Τζόναθαν Κωνσταντίνου: «Δεν αλλάζουν οι πολιτικοί συσχετισμοί στις ΗΠΑ – Το ελληνικό λόμπι παραμένει από τα πιο αδύναμα στην Ουάσιγκτον»

Κύριε Κων­στα­ντί­νου, ποιο είναι το πολι­τικό συμπέ­ρα­σμα από το απο­τέ­λε­σμα των ενδιά­με­σων εκλογών στις ΗΠΑ; Τι συνέβη και τι σημαί­νει αυτό για την επόμενη ημέρα της κυβέρ­νη­σης Τραμπ;

Συνέβη κάτι που απο­τε­λεί σχεδόν κανόνα στην αμε­ρι­κα­νική πολι­τική. Στις ενδιά­με­σες εκλογές, ο πρό­ε­δρος συνήθως χάνει την κοι­νο­βου­λευ­τική πλειο­ψη­φία που δια­θέ­τει, ακόμη κι αν έχει κερ­δί­σει τις προη­γού­με­νες εκλογές με ισχυρή εντολή. Το ίδιο συνέβη και στην πρώτη προ­ε­δρική θητεία του Ντό­ναλντ Τραμπ, όπως έχει συμβεί με πολλούς προ­έ­δρους και των δύο κομ­μά­των.

Το απο­τέ­λε­σμα επη­ρε­ά­στηκε κυρίως από τις ιδιαι­τε­ρό­τη­τες του αμε­ρι­κα­νι­κού πολι­τι­κού συστή­μα­τος, αλλά και από την οικο­νο­μία. Οι πολίτες ψήφισαν σε μεγάλο βαθμό με βάση τα οικο­νο­μικά κρι­τή­ρια και την καθη­με­ρι­νό­τητά τους. Τα ζητή­ματα εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής είχαν σαφώς μικρό­τερη βαρύ­τητα από όση ενδε­χο­μέ­νως τους απο­δί­δε­ται στην ευρω­παϊκή δημόσια συζή­τηση. Θεωρώ, μάλιστα, ότι αρκετά μέσα ενη­μέ­ρω­σης στην Ευρώπη παρου­σιά­ζουν την εικόνα δια­φο­ρε­τικά από ό,τι πραγ­μα­τικά τη βιώνει η αμε­ρι­κα­νική κοι­νω­νία.

Εξη­γή­στε μας, γιατί οι ενδιά­με­σες εκλογές έχουν τόσο μεγάλη σημασία στην Αμερική και πώς λει­τουρ­γεί το συγκε­κρι­μένο εκλο­γικό σύστημα;

Οι Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες έχουν ένα ιδιαί­τερα σύνθετο πολι­τικό σύστημα, με εκλο­γι­κές ανα­με­τρή­σεις κάθε δύο χρόνια, αλλά όχι για όλες τις θέσεις ταυ­τό­χρονα. Τα μέλη της Βουλής των Αντι­προ­σώ­πων εκλέ­γο­νται κάθε δύο χρόνια, ενώ οι γερου­σια­στές έχουν εξαετή θητεία και ανα­νε­ώ­νε­ται περίπου το ένα τρίτο της Γερου­σίας ανά διετία. Ο πρό­ε­δρος εκλέ­γε­ται κάθε τέσσερα χρόνια.

Αυτό σημαί­νει ότι ο πρό­ε­δρος μπορεί να βρεθεί αντι­μέ­τω­πος με ένα Κογκρέσο δια­φο­ρε­τι­κής πολι­τι­κής σύν­θε­σης από εκείνη που είχε όταν ανέλαβε την εξουσία. Ωστόσο, πρέπει να κατα­λά­βουμε ότι στην Αμερική η απώλεια της πλειο­ψη­φίας δεν συνε­πά­γε­ται αυτο­μά­τως παρά­λυση της προ­ε­δρίας.

Υπάρχει, επίσης, μια σημα­ντική λεπτο­μέ­ρεια που συχνά δεν γνω­ρί­ζουμε στην Ελλάδα. Στη Γερου­σία, για να ξεπε­ρα­στούν οι δια­δι­κα­στι­κές δυσκο­λίες και να προ­χω­ρή­σουν πολλά νομο­σχέ­δια, απαι­τού­νται στην πράξη 60 ψήφοι. Δεν αρκεί, επο­μέ­νως, μια απλή πλειο­ψη­φία 50 ή 51 γερου­σια­στών. Αυτό είχε ως απο­τέ­λε­σμα να είναι εξαι­ρε­τικά δύσκολη η ψήφιση νομο­θε­τη­μά­των ακόμη και κατά την προη­γού­μενη περίοδο, παρά την παρου­σία Ρεπου­μπλι­κα­νών στην εξουσία.

Ο Πρό­ε­δρος Τραμπ, αντι­με­τω­πί­ζει πλέον σοβαρό πρό­βλημα μετά το εκλο­γικό απο­τέ­λε­σμα;

Δεν θεωρώ ότι αλλά­ζουν ουσια­στικά τα δεδο­μένα. Στην Αμερική δεν λει­τουρ­γεί το σύστημα όπως στην Ελλάδα, όπου μια κυβέρ­νηση με κοι­νο­βου­λευ­τική πλειο­ψη­φία μπορεί να προχωρά με σχετικά μεγα­λύ­τερη ευκολία στην υλο­ποί­ηση της πολι­τι­κής της. Οι Αμε­ρι­κα­νοί βου­λευ­τές και γερου­σια­στές δεν είναι υπο­χρε­ω­μέ­νοι να ακο­λου­θούν πάντοτε την κομ­μα­τική γραμμή. Υπάρ­χουν ανε­ξάρ­τη­τες φωνές και από τα δύο κόμματα, οι οποίες μπορεί να δια­φο­ρο­ποι­η­θούν σε κρί­σι­μες ψηφο­φο­ρίες.

Ακόμη και αν οι Δημο­κρα­τι­κοί δια­θέ­τουν έναν συγκε­κρι­μένο αριθμό εδρών, αυτό δεν σημαί­νει ότι θα εξα­σφα­λί­ζουν αυτο­μά­τως τις αντί­στοι­χες ψήφους σε κάθε νομο­σχέ­διο. Το ίδιο συνέ­βαινε και με τους Ρεπου­μπλι­κα­νούς. Τίποτα δεν είναι δεδο­μένο.

Ας θυμη­θούμε, επίσης, τον Ρόναλντ Ρήγκαν, έναν από τους πιο επι­τυ­χη­μέ­νους προ­έ­δρους της σύγ­χρο­νης αμε­ρι­κα­νι­κής ιστο­ρίας. Και εκείνος βρέθηκε αντι­μέ­τω­πος με ένα Κογκρέσο που δεν ελεγ­χό­ταν από το κόμμα του. Αυτό δεν εμπό­δισε την Αμερική να λει­τουρ­γή­σει. Η χώρα δεν διοι­κεί­ται απο­κλει­στικά με προ­ε­δρικά δια­τάγ­ματα.

Πόσο δια­φο­ρε­τι­κές είναι οι αρμο­διό­τη­τες του Αμε­ρι­κα­νού προ­έ­δρου από εκείνες ενός πρω­θυ­πουρ­γού στην Ελλάδα;

Η διαφορά είναι πολύ μεγάλη. Στις ΗΠΑ υπάρχει σαφής κατα­νομή εξου­σιών μεταξύ της ομο­σπον­δια­κής κυβέρ­νη­σης και των πολι­τειών. Ο πρό­ε­δρος έχει αρμο­διό­τη­τες κυρίως στην εξω­τε­ρική πολι­τική, στην άμυνα, στο δια­πο­λι­τειακό και διεθνές εμπόριο, καθώς και σε ζητή­ματα που αφορούν την ομο­σπον­διακή διοί­κηση και τα οικο­νο­μικά της.

Αντί­θετα, ζητή­ματα όπως η εκπαί­δευση, οι δρόμοι, η τοπική αυτο­διοί­κηση και σημα­ντι­κές πλευρές της κοι­νω­νι­κής πολι­τι­κής απο­τε­λούν σε μεγάλο βαθμό αρμο­διό­τη­τες των πολι­τειών. Επο­μέ­νως, δεν πρέπει να αντι­με­τω­πί­ζουμε τις Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες σαν να είναι ένα ενιαίο κράτος με την έννοια που αντι­λαμ­βα­νό­μα­στε στην Ευρώπη. Ακόμη και μεταξύ των πολι­τειών υπάρ­χουν τερά­στιες δια­φο­ρές, τόσο πολι­τι­κές όσο και κοι­νω­νι­κές και οικο­νο­μι­κές.

Στο εσω­τε­ρικό του κόμ­μα­τος των Ρεπου­μπλι­κα­νών ανα­μέ­νε­ται να ανοίξει σύντομα η συζή­τηση για τη διαδοχή του Ντό­ναλντ Τραμπ;

Είναι ένα ζήτημα που ήδη αρχίζει να ανα­δύ­ε­ται. Είναι δεδο­μένο ότι θα υπάρξει πολι­τική ανα­μέ­τρηση, με την καλή έννοια, για την επιλογή του επό­με­νου υπο­ψη­φίου των Ρεπου­μπλι­κα­νών στις προ­ε­δρι­κές εκλογές. Ακόμη και αν δεν υπήρχε ο περιο­ρι­σμός των προ­ε­δρι­κών θητειών για τον Ντό­ναλντ Τραμπ, η δια­δι­κα­σία δια­δο­χής θα απο­τε­λούσε ανα­πό­φευ­κτα αντι­κεί­μενο συζή­τη­σης.

Στην Αμερική κανείς δεν γίνεται αυτο­μά­τως υπο­ψή­φιος για την προ­ε­δρία. Πρέπει να περάσει από μια εκτε­τα­μένη δια­δι­κα­σία προ­κρι­μα­τι­κών εκλογών, στην οποία συμ­με­τέ­χουν οι πολίτες και επι­λέ­γουν τελικά τον υπο­ψή­φιο του κόμ­μα­τος. Μιλάμε για μια τερά­στια χώρα, με πολλές πολι­τείες και δια­φο­ρε­τι­κές πολι­τι­κές και κοι­νω­νι­κές πραγ­μα­τι­κό­τη­τες. Το σύστημα έχει σχε­δια­στεί έτσι ώστε να μην υπάρχει απόλυτη συγκέ­ντρωση εξου­σίας σε ένα πρόσωπο.

Περ­νώ­ντας στο ελλη­νικό στοι­χείο, δια­θέ­τει τελικά η Ελλάδα ισχυρό λόμπι στις Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες;

Δυστυ­χώς, όχι. Θα έλεγα ότι το ελλη­νικό λόμπι είναι από τα πιο αδύναμα στην Ουά­σιγ­κτον. Και ο βασικός λόγος είναι ότι δεν έχει απο­κτή­σει επαγ­γελ­μα­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά. Παρα­μέ­νει σε μεγάλο βαθμό μια ανα­γνω­ρι­στική και εθε­λο­ντική προ­σπά­θεια, χωρίς την οργα­νω­μένη δομή που απαι­τεί­ται για να ασκήσει ουσια­στική επιρροή.

Εμείς, ήδη από το 2019, είχαμε προ­τεί­νει στην τότε ελλη­νική κυβέρ­νηση να συμ­βά­λουμε στην ανα­διορ­γά­νωση του ελλη­νι­κού λόμπι, ώστε να απο­κτή­σει επαγ­γελ­μα­τική λει­τουρ­γία. Μάλιστα, είχαμε προ­σφερ­θεί να βοη­θή­σουμε χωρίς οικο­νο­μικό αντάλ­λαγμα. Δεν υπήρξε, όμως, η σοβαρή αντα­πό­κριση που θα περι­μέ­ναμε.

Πέρυσι έγιναν ορι­σμέ­νες κινή­σεις με την πρό­σληψη επαγ­γελ­μα­τιών λομπι­στών. Ωστόσο, θεωρώ ότι οι επι­λο­γές δεν ήταν κατάλ­λη­λες για την προ­σέγ­γιση της σημε­ρι­νής αμε­ρι­κα­νι­κής διοί­κη­σης και του πολι­τι­κού προ­σω­πι­κού που βρί­σκε­ται κοντά στους Ρεπου­μπλι­κα­νούς. Η ελλη­νική πολι­τική παρου­σία παρα­δο­σιακά είχε μεγα­λύ­τερη εξοι­κεί­ωση με τους Δημο­κρα­τι­κούς. Σήμερα, όμως, οι πολι­τι­κές ισορ­ρο­πίες είναι δια­φο­ρε­τι­κές και απαι­τεί­ται προ­σαρ­μογή.

Υπάρχει, δηλαδή, υπερ­βολή στις προσ­δο­κίες που καλ­λιερ­γού­νται στην Ελλάδα για τη δύναμη των Ελλη­νο­α­με­ρι­κα­νών πολι­τι­κών;

Δεν πρέπει να δημιουρ­γούμε προσ­δο­κίες που δεν αντα­πο­κρί­νο­νται στην πραγ­μα­τι­κό­τητα. Άλλες κοι­νό­τη­τες έχουν κατα­φέ­ρει να οργα­νώ­σουν πολύ απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερα την παρου­σία τους στην Ουά­σιγ­κτον. Το αρμε­νικό λόμπι, για παρά­δειγμα, παρά το μικρό­τερο πλη­θυ­σμιακό μέγεθος της κοι­νό­τη­τας, δια­θέ­τει μεγα­λύ­τερη επιρροή από το ελλη­νικό. Για το τουρ­κικό λόμπι, φυσικά, δεν χρειά­ζε­ται καν να συζη­τή­σουμε. Η παρου­σία και η δύναμή του είναι ιδιαί­τερα σημα­ντι­κές.

Χρειά­ζε­ται, λοιπόν, επαγ­γελ­μα­τι­σμός, στρα­τη­γική και συνέ­χεια. Δεν αρκεί να εκλέ­γο­νται Ελλη­νο­α­με­ρι­κα­νοί σε πολι­τικά αξιώ­ματα. Πρέπει να υπάρχει ένας οργα­νω­μέ­νος μηχα­νι­σμός που θα μπορεί να αξιο­ποιεί αυτές τις παρου­σίες προς όφελος των ελλη­νι­κών συμ­φε­ρό­ντων.

Τέλος, υπάρ­χουν εξε­λί­ξεις σχετικά με την επιλογή του νέου πρέσβη των ΗΠΑ στην Αθήνα;

Εκτιμώ ότι η δια­δι­κα­σία θα καθυ­στε­ρή­σει αρκετά. Η ιδιαι­τε­ρό­τητα του αμε­ρι­κα­νι­κού συστή­μα­τος είναι ότι οι διο­ρι­σμοί πρε­σβευ­τών πρέπει να περά­σουν από τη Γερου­σία. Όταν υπάρ­χουν πολι­τι­κές αντι­πα­ρα­θέ­σεις και δυσκο­λίες στη λει­τουρ­γία της, οι δια­δι­κα­σίες επι­κύ­ρω­σης των διο­ρι­σμών μπορεί να καθυ­στε­ρή­σουν σημα­ντικά.

Είναι πιθανό να ανα­κοι­νω­θεί κάποιο όνομα νωρί­τερα, αλλά μέχρι να ολο­κλη­ρω­θεί η δια­δι­κα­σία και να επι­κυ­ρω­θεί ο διο­ρι­σμός μπορεί να περά­σουν μήνες. Για τα αμε­ρι­κα­νικά δεδο­μένα, ακόμη και μια δια­δι­κα­σία που διαρκεί αρκε­τούς μήνες μπορεί να θεω­ρεί­ται σχετικά γρήγορη. Γνωρίζω περί­πτωση υπο­ψη­φίου για πρε­σβευτή στην Ταϊ­λάνδη, ο οποίος χρειά­στηκε έντεκα μήνες μέχρι να ολο­κλη­ρω­θεί η επι­κύ­ρωσή του.

Επο­μέ­νως, δεν θα πρέπει να περι­μέ­νουμε άμεσες εξε­λί­ξεις για την Αθήνα. Η αμε­ρι­κα­νική πολι­τική και οι θεσμι­κές δια­δι­κα­σίες έχουν τους δικούς τους χρόνους.

Πώς σχο­λιά­ζετε, τέλος, τις εξε­λί­ξεις γύρω από την απο­μά­κρυνση της Κίμπερλι Γκίλ­φοϊλ;

Θεωρώ ότι πρόδωσε την εμπι­στο­σύνη που της έδωσε ο κόσμος. Τόσο απλά.