Εύη Νομικού: «Το ανατολικό τμήμα της ζώνης υποβύθισης παρουσιάζει μεγαλύτερη σεισμική έξαρση»

Προ­σφά­τως κα Νομικού σας απο­νε­μή­θηκε το μετάλ­λιο Φίσερ, μία διεθνής τιμη­τική διά­κριση που λάβατε για τη συμβολή σας στη σύνδεση της επι­στη­μο­νι­κής γνώσης και της κοι­νω­νι­κής ανθε­κτι­κό­τη­τας. Ήρθε μία δικαί­ωση και ανα­γνώ­ριση για όσα έχετε κάνει;

Το βραβείο Φίσερ ανήκει στην ερευ­νη­τική μας ομάδα που μελετά εντα­τικά κυρίως τα Ελλη­νικά χερσαία και υπο­θα­λάσ­σια ηφαί­στεια πάνω από 20 χρόνια και απο­τε­λεί τη μέγιστη ανα­γνώ­ριση από τη Διεθνή Ένωση Ηφαι­στειο­λο­γίας και Χημείας του Εσω­τε­ρι­κού της Γης (International Association of Volcanology and Chemistry of the Earth’s Interior-IAVCEI).

Η επι­στη­μο­νική γνώση κα Παμπρή, πρέπει να μοι­ρά­ζε­ται όχι μόνο στα συνέ­δρια που συμ­με­τέ­χουμε αλλά κυρίως στον κόσμο που αναζητά εξη­γή­σεις όταν συμ­βαί­νει ένα πολύ­πλοκο γεω­λο­γικό φαι­νό­μενο όπως η τεκτονο-μαγματική κρίση τον Φεβρουά­ριο του 2025 ΒΑ της Σαντο­ρί­νης. Η μελέτη των Ελλη­νι­κών ηφαι­στείων ανα­γνω­ρί­στηκε από την παγκό­σμια κοι­νό­τητα και αυτό μας δίνει δύναμη να συνε­χί­σουμε την απαι­τη­τική έρευνα, κυρίως στον υπο­θα­λάσ­σιο χώρο για τα επόμενα χρόνια.

Πόσες ωκε­α­νο­γρα­φι­κές απο­στο­λές έχετε ήδη στο ενερ­γη­τικό σας, κι αν και η καθεμία έχει συγκε­κρι­μένη κατεύ­θυνση, για σας ποια ήταν η πιο συναρ­πα­στική;

Έχω συμ­με­τά­σχει σε πάνω από 80 ελλη­νι­κές και διε­θνείς ωκε­α­νο­γρα­φι­κές απο­στο­λές είτε στη Μεσό­γειο Θάλασσα είτε στον Ατλα­ντικό και Ειρη­νικό ωκεανό και κάθε μία από αυτές είναι συναρ­πα­στική, ανα­κα­λύ­πτο­ντας συνεχώς νέα ανε­ξε­ρεύ­νητα τμήματα του βυθού.

Η χαρ­το­γρά­φηση του υπο­θα­λάσ­σιο χώρου είναι σημα­ντική διότι πρέπει αρχικά να γνω­ρί­ζουμε τη μορ­φο­λο­γία του πυθμένα και στη συνέ­χεια να εκτε­λούμε άλλες εργα­σίες. Μονα­δι­κές στιγμές ωστόσο έχουμε ζήσει όταν χρη­σι­μο­ποιούμε ρομπο­τικά οχήματα διότι για εμάς απο­τε­λούν τα «μάτια» μας στον βυθό και μπο­ρούμε να παρα­τη­ρούμε και να συλ­λέ­γουμε δείγ­ματα. Δεν ξέρεις ποτέ τι μπορείς να ανα­κα­λύ­ψεις στο επόμενο λεπτό της θαλάσ­σιας εξε­ρεύ­νη­σης και φυσικά η ομα­δι­κό­τητα είναι απα­ραί­τητη για να μπο­ρέ­σεις να πραγ­μα­το­ποι­ή­σεις με επι­τυ­χία την έρευνα. Μια δική μου προ­σω­πική στιγμή είναι όταν κατα­δύ­θηκα στα υπο­θα­λάσ­σια ηφαί­στεια γύρω από τη Νίσυρο με το Ελλη­νικό βαθυ­σκά­φος, αλλά και μέσα στον κρατήρα του Κολού­μπου σε βάθος 500μ.

Τον τελευ­ταίο καιρό, είναι αρκετοί οι σεισμοί που κατα­γρά­φο­νται στα Δωδε­κά­νησα, με πιο πρό­σφατο τον ισχυρό των 5,8R στον θαλάσ­σιο χώρο μεταξύ Ρόδου και Τουρ­κίας. Συνά­δελ­φοί σας υπο­στη­ρί­ζουν ότι η σει­σμική “άπνοια” της προη­γού­με­νης τριε­τίας έληξε. Έχουμε εισέλ­θει σε φάση σει­σμι­κής έξαρσης στον χώρο του νοτιο­α­να­το­λι­κού Αιγαίου;

Όλοι γνω­ρί­ζουμε ότι ζούμε σε μία σει­σμικά ενεργή χώρα και υπάρ­χουν περιο­χές στις οποίες οι σεισμοί είναι πιο συχνοί, όπως στην περιοχή υπο­βύ­θι­σης της Αφρι­κα­νι­κής πλάκας κάτω από την Ευρα­σια­τική (ΝΔ της Πελο­πον­νή­σου, νότια της Κρήτης, ΝΑ της Ρόδου). Οι σεισμοί αυτοί είναι ενδιά­με­σου βάθους και συνήθως έχουν μεγάλο μέγεθος χωρίς να παρου­σιά­ζουν μεγά­λους και συχνούς μετα­σει­σμούς. Γίνο­νται στον υπο­θα­λάσ­σιο χώρο και ο μεγα­λύ­τε­ρος κίν­δυ­νος είναι η δημιουρ­γία τσου­νάμι όπως έχει συμβεί στο παρελ­θόν.

Το τελευ­ταίο χρονικό διά­στημα έχουν παρα­τη­ρη­θεί πολλοί σεισμοί στο ανα­το­λικό τμήμα της ζώνης υπο­βύ­θι­σης παρου­σιά­ζο­ντας μια μεγα­λύ­τερη σει­σμική έξαρση. Οι κάτοι­κοι των περιο­χών γνω­ρί­ζουν πως θα πρέπει να προ­στα­τευ­τούν από τον σεισμό και πρέπει να ακο­λου­θούν τις οδηγίες της Πολι­τείας. Ωστόσο θα πρέπει να χαρ­το­γρα­φη­θούν μεγάλα τμήματα του υπο­θα­λάσ­σιου χώρου και να γίνει γεω­φυ­σική έρευνα, ώστε να γνω­ρί­ζουμε καλύ­τερα και τα ρήγματα που δεσπό­ζουν στις περιο­χές αυτές.

Την περα­σμένη εβδο­μάδα βρε­θή­κατε για μία ακόμη φορά στη Νίσυρο, ένα νησί που ξεχω­ρί­ζει για τη βιο­ποι­κι­λό­τητά του, δια­θέ­τει το μονα­δικό ηφαί­στειο που μπορείς να περ­πα­τή­σεις μέσα, αλλά και με πλούσια υπο­θα­λάσ­σια ηφαί­στεια. Άρα ο κατάλ­λη­λος τόπος για έναν ηφαι­στειο­λόγο για έρευνα;

Η Νίσυρος απο­τε­λεί ένα ανοιχτό ηφαι­στειο­λο­γικό μουσείο διότι απο­τε­λεί­ται απο­κλει­στικά από ηφαι­στειακά πετρώ­ματα και είναι από τα λίγα μέρη του κόσμου που μπορείς να περ­πα­τή­σεις σε έναν ενεργό κρατήρα και να αφου­γκρα­στείς την αναπνοή του πλανήτη μας. Είναι ιδα­νι­κός χώρος για εκπαί­δευση φοι­τη­τών διότι μπορούν να μελε­τή­σουν τους δια­φο­ρε­τι­κούς τύπους λαβών (μαξι­λα­ροει­δείς μορφές, ρυο­δα­κί­τες, ρυό­λι­θους κλπ) και τις πολλές ηφαι­στεια­κές γεω­μορ­φές (καλδέρα, κρα­τή­ρες, δόμους κλπ). Ο υπο­θα­λάσ­σιος χώρος έχει εξε­ρευ­νη­θεί με ρομπο­τικά οχήματα και έχουν βρεθεί υπο­θα­λάσ­σιοι κρα­τή­ρες και δόμοι γύρω από τη Νίσυρο και τις βρα­χο­νη­σί­δες χωρίς ωστόσο να παρου­σιά­ζουν σημάδια ενερ­γό­τη­τας. Όλο το νησί είναι Natura 2000 και στη πλούσια βιο­ποι­κι­λό­τητα ανήκουν σπάνια είδη φυτών που θαυ­μά­ζει κάποιος όταν περι­η­γη­θεί στα μονο­πά­τια της Νισύρου. Τα σπίτια, το Παλαιό­κα­στρο αλλά και οι εκκλη­σίες είναι προ­σαρ­μο­σμένα στο ηφαι­στειακό τοπίο και έχουν στοι­χεία από ηφαι­στειακά πετρώ­ματα. Είναι ο ιδα­νι­κός τόπος για τους ηφαι­στειο­λό­γους και φυσικά το μόνο ενεργό ελλη­νικό ηφαί­στειο που διεκ­δι­κεί να εντα­χθεί στο Δίκτυο των Παγκό­σμιων Γεω­πάρ­κων της UNESCO έχοντας ξεχω­ρι­στή γεω­λο­γική κλη­ρο­νο­μιά.

Γεν­νη­θή­κατε στη Σαντο­ρίνη, ένα νησί με ένα από τα πιο ενεργά ηφαί­στεια του κόσμου που απα­σχό­λησε την επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα (σει­σμο­λό­γους/γεω­λό­γους/ηφαι­στειο­λό­γους) και όχι μόνο τον περα­σμένο χειμώνα με την έξαρση της σει­σμι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας, ενός πρω­το­φα­νούς γεω­λο­γι­κού φαι­νο­μέ­νου. Σήμερα ποια είναι η εικόνα που έχει δια­μορ­φω­θεί μετά από 4 μήνες στο ηφαι­στειακό σύμπλεγμα της Σαντο­ρί­νης;

Η Σαντο­ρίνη έχει ένα από τα πιο ενεργά ηφαί­στεια στο Νότιο Αιγαίο και γνωστή σε όλο τον κόσμο λόγω της Μινω­ι­κής έκρηξης πριν 3600 χρόνια από την οποία σχη­μα­τί­στηκε η σημε­ρινή εμβλη­μα­τική καλδέρα. Απο­τε­λεί ένα φυσικό εργα­στή­ριο γεω­λο­γίας και μελε­τά­ται από πολλούς επι­στή­μο­νες δια­φο­ρε­τι­κών ειδι­κο­τή­των. Από τα τέλη Ιανουα­ρίου 2025 έγιναν πολλοί σεισμοί ΒΑ της Σαντο­ρί­νης, σε έναν υπο­θα­λάσ­σιο χώρο που μελε­τάμε εδώ και χρόνια και έχουμε συλ­λέ­ξει πολλά γεω­φυ­σικά δεδο­μένα από τις πολ­λα­πλές ωκε­α­νο­γρα­φι­κές απο­στο­λές που έχουν γίνει. Στην περιοχή αυτή δεσπό­ζει και το ενεργό υπο­θα­λάσ­σιο ηφαί­στειο του Κολού­μπου αλλά και 25 μικρό­τε­ροι ηφαι­στεια­κοί δόμοι που γει­το­νεύ­ουν μαζί με ενεργά ρήγματα στην περιοχή της Ανύδρου τα οποία ενερ­γο­ποι­ή­θη­καν λόγω της μετα­κί­νη­σης του μάγ­μα­τος σε βαθύ­τερα στρώ­ματα.

Η σει­σμική δρα­στη­ριό­τητα έχει εξα­σθε­νή­σει και η κανο­νι­κό­τητα έχει επι­στρέ­ψει στη Σαντο­ρίνη αλλά η ερευ­νη­τική ομάδα του ΕΚΠΑ μαζί με ξένους συνα­δέλ­φους εξα­κο­λου­θούν και μελε­τούν τον υπο­θα­λάσ­σιο χώρο και συλ­λέ­γουν νέα δεδο­μένα. Η σωστή ενη­μέ­ρωση στους κατοί­κους οφεί­λε­ται να γίνεται μόνο μετά την ανάλυση των δεδο­μέ­νων ώστε να μην υπάρχει παρα­πλη­ρο­φό­ρηση και πανικός.

Με αφορμή και τη «Διά­σκεψη των Ηνω­μέ­νων Εθνών για τους Ωκε­α­νούς» που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στη Νίκαια (Γαλλία) αυτή την εβδο­μάδα, τι απαι­τεί­ται για την προ­στα­σία των ωκεανών, που για σας είναι το…. «σπίτι σας»; Ποιες είναι οι μεγα­λύ­τε­ρες προ­κλή­σεις; Η υπερ­θέρ­μανση του πλανήτη; Η υπε­ρα­λί­ευση; Η ρύπανση από πλα­στικά;

Για τους ερευ­νη­τές δια­φο­ρε­τι­κών ειδι­κο­τή­των που ασχο­λού­νται με το θαλάσ­σιο περι­βάλ­λον, και βρί­σκο­νται συνεχώς στη θάλασσα η οποία απο­τε­λεί και το «σπίτι» μας, απο­τε­λεί ύψιστη σημασία η προ­στα­σία του. Οι μεγα­λύ­τε­ρες προ­κλή­σεις για τους ωκε­α­νούς είναι η υπερ­θέρ­μανση του πλανήτη, η θαλάσ­σια βιο­ποι­κι­λό­τητα σε κίνδυνο, η υπε­ρα­λί­ευση, η ρύπανση από πλα­στικά και οι θαλάσ­σιες μετα­φο­ρές. Απαι­τού­νται αυστη­ρό­τερα μέτρα από όλες τις χώρες για να περιο­ρι­στούν οι προ­κλή­σεις γιατί, ενώ φυσι­κο­γε­ω­γρα­φικά έχουμε πολλούς ωκε­α­νούς στην πραγ­μα­τι­κό­τητα είναι ένας ωκεανός και το θαλάσ­σιο περι­βάλ­λον είναι σε κίνδυνο. Πρέπει να δημιουρ­γη­θούν περισ­σό­τε­ρες θαλάσ­σιες προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές και να γίνεται συνεχή ενη­μέ­ρωση στους πολίτες και εκπαί­δευση στα παιδιά τα οποία και θα μπο­ρέ­σουν να αλλά­ξουν τους κανόνες προ­στα­σίας. Η θαλάσ­σια έρευνα πρέπει να συνε­χι­στεί με πιο εντα­τι­κούς ρυθμούς και να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν και­νο­τόμα εργα­λεία θαλάσ­σιας τεχνο­λο­γίας (ρομπότ, σέν­σο­ρες κλπ), ώστε να εντο­πι­στούν περιο­χές που χρειά­ζο­νται να προ­στα­τευ­τούν άμεσα.