Γυναικοκτονία: Δεν εμφανίζεται ξαφνικά – Είναι ένα εκκρεμές βίας που φτάνει στη δολοφονία

• Η νέα γυ­ναι­κο­κτο­νία στη Νέα Σμύρ­νη επα­να­φέ­ρει στο προ­σκή­νιο την έμ­φυ­λη βία και τα κενά στην πρό­λη­ψη και στον ποι­νι­κό κώ­δι­κα

Η νέα γυ­ναι­κο­κτο­νία στη Νέα Σμύρ­νη επα­να­φέ­ρει με τον πιο δρα­μα­τι­κό τρόπο το ζή­τη­μα της έμ­φυ­λης βίας, αλλά και τα ερω­τή­μα­τα για το κατά πόσο η ελ­λη­νι­κή κοι­νω­νία και η Πο­λι­τεία δια­θέ­τουν απο­τε­λε­σμα­τι­κούς μη­χα­νι­σμούς πρό­λη­ψης και προ­στα­σί­ας. Πίσω από την τρα­γι­κή κα­τά­λη­ξη, σύμ­φω­να με τα στοι­χεία που έχουν γίνει γνω­στά, είχε προη­γη­θεί μια πο­ρεία ελέγ­χου, πα­ρα­κο­λού­θη­σης και κλι­μά­κω­σης της βίας.

Η 45χρονη γυ­ναί­κα είχε απο­φα­σί­σει να τερ­μα­τί­σει τη σχέση της με τον 48χρονο δρά­στη, όταν πλη­ρο­φο­ρή­θη­κε ότι ήταν πα­ντρε­μέ­νος. Η άρ­νη­σή του να απο­δε­χθεί τον χω­ρι­σμό φέ­ρε­ται να με­τα­τρά­πη­κε σε κα­θη­με­ρι­νό εφιάλ­τη για την ίδια. Η πα­ρα­κο­λού­θη­ση και οι πα­ρεμ­βά­σεις στην προ­σω­πι­κή της ζωή κλι­μα­κώ­θη­καν, ενώ, σύμ­φω­να με μαρ­τυ­ρί­ες συγ­γε­νών, ο άν­δρας φέ­ρε­ται να είχε ει­σέλ­θει κρυφά στο σπίτι της.

Μόλις δε­κα­πέ­ντε ημέ­ρες πριν από τη δο­λο­φο­νία, η γυ­ναί­κα είχε αλ­λά­ξει τις κλει­δα­ριές του σπι­τιού της με τη βο­ή­θεια του αδελ­φού της. Η προ­στα­σία, ωστό­σο, δεν στά­θη­κε αρ­κε­τή. Ο δρά­στης φέ­ρε­ται να την πε­ρί­με­νε έξω από την κα­τοι­κία της, όπου τε­λι­κά τη δο­λο­φό­νη­σε και στη συ­νέ­χεια έστρε­ψε το όπλο ενα­ντί­ον του.

Το πε­ρι­στα­τι­κό δεν αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως ένα με­μο­νω­μέ­νο έγκλη­μα.

Όπως ανα­φέ­ρει σε δη­λώ­σεις της προς την ‘δη­μο­κρα­τι­κή’ η κα Μαρία Γκα­σού­κα -ομό­τι­μη κα­θη­γή­τρια του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αι­γαί­ου και μέλος του Επι­στη­μο­νι­κού Συμ­βου­λί­ου του Ιν­στι­τού­του Αλέ­ξης Τσί­πρας- «γυ­ναι­κο­κτο­νία απο­τε­λεί την ακραία κα­τά­λη­ξη μιας πολύ ευ­ρύ­τε­ρης δια­δι­κα­σί­ας έμ­φυ­λης βίας».

«Δεν ξε­μπερ­δεύ­ου­με απα­ντώ­ντας ότι είναι ατο­μι­κή ευ­θύ­νη του δρά­στη»

«Δυ­στυ­χώς έχου­με ακόμα μία γυ­ναι­κο­κτο­νία. Και βλέ­που­με ότι πραγ­μα­τι­κά με­γα­λώ­νει συ­νε­χώς αυτή η λίστα, αυτός ο κα­τά­λο­γος, ο τρα­γι­κός κα­τά­λο­γος των θυ­μά­των της βίας, της έμ­φυ­λης βίας», ση­μειώ­νει χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά.

Όπως επι­ση­μαί­νει, κάθε νέα γυ­ναι­κο­κτο­νία προ­κα­λεί κοι­νω­νι­κή ανα­στά­τω­ση, δη­μό­σιες συ­ζη­τή­σεις και οργή, όμως το βα­σι­κό ερώ­τη­μα πα­ρα­μέ­νει: «Γιατί συ­νε­χί­ζε­ται αυτή η αι­μα­το­χυ­σία;».

Για την ίδια, η απά­ντη­ση δεν μπο­ρεί να πε­ριο­ρί­ζε­ται στην ατο­μι­κή ευ­θύ­νη του δρά­στη. «Δεν ξε­μπερ­δεύ­ου­με, ξέ­ρε­τε, απα­ντώ­ντας ότι είναι ατο­μι­κή ευ­θύ­νη του δρά­στη», ανα­φέ­ρει, για να προ­σθέ­σει ότι πίσω από κάθε τέ­τοιο έγκλη­μα υπάρ­χει ένα κοι­νω­νι­κό πε­ρι­βάλ­λον μέσα στο οποίο εξα­κο­λου­θούν να ανα­πα­ρά­γο­νται συ­γκε­κρι­μέ­νες αντι­λή­ψεις.

«Είναι και ένα κοι­νω­νι­κό πε­ρι­βάλ­λον που εξα­κο­λου­θεί να ανέ­χε­ται στε­ρε­ό­τυ­πα, αντί­λη­ψη κυ­ριαρ­χί­ας, σχέ­σης εξου­σί­ας, από­ψεις που θέ­λουν τη γυ­ναί­κα κτήμα, ιδιο­κτη­σία, αντι­κεί­με­νο ελέγ­χου», το­νί­ζει.

Και ακρι­βώς εδώ, σύμ­φω­να με την κα Γκα­σού­κα, βρί­σκε­ται ένα από τα κλει­διά για την κα­τα­νό­η­ση της γυ­ναι­κο­κτο­νί­ας. «Δεν εμ­φα­νί­ζε­ται στα καλά κα­θού­με­να η γυ­ναι­κο­κτο­νία. Το έχου­με ξα­να­πεί ότι είναι ένα εκ­κρε­μές βίας που ξε­κι­νά­ει από μια λε­κτι­κή δια­τύ­πω­ση και φτά­νει στη δο­λο­φο­νία».

Η υπό­θε­ση της Νέας Σμύρ­νης, με την πα­ρα­κο­λού­θη­ση, τον έλεγ­χο και την κλι­μά­κω­ση της πα­ρα­βια­στι­κής συ­μπε­ρι­φο­ράς πριν από το έγκλη­μα, απο­τε­λεί χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό πα­ρά­δειγ­μα αυτής της δια­δρο­μής.

«Θέμα γυ­ναι­κείο; Αφορά όλη την κοι­νω­νία»

Η Μαρία Γκα­σού­κα απορ­ρί­πτει την αντί­λη­ψη ότι οι γυ­ναι­κο­κτο­νί­ες απο­τε­λούν απο­κλει­στι­κά «γυ­ναι­κείο ζή­τη­μα». Όπως λέει χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά: «Δεν είναι ένα γυ­ναί­κειο θέμα. Αφορά όλη την κοι­νω­νία».

Η αντι­με­τώ­πι­ση της έμ­φυ­λης βίας, σύμ­φω­να με την ίδια, ξε­κι­νά από τον τρόπο με τον οποίο με­γα­λώ­νουν τα παι­διά και συ­νε­χί­ζε­ται μέσα από όλους τους κοι­νω­νι­κούς θε­σμούς. «Αφορά τον τρόπο που με­γα­λώ­νουν τα παι­διά μας», ανα­φέ­ρει, ενώ κάνει ει­δι­κή ανα­φο­ρά στα σχο­λεία, τα πα­νε­πι­στή­μια, τους χώ­ρους ερ­γα­σί­ας και το συν­δι­κα­λι­στι­κό κί­νη­μα.

Στο ίδιο πλαί­σιο εντάσ­σει και την ανά­γκη για μια ευ­ρύ­τε­ρη συλ­λο­γι­κή αντί­δρα­ση, πέρα από τις αυ­θόρ­μη­τες εκ­δη­λώ­σεις οργής μετά από κάθε έγκλη­μα.

«Εδώ έχου­με μια πα­ρα­βί­α­ση θε­με­λιω­δών αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των και μια κοι­νω­νία που αρέ­σκε­ται να εκ­φρά­ζει αγα­νά­κτη­ση», υπο­γραμ­μί­ζει. Πα­ράλ­λη­λα, προει­δο­ποιεί ότι η χρήση όρων όπως «οι­κο­γε­νεια­κή τρα­γω­δία» ή «έγκλη­μα πά­θους» λει­τουρ­γεί συ­σκο­τι­στι­κά.

«Κάθε φορά που χρη­σι­μο­ποιού­με τέ­τοιους εξω­ραϊ­στι­κούς όρους απο­κλεί­ε­ται η πραγ­μα­τι­κή διά­στα­ση του προ­βλή­μα­τος», ση­μειώ­νει.

«Είναι σε­ξι­στι­κό έγκλη­μα, είναι έγκλη­μα πα­τριαρ­χι­κής επι­βο­λής»

Ιδιαί­τε­ρη έμ­φα­ση δίνει η κα­θη­γή­τρια στον χα­ρα­κτή­ρα της γυ­ναι­κο­κτο­νί­ας. «Δεν είναι αν­θρω­πο­κτο­νία απλώς», το­νί­ζει. «Είναι σε­ξι­στι­κό έγκλη­μα. Είναι έγκλη­μα πα­τριαρ­χι­κής επι­βο­λής».

Για την κα Γκα­σού­κα, το γε­γο­νός ότι γυ­ναί­κες δο­λο­φο­νού­νται από νυν ή πρώην συ­ντρό­φους ανα­δει­κνύ­ει μια πραγ­μα­τι­κό­τη­τα που δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται στον γάμο. «Είναι δυ­να­τό να φο­βό­μα­στε για τη ζωή μας και τη ζωή των κο­ρι­τσιών μας; Η έμ­φυ­λη βία δεν αφορά μόνο την βία μέσα στο γάμο. Εμ­φα­νί­ζε­ται γε­νι­κό­τε­ρα στις σχέ­σεις».

Όπως ση­μειώ­νει, έχου­με ένα πε­λώ­ριο αριθ­μό νυν και πρώην συ­ντρό­φων, όχι μόνο συ­ζύ­γων, οι οποί­οι δο­λο­φο­νούν γυ­ναί­κες.

Η κρι­τι­κή στην Πο­λι­τεία και το αί­τη­μα για θε­σμι­κή ανα­γνώ­ρι­ση

Στο στό­χα­στρο της κρι­τι­κής της βρί­σκε­ται και η στάση της Πο­λι­τεί­ας. Η ίδια δη­λώ­νει ότι μέχρι σή­με­ρα δεν δια­πι­στώ­νει την απαι­τού­με­νη θε­σμι­κή αντα­πό­κρι­ση απέ­να­ντι στο φαι­νό­με­νο.

«Μέχρι στιγ­μής δεν βλέ­που­με καμία βελ­τί­ω­ση από την πλευ­ρά των κυ­βερ­νώ­ντων, δη­λα­δή για να κά­νουν κάτι σε θε­σμι­κό επί­πε­δο», ανα­φέ­ρει.

Κε­ντρι­κό ση­μείο της κρι­τι­κής της απο­τε­λεί η μη έντα­ξη του όρου «γυ­ναι­κο­κτο­νία» στον Ποι­νι­κό Κώ­δι­κα. «Γιατί δεν εντάσ­σε­ται ο όρος γυ­ναι­κο­το­νία στον ποι­νι­κό κώ­δι­κα; Γιατί η Πο­λι­τεία πάει να συ­σκο­τί­σει το πε­ριε­χό­με­νο ενός σε­ξι­στι­κού και τι­μω­ρη­τι­κού εγκλή­μα­τος κάτω απ’ τον όρο αν­θρω­πο­κτο­νία και να το τσου­βα­λιά­σει;»

Η ίδια θε­ω­ρεί ότι η επι­λο­γή αυτή δεν απο­τε­λεί απλώς μια νο­μι­κή τε­χνι­κή δια­φο­ρά, αλλά συν­δέ­ε­ται με τον τρόπο με τον οποίο η κοι­νω­νία και οι θε­σμοί ανα­γνω­ρί­ζουν το συ­γκε­κρι­μέ­νο έγκλη­μα.

«Η άρ­νη­ση κυ­βέρ­νη­σης να εντά­ξει τον όρο γυ­ναι­κο­κτο­νία στον ποι­νι­κό κώ­δι­κα δεν είναι μια απλή νο­μι­κή επι­λο­γή», ση­μειώ­νει, χα­ρα­κτη­ρί­ζο­ντάς την πο­λι­τι­κή από­φα­ση που, κατά την άποψή της, συμ­βάλ­λει στη συ­γκά­λυ­ψη της πραγ­μα­τι­κής φύσης του εγκλή­μα­τος.

Η πρό­λη­ψη ως απά­ντη­ση στην κλι­μά­κω­ση της βίας

Η συ­ζή­τη­ση, ωστό­σο, δεν μπο­ρεί να εξα­ντλεί­ται στην κα­τα­στο­λή. Η κα Γκα­σού­κα υπο­γραμ­μί­ζει την ανά­γκη ενός ολο­κλη­ρω­μέ­νου προ­γράμ­μα­τος πρό­λη­ψης, στη βάση και των υπο­χρε­ώ­σε­ων που απορ­ρέ­ουν από τη Σύμ­βα­ση της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης.

Όπως ανα­φέ­ρει, υπάρ­χουν προ­τά­σεις και πο­λι­τι­κές δυ­νά­μεις στην Ελ­λά­δα που μι­λούν για ένα πρό­γραμ­μα πρό­λη­ψης της βίας, ενώ η Επι­τρο­πή GREVIO έχει επα­νει­λημ­μέ­να εντο­πί­σει πα­ρα­λεί­ψεις.

«Χρεια­ζό­μα­στε εκ­παί­δευ­ση στα σχο­λεία, ενί­σχυ­ση των δομών υπο­στή­ρι­ξης που κιν­δυ­νεύ­ουν να κλεί­σουν, τα­χεία απο­νο­μή δι­καιο­σύ­νης και χρειά­ζε­ται πρό­λη­ψη από την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά μας», το­νί­ζει.

Η πρό­λη­ψη, επο­μέ­νως, δεν μπο­ρεί να ξε­κι­νά μετά την κα­ταγ­γε­λία ή μετά την εκ­δή­λω­ση της ακραί­ας βίας. Πρέ­πει να ξε­κι­νά από την εκ­παί­δευ­ση, την ανα­γνώ­ρι­ση των πρώ­ι­μων εν­δεί­ξε­ων ελέγ­χου και κα­κο­ποι­η­τι­κής συ­μπε­ρι­φο­ράς, την προ­στα­σία των θυ­μά­των και την απο­τε­λε­σμα­τι­κή λει­τουρ­γία των θε­σμών.

«Είναι ευ­θύ­νη και των αν­δρών»

Η ίδια, επι­μέ­νει πα­ντως ότι η αντι­με­τώ­πι­ση της γυ­ναι­κο­κτο­νί­ας δεν είναι υπό­θε­ση μόνο των γυ­ναι­κών: «Είναι ευ­θύ­νη και των αν­δρών», επα­να­λαμ­βά­νει, ζη­τώ­ντας με­γα­λύ­τε­ρη κι­νη­το­ποί­η­ση από κοι­νω­νι­κούς και επαγ­γελ­μα­τι­κούς φο­ρείς.

Στο ίδιο πλαί­σιο ανα­φέ­ρε­ται στην ανά­γκη δη­μό­σιων πα­ρεμ­βά­σε­ων από πα­νε­πι­στή­μια, συν­δι­κα­λι­στι­κούς φο­ρείς και δι­κη­γο­ρι­κούς συλ­λό­γους, εκ­φρά­ζο­ντας την απο­γο­ή­τευ­σή της για την απου­σία σχε­τι­κών ανα­κοι­νώ­σε­ων.

Το ζη­τού­με­νο, κατά την ίδια, είναι μια «συλ­λο­γι­κή αφύ­πνι­ση». «Είναι ζή­τη­μα δη­μο­κρα­τί­ας, ισό­τη­τας και κοι­νω­νι­κής δι­καιο­σύ­νης το να μην πα­ρα­βιά­ζο­νται τα θε­με­λια­κά δι­καιώ­μα­τα του μισού πλη­θυ­σμού», υπο­γραμ­μί­ζει.

Η γυ­ναι­κο­κτο­νία στη Νέα Σμύρ­νη έρ­χε­ται έτσι να προ­σθέ­σει ένα ακόμη τρα­γι­κό κε­φά­λαιο σε έναν κα­τά­λο­γο θυ­μά­των που, όπως επι­ση­μαί­νει η Μαρία Γκα­σού­κα, συ­νε­χί­ζει να με­γα­λώ­νει. Πέρα από την κα­τα­δί­κη του δρά­στη, το κρί­σι­μο ερώ­τη­μα πα­ρα­μέ­νει τι μπο­ρεί να γίνει πριν από το επό­με­νο έγκλη­μα.

Η απά­ντη­ση, σύμ­φω­να με την ίδια, περνά από την πρό­λη­ψη, την εκ­παί­δευ­ση, την ενί­σχυ­ση των δομών προ­στα­σί­ας, την τα­χεία απο­νο­μή δι­καιο­σύ­νης, τη θε­σμι­κή ανα­γνώ­ρι­ση της έμ­φυ­λης διά­στα­σης των εγκλη­μά­των και, κυ­ρί­ως, από μια κοι­νω­νία που δεν θα πε­ρι­μέ­νει κάθε φορά την επό­με­νη γυ­ναι­κο­κτο­νία για να εκ­φρά­σει την αγα­νά­κτη­σή της.