Αερομεταφορές σε κρίσιμο σημείο: Μποτιλιάρισμα πτήσεων, παλιός εξοπλισμός και έργα που πρέπει να γίνουν

Το πρωί της 4ης Ιανουαρίου 2026 οι επικοινωνίες στο FIR Αθηνών άρχισαν να καταρρέουν. Συχνότητες μπλοκαρίστηκαν, κρίσιμες διασυνδέσεις υποβαθμίστηκαν και επιβλήθηκε “zero rate”, περιορίζοντας στο ελάχιστο τη χωρητικότητα του ελληνικού εναέριου χώρου. Η λειτουργία αποκαταστάθηκε το απόγευμα, ενώ το επίσημο πόρισμα για το συμβάν ανέδειξε σοβαρές αδυναμίες λόγω παλαιότητας, περιορισμένης χωρητικότητας και ανεπαρκούς διαλειτουργικότητας των συστημάτων αεροναυτιλίας.

Το blackout εξέθεσε τη χώρα και έφερε στο προσκήνιο τα όρια αντοχής μιας κρίσιμης υποδομής, έπειτα από χρόνια τεχνολογικής υστέρησης και καθυστερήσεων σε συμβάσεις και έργα. Μεγάλο μέρος του εξοπλισμού παραμένει παλιό, την ώρα που το σύστημα καλείται να διαχειριστεί περισσότερες πτήσεις και αυξημένες διερχόμενες ροές.

Η πίεση εντείνεται κυρίως τους θερινούς μήνες, όταν η αεροπορική κίνηση κορυφώνεται και τα περιθώρια αντιμετώπισης μιας τεχνικής αστοχίας ή μιας επιχειρησιακής εμπλοκής στενεύουν. Σε αυτές τις συνθήκες, ακόμη και ένα περιορισμένο πρόβλημα μπορεί να διαχυθεί στο ευρύτερο δίκτυο, προκαλώντας καθυστερήσεις, αλλαγές στις ροές και νέους περιορισμούς χωρητικότητας.

Απέναντι σε αυτή την εικόνα, το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών έχει παρουσιάσει ένα master plan 364 δράσεων, συνολικού ύψους περίπου 220 εκατ. ευρώ, με στόχο τη σταδιακή ανανέωση των υποδομών αεροναυτιλίας. Οι παρεμβάσεις, ωστόσο, κινούνται με διαφορετικές ταχύτητες: ορισμένες έχουν ήδη περάσει στην υλοποίηση, άλλες βρίσκονται κοντά στη συμβασιοποίηση, ενώ τα μεγαλύτερα έργα απαιτούν πολυετή εγκατάσταση, δοκιμές, πιστοποίηση και εκπαίδευση προσωπικού.

Μετά το συμβάν του περσινού χειμώνα επιταχύνθηκαν κρίσιμες διαδικασίες. Η υλοποίηση του νέου VCRS έχει ξεκινήσει, όμως το νέο σύστημα διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας, η αντικατάσταση των ραντάρ και η συνολική εφαρμογή του PBN δεν έχουν ακόμη περάσει σε πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία. Έτσι, παρά την κινητικότητα σε τεχνικό και συμβατικό επίπεδο, ο υφιστάμενος εξοπλισμός εξακολουθεί να σηκώνει μεγάλο μέρος του καθημερινού φορτίου.

Η νέα ψηφιακή “καρδιά”
Το σημαντικότερο έργο αφορά το DPS/ATM, το κεντρικό σύστημα επεξεργασίας δεδομένων και διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας. Η ΥΠΑ έχει δρομολογήσει την αναβάθμιση του σημερινού PALLAS 3G στο TopSky ATC One της γαλλικής Thales, το οποίο θα συγκεντρώνει σχέδια πτήσης, δεδομένα επιτήρησης και επιχειρησιακές πληροφορίες, προσφέροντας στους ελεγκτές πληρέστερη εικόνα του εναέριου χώρου.

Το νέο σύστημα θα διευκολύνει την έγκαιρη αναγνώριση πιθανών συγκρούσεων, την καλύτερη κατανομή των ροών και τη διαχείριση μεγαλύτερου όγκου κυκλοφορίας. Πρόκειται ουσιαστικά για τη νέα ψηφιακή βάση πάνω στην οποία θα στηριχθεί η λειτουργία της ελληνικής αεροναυτιλίας τα επόμενα χρόνια.

Η διαδικασία, πάντως, βρίσκεται ακόμη πριν από την υπογραφή της τελικής σύμβασης. Ο εγκεκριμένος προγραμματισμός τοποθετεί την παράδοση του εξοπλισμού το 2028, την εγκατάσταση το 2029 και την οριστική αποδοχή το 2030. Αν και τα ορόσημα αυτά δεν συνιστούν ακόμη τελικό συμβατικό χρονοδιάγραμμα, αποτυπώνουν την απόσταση που απομένει έως την πλήρη μετάβαση. Μέχρι τότε, το PALLAS 3G θα συνεχίσει να αποτελεί τον βασικό επιχειρησιακό κορμό.

Επτά νέα ραντάρ
Από το έργο της Thales αποσυνδέθηκε η αναβάθμιση επτά υφιστάμενων ραντάρ σε Μερέντα, Λευκάδα, Πήλιο, Κύθηρα, Καμάρα, Ελληνικό και Υμηττό. Αντί να διατεθούν νέα κονδύλια για την παράταση ζωής συστημάτων μεγάλης ηλικίας, επιλέχθηκε η πλήρης αντικατάστασή τους μέσω ξεχωριστής ανοικτής διαδικασίας.

Τα ραντάρ αποτελούν βασικό τμήμα του δικτύου επιτήρησης, καθώς τροφοδοτούν τα κέντρα ελέγχου με πληροφορίες για τη θέση, την πορεία και το ύψος των αεροσκαφών. Ο νέος εξοπλισμός αναμένεται να προσφέρει ακριβέστερα δεδομένα, μεγαλύτερη αξιοπιστία και καλύτερη κάλυψη σε περιοχές αυξημένης κίνησης.

Η επιλογή της αντικατάστασης θεωρείται τεχνολογικά πιο βιώσιμη, ανοίγει όμως ένα ακόμη απαιτητικό μέτωπο. Πριν από την επιχειρησιακή ένταξη των συστημάτων πρέπει να ολοκληρωθούν ο διαγωνισμός, η εγκατάσταση στις επτά θέσεις, η διασύνδεση με το κεντρικό δίκτυο, οι έλεγχοι και η πιστοποίηση.

Νέες διαδικασίες πτήσης
Πάντως, λίγο πριν από την υπογραφή βρίσκεται η σύμβαση για το Performance Based Navigation, ένα από τα πιο ώριμα έργα του συνολικού σχεδιασμού. Καλύπτει 31 αεροδρόμια και περιλαμβάνει 191 νέες διαδικασίες δορυφορικής πλοήγησης, καθώς και την αναθεώρηση 187 υφιστάμενων ενόργανων διαδικασιών.  Το PBN δεν είναι ένα μεμονωμένο μηχάνημα, αλλά ένας διαφορετικός τρόπος σχεδιασμού των διαδρομών άφιξης, αναχώρησης και προσέγγισης. Με τη χρήση σύγχρονων μέσων πλοήγησης, τα αεροσκάφη μπορούν να ακολουθούν ακριβέστερες και πιο προβλέψιμες τροχιές, περιορίζοντας την εξάρτηση από επίγεια βοηθήματα.

Η εφαρμογή του μπορεί να μειώσει τις αναμονές, να βελτιώσει την αξιοποίηση της χωρητικότητας των αεροδρομίων και να περιορίσει αποκλίσεις από τις προγραμματισμένες διαδρομές. Παράλληλα, μπορεί να συμβάλλει στη μείωση χρόνων πτήσης και κατανάλωσης καυσίμων, ιδιαίτερα σε αεροδρόμια με σύνθετη γεωμορφολογία ή έντονη εποχική κίνηση.

Το νέο VCRS και οι προσλήψεις
Παράλληλα, έχει ξεκινήσει η υλοποίηση του νέου συστήματος επικοινωνίας και καταγραφής φωνής VCRS για τα Κέντρα Ελέγχου Αθηνών και Μακεδονίας. Το έργο, ύψους 3,8 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ, χρηματοδοτείται μέσω δωρεάς του ΔΑΑ, της Fraport Greece, των αεροπορικών εταιρειών  Aegean Airlines, Sky Express και της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ.

Το VCRS αποτελεί κρίσιμη υποδομή για την επικοινωνία μεταξύ ελεγκτών και πληρωμάτων. Διαχειρίζεται τις φωνητικές συνδέσεις, επιτρέπει την επιλογή των κατάλληλων συχνοτήτων και καταγράφει τις συνομιλίες σε πραγματικό χρόνο, τόσο για τις ανάγκες της καθημερινής λειτουργίας όσο και για τη διερεύνηση τεχνικών συμβάντων.

Η τεχνολογική αναβάθμιση συνοδεύεται από ενίσχυση της στελέχωσης. Το 2025 διορίστηκαν 92 ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας, ενώ για το 2026 προβλέπονται άλλοι 77, με τους 51 να βρίσκονται στη διαδικασία ορκωμοσίας. Η ένταξή τους, ωστόσο, δεν είναι άμεση, καθώς προηγούνται εκπαίδευση, εξοικείωση με τα συστήματα και επιχειρησιακή πιστοποίηση.

Πηγή: capital.gr