε­πε­ρά­σα­με και τις δυ­σκο­λί­ες του κο­ρω­νοϊ­ού, κα­τα­φέ­ρα­με από το 2024 να βγά­λου­με ξανά την κι­νη­τή μο­νά­δα.

Η κι­νη­τή βι­βλιο­θή­κη είναι η ει­κό­να μας προς τα έξω, η εξω­στρέ­φειά μας. Όταν ο κό­σμος δεν μπο­ρεί να έρθει εδώ, εμείς πάμε. Το όχημα είναι πλή­ρως εξο­πλι­σμέ­νο. Δια­θέ­τει ηλε­κτρο­νι­κό υπο­λο­γι­στή, εκτυ­πω­τή, δύο γρα­φεία ερ­γα­σί­ας, Wi-Fi, κλι­μα­τι­στι­κό και φω­τι­σμό. Έχου­με πάει σε όλα τα σχο­λεία του νη­σιού, από το Κο­σκι­νού μέχρι το Γεν­νά­δι και από την Ια­λυ­σό μέχρι τον Έμπω­να. Νη­πια­γω­γεία, δη­μο­τι­κά, γυ­μνά­σια, λύ­κεια… Φέτος κα­τα­φέ­ρα­με να πάμε τρεις φορές. Μία ως τα Χρι­στού­γεν­να, μία ως το Πάσχα και μία για την επι­στρο­φή των βι­βλί­ων.

Το όχημα αυτό στη­ρί­ζει την εκ­παι­δευ­τι­κή δια­δι­κα­σία αλλά και τις ανά­γκες για ενη­μέ­ρω­ση και μόρ­φω­ση των κα­τοί­κων όλου του νη­σιού. Βοηθά τα παι­διά να καλ­λιερ­γή­σουν τη συ­νή­θεια του δια­βά­σμα­τος και να μά­θουν να αξιο­λο­γούν μια πλη­ρο­φο­ρία, κάτι που δεν ισχύ­ει πάντα με το δια­δί­κτυο και τα μέσα κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης, όπου αυτό που γρά­φει κά­ποιος το δια­βά­ζου­με σαν να είναι αλή­θεια. Επί­σης, δεν πη­γαί­νου­με μόνο στα σχο­λεία. Στα χωριά, όποιος κά­τοι­κος θέλει μπο­ρεί να έρθει να δια­λέ­ξει βι­βλίο ή να πα­ραγ­γεί­λει αυτό που ψά­χνει.

Υπάρ­χει εν­δια­φέ­ρον από τα σχο­λεία;

Σε πολλά σχο­λεία, ει­δι­κά στα πιο απο­μα­κρυ­σμέ­να, μας δέ­χτη­καν με με­γά­λη χαρά και εν­θου­σια­σμό. Πέ­ρυ­σι δα­νεί­σα­με πάνω από 4.000 βι­βλία στα σχο­λεία. Ένας αριθ­μός με­γά­λος, αλλά ο πραγ­μα­τι­κός αντί­κτυ­πος είναι πολ­λα­πλά­σιος. Ένα βι­βλίο που δα­νεί­στη­κε ένας μα­θη­τής, το επέ­στρε­ψε στην τάξη, το πήρε κά­ποιος άλλος. Μέσα σε μία τάξη μπο­ρεί να το έχουν δια­βά­σει 10 ή 15 μα­θη­τές.

Τι κάνει ξε­χω­ρι­στή κύριε Τερ­νέ­ζη τη Δη­μό­σια Κε­ντρι­κή Βι­βλιο­θή­κη Ρόδου;

Πρώτα απ’ όλα το κτή­ριο. Βρι­σκό­μα­στε στην Κα­στελ­λα­νία, ένα κτή­ριο χα­ρα­κτη­ρι­σμέ­νο ως μνη­μείο, όπου η βι­βλιο­θή­κη στε­γά­ζε­ται από το 1947 μέχρι σή­με­ρα. Το δεύ­τε­ρο είναι η συλ­λο­γή μας. Δια­θέ­του­με αυτή τη στιγ­μή πάνω από 100.000 τί­τλους. Ως αντί­τυ­πα είναι πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρα. Κα­λύ­πτουν όλο το εύρος, από βι­βλία για παι­διά προ­σχο­λι­κής ηλι­κί­ας μέχρι υλικό για ει­δι­κούς ερευ­νη­τές και επι­στή­μο­νες. Έχου­με υλικό πα­λαιό­τη­τας που δύ­σκο­λα το βρί­σκεις αλλού.

Ένα επί­σης πολύ ση­μα­ντι­κό κομ­μά­τι είναι οι το­πι­κές εφη­με­ρί­δες. Στη βι­βλιο­θή­κη υπάρ­χουν το­πι­κές εφη­με­ρί­δες από τη Ρόδο και τα Δω­δε­κά­νη­σα από το 1915 μέχρι σή­με­ρα. Ένα μέρος τους, από το 1915 μέχρι το 2000, είναι ψη­φιο­ποι­η­μέ­νο και ελεύ­θε­ρα προ­σβά­σι­μο στην ιστο­σε­λί­δα της βι­βλιο­θή­κης, από οποιο­δή­πο­τε μέρος του κό­σμου, εντε­λώς δω­ρε­άν.

Η βι­βλιο­θή­κη ιδρύ­θη­κε το 1947 από τον αντι­ναύ­αρ­χο Ιω­αν­νί­δη, για να δώσει ξανά στους Ρο­δί­τες την πνευ­μα­τι­κή ελευ­θε­ρία που τους στε­ρού­σαν οι κα­τα­κτη­τές. Σή­με­ρα, ποια θα λέ­γα­τε ότι είναι η απο­στο­λή η δική σας;

Νο­μί­ζω ότι συ­νε­χί­ζου­με πάνω στα ίδια βή­μα­τα, Να με­τα­φέ­ρου­με τη γνώση, να πα­ρά­γου­με πο­λι­τι­σμό, να προ­σφέ­ρου­με το βι­βλίο στον κόσμο. Σκε­φτεί­τε ότι το βι­βλίο κό­στι­ζε πά­ντο­τε και σή­με­ρα κο­στί­ζει. Είναι ακρι­βό αγαθό. Να δια­θέ­τει κα­νείς από το υστέ­ρη­μά του 15, 20 ή 30 ευρώ δεν είναι δε­δο­μέ­νο. Στη βι­βλιο­θή­κη, ο κα­θέ­νας μπο­ρεί να δια­βά­σει ό,τι θέλει εντε­λώς δω­ρε­άν. Βοη­θά­με τον κόσμο να εμπλου­τί­σει τις γνώ­σεις του με τρόπο που δεν μπο­ρεί να προ­σφέ­ρει ο υπο­λο­γι­στής ή το AI.

Ποιο ήταν το συ­ναί­σθη­μά σας την πρώτη φορά που μπή­κα­τε στην Κα­στελ­λα­νία;

Κοι­τάξ­τε, εγώ δεν είμαι Ρο­δί­της στην κα­τα­γω­γή. Ως φοι­τη­τές στη Σχολή Βι­βλιο­θη­κο­νο­μί­ας, όταν επι­σκε­πτό­μα­στε κά­ποιον τόπο, κοι­τού­σα­με πάντα να δούμε πού υπάρ­χει βι­βλιο­θή­κη, για να πά­ρου­με μια μυ­ρω­διά, να δούμε πώς είναι αυτός ο χώρος. Μπο­ρεί τότε δεν το ξέ­ρα­με, μπο­ρεί μελ­λο­ντι­κά να δου­λέ­ψου­με εκεί, γιατί οι πε­ρισ­σό­τε­ροι από­φοι­τοι της σχο­λής είναι άνερ­γοι, ελά­χι­στοι είναι αυτοί που δου­λεύ­ουν στον τομέα. Ήρθα στη Ρόδο το 1998 και δού­λευα στη βι­βλιο­θή­κη του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αι­γαί­ου. Σιγά σιγά άρ­χι­σα να επι­σκέ­πτο­μαι τις άλλες βι­βλιο­θή­κες του νη­σιού. Νο­μί­ζω ότι είμαι τυ­χε­ρός, γιατί έχω πε­ρά­σει και από τις τρεις, τη βι­βλιο­θή­κη του Πα­νε­πι­στη­μί­ου, μετά για 20 χρό­νια τη Δη­μο­τι­κή Βι­βλιο­θή­κη στη Ρο­δια­κή Έπαυ­λη, και τα τε­λευ­ταία έξι χρό­νια τη Δη­μό­σια Κε­ντρι­κή Βι­βλιο­θή­κη. Όμως θα πρέ­πει να σας πω ότι η βι­βλιο­θή­κη λει­τουρ­γεί σή­με­ρα με μόλις 3 άτομα προ­σω­πι­κό, τον διευ­θυ­ντή, τον οδηγό και την κα­θα­ρί­στρια, αντί των 8 συ­νο­λι­κά υπαλ­λή­λων που προ­βλέ­πει το ορ­γα­νό­γραμ­μά της. Και το όραμα είναι ακόμα με­γα­λύ­τε­ρο, ως Δη­μό­σια Κε­ντρι­κή Βι­βλιο­θή­κη, η αρ­μο­διό­τη­τά μας κα­λύ­πτει όλα τα Δω­δε­κά­νη­σα. Η κι­νη­τή μο­νά­δα θα μπο­ρού­σε να μπει στο κα­ρά­βι και να πάει στη Χάλκη, στη Σύμη, στα μικρά νησιά που δεν έχουν πρό­σβα­ση στο βι­βλίο. Έχου­με τη θε­σμι­κή δυ­να­τό­τη­τα, δεν έχου­με όμως ούτε τους πό­ρους ούτε το προ­σω­πι­κό.

Ποιος είναι ο δικός σας στό­χος από τη θέση που κα­τέ­χε­τε σή­με­ρα;

Το δικό μου στοί­χη­μα είναι να είμαι άξιος για τη θέση που κα­τέ­χω. Να με βλέ­πει ο κό­σμος στον δρόμο και να μου λέει «μπρά­βο, προ­σπά­θη­σες για εμάς». Να δια­τη­ρή­σω το κτή­ριο σε καλή κα­τά­στα­ση, όσο μου δίνει τη δυ­να­τό­τη­τα ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του Υπουρ­γεί­ου Παι­δεί­ας, να κάνω τις επι­σκευ­ές που χρειά­ζο­νται για να δια­τη­ρη­θεί αυτό το μνη­μείο. Να κάνω χα­ρού­με­νους τους ανα­γνώ­στες που μπαί­νουν στη βι­βλιο­θή­κη, να αι­σθά­νο­νται όμορ­φα, να βρί­σκουν το βι­βλίο που θέ­λουν. Το βλέ­πεις στα πρό­σω­πά τους. Κά­ποια στιγ­μή είχε έρθει κά­ποιος και μου είπε «Ξέ­ρε­τε, είστε η τε­λευ­ταία μου ελ­πί­δα. Ψάχνω αυτό το βι­βλίο πα­ντού». Όταν το βρήκε, η χαρά στο πρό­σω­πό του ήταν κάτι άλλο. Αυτό το πράγ­μα με ευ­χα­ρι­στεί, να εξυ­πη­ρε­τώ τον κόσμο. Να βρε­θεί ένας χώρος κοντά μας, να με­τα­φέ­ρω και να τα­ξι­νο­μή­σω το αρ­χείο των εφη­με­ρί­δων , πε­ριο­δι­κών και άλλου υλι­κού που δεν χρη­σι­μο­ποιεί­τε συχνά και να απε­λευ­θε­ρώ­σω χώρο ώστε το παλιό ανα­γνω­στή­ριο να με­τα­τρα­πεί σε παι­δι­κή βι­βλιο­θή­κη. Να πραγ­μα­το­ποι­ή­σω την με­τά­πτω­ση των ψη­φιο­ποι­η­μέ­νων εφη­με­ρί­δων σε νέο πε­ρι­βάλ­λον, σύγ­χρο­νο, να συ­νε­χί­σω την ψη­φιο­ποί­η­ση των το­πι­κών εφη­με­ρί­δων μέχρι και σή­με­ρα. Να συ­γκε­ντρώ­σω όσα πε­ρισ­σό­τε­ρα βι­βλία από Δω­δε­κα­νή­σιους συγ­γρα­φείς ή με θέμα τα Δω­δε­κά­νη­σα. Πολλά θα μπο­ρού­σα να πω αλλά άς πάμε βήμα βήμα. Εάν κοι­τά­ξου­με γύρω μας βι­βλιο­πω­λεία και βι­βλιο­θή­κες κλεί­νουν. Χωρίς προ­σω­πι­κό και στή­ρι­ξη δεν μπο­ρείς να έχεις απαι­τή­σεις. Τέλος, να πα­ρα­δώ­σω στον επό­με­νο πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρα πράγ­μα­τα από ό,τι πα­ρέ­λα­βα εγώ, για να μπο­ρέ­σει κι αυτός να συ­νε­χί­σει να προ­σφέ­ρει στην κοι­νω­νία. Οι πο­λί­τες μας πλη­ρώ­νουν, πρέ­πει να τους γυ­ρί­σου­με πίσω ό,τι μας δί­νουν, και διπλά.