Στην Ολομέλεια του ΣτΕ και η υπόθεση του πρώην χωρικού αντιδημάρχου Ιαλυσού Ανδρέα Κόγγου!

Η εκλο­γική νομο­λο­γία σε κρίσιμο σταυ­ρο­δρόμι – Προς συνταγ­μα­τική κρίση οι απο­κλει­σμοί υπο­ψη­φίων λόγω οικο­νο­μι­κών σχέσεων με Δήμους -Μετά τις υπο­θέ­σεις Καλο­πήτα και Θωμάτου, το Γ’ Τμήμα παρέ­πεμψε και την αναί­ρεση του Ανδρέα Κόγγου στην Ολο­μέ­λεια, θέτο­ντας επί τάπητος την έννοια της «σύμ­βα­σης σε ισχύ» και τη συνταγ­μα­τι­κό­τητα του άρθρου 10 του ν. 4804/2021

Σε ένα από τα πλέον κομβικά θεσμικά επει­σό­δια του πρό­σφα­του εκλο­γι­κού κύκλου εξε­λίσ­σε­ται η υπόθεση του πρώην χωρικού αντι­δη­μάρ­χου Ιαλυσού, κ. Ανδρέα Κόγγου. Η επτα­με­λής σύνθεση του Γ’ Τμή­μα­τος του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας, με την υπ’ αριθμ. Α1086/12-6-2025 απόφαση που βρί­σκε­ται στο στάδιο της καθα­ρο­γρα­φής, απο­φά­σισε να παρα­πέμ­ψει την αίτηση αναι­ρέ­σεώς του στην Ολο­μέ­λεια του Δικα­στη­ρίου, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας τη σοβα­ρό­τητα των συνταγ­μα­τι­κών και ερμη­νευ­τι­κών ζητη­μά­των που τίθε­νται. Η απόφαση αυτή έρχεται να συμπλη­ρώ­σει μια τρι­λο­γία νομικών εκκρε­μο­τή­των που απα­σχο­λούν τον Δήμο Ρόδου και ευρύ­τερα την εκλο­γική δια­δι­κα­σία στην Ελλάδα, μαζί με τις ήδη παρα­πεμ­φθεί­σες υπο­θέ­σεις Καλο­πήτα και Θωμάτου.

Η δια­δρομή της υπό­θε­σης Κόγγου

Η υπόθεση ξεκί­νησε μετά τις δημο­τι­κές εκλογές της 8ης και 15ης Οκτω­βρίου 2023, όπου ο κ. Κόγγος εξελέγη δεύ­τε­ρος σε ψήφους τακτι­κός δημο­τι­κός σύμ­βου­λος με τον συν­δυα­σμό «ΕΝΑ – Ενω­μέ­νοι Αλλά­ζουμε – Μαζί για τη Ρόδο», στην εκλο­γική περι­φέ­ρεια Ιαλυσού. Ωστόσο, η εκλογή του προ­σβλή­θηκε επι­τυ­χώς από την κ. Γιαν­τσί­δου, με το Διοι­κη­τικό Πρω­το­δι­κείο Ρόδου να κρίνει ότι υφί­στατο κώλυμα εκλο­γι­μό­τη­τας στο πρόσωπό του, σύμφωνα με το άρθρο 10 παρ. 2 περ. ζ’ του ν. 4804/2021. Το Πρω­το­δι­κείο ακύρωσε την εκλογή του και στη θέση του ανα­κή­ρυξε τον κ. Νικόλαο Χατζη­κα­λη­μέρη.

Το νομικό ζήτημα: οικο­νο­μι­κός δεσμός με τον Δήμο

Κατά την απόφαση του Δικα­στη­ρίου, το κώλυμα θεμε­λιω­νό­ταν στο γεγονός ότι ο κ. Κόγγος δια­τη­ρούσε μέχρι τις 29 Δεκεμ­βρίου 2023 την ιδιό­τητα του μέλους, δια­χει­ρι­στή και νομίμου εκπρο­σώ­που της ομόρ­ρυθ­μης εται­ρείας «ΚΟΓΓΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ – ΣΙΣΚΑΜΑΝΗΣ ΣΚΕΥΟΣ Ο.Ε.». Η εν λόγω εται­ρεία είχε συνάψει συμ­βά­σεις με τον Δήμο Ρόδου, τη ΔΕΡΜ Α.Ε. και τον ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου Α.Ε., κατά το κρίσιμο εκλο­γικό έτος, συνο­λι­κής αξίας άνω των 10.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ. Το δικα­στή­ριο έκρινε ότι ο οικο­νο­μι­κός δεσμός παρέ­μενε ενεργός εντός του 2023 και άρα ο κ. Κόγγος εμπί­πτει στο πεδίο της απα­γο­ρευ­τι­κής διά­τα­ξης.

Οι θέσεις της αίτησης αναι­ρέ­σεως

Στην αίτησή του προς το ΣτΕ, ο κ. Κόγγος προ­βάλ­λει πληθώρα λόγων ακυ­ρό­τη­τας της από­φα­σης. Υπο­στη­ρί­ζει, μεταξύ άλλων, ότι η κρίση περί κωλύ­μα­τος στη­ρί­χθηκε σε εσφαλ­μένη ερμη­νεία του όρου «σύμβαση σε ισχύ». Κατά τον ισχυ­ρι­σμό του, μια σύμβαση δεν είναι «ενεργή» εφόσον έχει λήξει η παροχή της υπη­ρε­σίας, ακόμη κι αν η πληρωμή έγινε μετα­γε­νέ­στερα. Επίσης, τονίζει ότι δεν είναι ορθή η ερμη­νεία που εντάσ­σει αυτο­μά­τως τα νομικά πρόσωπα στα οποία ο Δήμος απλώς συμ­με­τέ­χει στο ίδιο πεδίο εφαρ­μο­γής με τα νομικά πρόσωπα του ίδιου του Δήμου.

Επι­πλέον, ο αναι­ρε­σείων εγείρει ζήτημα παρα­βί­α­σης της συνταγ­μα­τι­κής αρχής της ανα­λο­γι­κό­τη­τας, καθώς και της ίσης μετα­χεί­ρι­σης. Θεωρεί ότι η διάταξη του ν. 4804/2021 εφαρ­μό­στηκε με τρόπο δυσα­νά­λογο και εξο­ντω­τικό, χωρίς να εξε­τα­στεί η ουσια­στική του εμπλοκή ή η επιρροή του επί των εται­ρι­κών συμ­βά­σεων. Ισχυ­ρί­ζε­ται δε ότι το Πρω­το­δι­κείο δεν αξιο­λό­γησε επαρκώς τη λήξη των συμ­βα­τι­κών σχέσεων, παρα­γνω­ρί­ζο­ντας ότι η τελευ­ταία σχετική υπη­ρε­σία είχε ήδη παρα­σχε­θεί πολύ πριν τις εκλογές.

Η κρίσιμη φράση: «σύμβαση σε ισχύ»

Το ζήτημα που τίθεται μείζονα ένταση αφορά τον ορισμό της «σε ισχύ» σύμ­βα­σης. Πότε λήγει μια τέτοια σχέση στα μάτια του εκλο­γι­κού δικαίου; Με την τελευ­ταία παροχή; Με την πιστο­ποί­ηση της παρα­λα­βής; Με την πληρωμή από τον Δήμο; Αυτά τα ερω­τή­ματα δεν είναι απλώς τεχνικά. Αφορούν τη συνταγ­μα­τική ισορ­ρο­πία ανάμεσα στη δια­φά­νεια των υπο­ψη­φιο­τή­των και στην προ­στα­σία του δικαιώ­μα­τος του εκλέ­γε­σθαι.

Στις υπο­θέ­σεις Καλο­πήτα και Θωμάτου, το ίδιο Τμήμα του ΣτΕ προ­έ­κρινε την ερμη­νεία ότι σύμβαση παρα­μέ­νει σε ισχύ όσο δεν έχει ολο­κλη­ρω­θεί ουσια­στικά. Η πληρωμή ή το λογι­στικό κλεί­σιμο δεν αρκούν. Κρίσιμο είναι εάν παρα­μέ­νει εκκρε­μής οποια­δή­ποτε υπο­χρέ­ωση από μέρους του ιδιώτη.

Το θεσμικό δια­κύ­βευμα: δια­φά­νεια ή απο­κλει­σμός;

Το άρθρο 10 του ν. 4804/2021 καθιε­ρώ­θηκε με στόχο τη θωρά­κιση της εκλο­γι­κής δια­δι­κα­σίας απέ­να­ντι σε φαι­νό­μενα εξάρ­τη­σης και πελα­τεια­κών σχέσεων. Ωστόσο, η ευρεία του εφαρ­μογή έχει προ­κα­λέ­σει αντι­δρά­σεις, καθώς συχνά οδηγεί σε απο­κλει­σμό υπο­ψη­φίων για συμ­βά­σεις περιο­ρι­σμέ­νης σημα­σίας ή παρελ­θού­σες σχέσεις που δεν έχουν λει­τουρ­γικό χαρα­κτήρα κατά τον χρόνο των εκλογών.

Η πλειο­ψη­φία του Τμή­μα­τος του ΣτΕ φαί­νε­ται να υιο­θε­τεί μια αντι­κει­με­νική και αυστηρή γραμμή. Θεωρεί ότι η διάρ­κεια του κωλύ­μα­τος από την 1η Ιανουα­ρίου και για ολό­κληρο το εκλο­γικό έτος είναι συνταγ­μα­τικά ανεκτή, καθώς προ­σφέ­ρει σαφή­νεια και εξα­σφα­λί­ζει τη δια­φά­νεια. Αντι­θέ­τως, η μειο­ψη­φία θέτει θέμα υπέρ­με­τρης κατα­στρα­τή­γη­σης των δικαιω­μά­των υπο­ψη­φιό­τη­τας, ειδικά όταν δεν υφί­στα­ται ενεργή ή απο­φα­σι­στική επιρροή του υπο­ψη­φίου επί των εται­ρι­κών συμ­βά­σεων.

Μία υπόθεση, τρία μέτωπα κρίσης

Η Ολο­μέ­λεια του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας καλεί­ται να εξε­τά­σει και να απα­ντή­σει σε τρία κρίσιμα επίπεδα:

Πρώτον, στο εάν είναι συνταγ­μα­τι­κός ο χρο­νι­κός προσ­διο­ρι­σμός του κωλύ­μα­τος εκλο­γι­μό­τη­τας για ολό­κληρο το ημε­ρο­λο­γιακό έτος διε­ξα­γω­γής των εκλογών.

Δεύ­τε­ρον, στο πώς νοείται η έννοια της «σε ισχύ» σύμ­βα­σης κατά το εκλο­γικό δίκαιο: με βάση τον χρόνο πραγ­μα­τι­κής εκπλή­ρω­σης ή με βάση την ημε­ρο­μη­νία απο­πλη­ρω­μής;

Τρίτον, στο αν επαρκεί η απλή εται­ρική ιδιό­τητα ενός υπο­ψη­φίου για την επιβολή του κωλύ­μα­τος ή αν απαι­τεί­ται ουσια­στική επιρροή και εμπλοκή.

Η σημασία της παρα­πο­μπής στην Ολο­μέ­λεια

Η παρα­πο­μπή της υπό­θε­σης Κόγγου, μαζί με εκείνες των Καλο­πήτα και Θωμάτου, στη­ρί­ζε­ται όχι μόνο στην ανάγκη ενιαίας νομο­λο­γίας αλλά και στην εξαι­ρε­τική θεσμική σημασία των υπό κρίση ζητη­μά­των. Το ΣτΕ ανα­λαμ­βά­νει να καθο­ρί­σει εάν οι περιο­ρι­σμοί που προ­βλέ­πει ο ν. 4804/2021 είναι συμ­βα­τοί με τον πυρήνα του πολι­τι­κού δικαιώ­μα­τος του εκλέ­γε­σθαι.

Το απο­τέ­λε­σμα αυτής της κρίσης δεν θα έχει σημασία μόνο για τους τρεις υπο­ψη­φί­ους. Θα δια­μορ­φώ­σει δεδι­κα­σμένο για κάθε επόμενη εκλο­γική ανα­μέ­τρηση στους ΟΤΑ, επη­ρε­ά­ζο­ντας τόσο την ερμη­νεία του νόμου όσο και το εύρος εφαρ­μο­γής των εκλο­γι­κών φραγμών. Πρό­κει­ται για μια σύγκρουση ανάμεσα στην ανάγκη για πολι­τική ακε­ραιό­τητα και την υπο­χρέ­ωση του κράτους να προ­στα­τεύει τα δικαιώ­ματα του πολίτη από υπερ­βο­λι­κούς απο­κλει­σμούς.

Επί­λο­γος: πολι­τικά δικαιώ­ματα υπό αίρεση

Η περί­πτωση Κόγγου φέρνει στο προ­σκή­νιο ένα σύνθετο και ενίοτε οξύμωρο ερώτημα: πότε μια πρό­βλεψη υπέρ της δια­φά­νειας μετα­τρέ­πε­ται σε εργα­λείο αδικίας; Η απά­ντηση που θα δώσει η Ολο­μέ­λεια του ΣτΕ δεν θα είναι μόνο νομική. Θα είναι και βαθιά πολι­τική. Γιατί η δημο­κρα­τία δεν κρί­νε­ται μόνο στις κάλπες, αλλά και στους κανόνες που καθο­ρί­ζουν ποιοι έχουν το δικαί­ωμα να φτάσουν μέχρι εκεί.

Σε σταυ­ρο­δρόμι θεσμι­κής και συνταγ­μα­τι­κής σημα­σίας βρί­σκε­ται πλέον η εκλο­γική νομο­λο­γία, καθώς το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας με την υπ’ αριθμ. Α1086/2025 απόφαση του Γ’ Τμή­μα­τος (7μελής σύνθεση), που τελεί υπό καθα­ρο­γραφή, απο­φά­σισε την παρα­πο­μπή και της υπό­θε­σης του πρώην χωρικού αντι­δη­μάρ­χου Ιαλυσού κ. Ανδρέα Κόγγου στην Ολο­μέ­λεια του Ανω­τά­του Διοι­κη­τι­κού Δικα­στη­ρίου.

Πρό­κει­ται για την τρίτη κατά σειρά κρίσιμη αναί­ρεση που παρα­πέ­μπε­ται σε Ολο­μέ­λεια εντός του έτους, μετά τις υπο­θέ­σεις Καλο­πήτα (615/2025) και Θωμάτου (616/2025), με κοινό παρο­νο­μα­στή το κώλυμα εκλο­γι­μό­τη­τας λόγω ενεργών συμ­βά­σεων με τον Δήμο Ρόδου.