Δημογραφική έρευνα -Λιγότερες γεννήσεις και περισσότεροι θάνατοι στην Ελλάδα

Tις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες περιο­ρί­σθηκε σημα­ντικά ο αριθμός των γεν­νή­σεων (γύρω στις 90.000/έτος, την τρέ­χουσα δεκα­ε­τία) και αυξή­θηκε λόγω της γήραν­σης του πλη­θυ­σμού μας ο αριθμός των θανάτων (120.000/ετησίως, κατά μέσο όρο την ίδια περίοδο) με απο­τέ­λε­σμα ένα αρνη­τικό φυσικό ισο­ζύ­γιο» επι­ση­μαί­νει, μεταξύ άλλων, ο Βύρων Κοτζα­μά­νης, καθη­γη­τής, διευ­θυ­ντής Εργα­στη­ρίου Δημο­γρα­φι­κών και Κοι­νω­νι­κών Ανα­λύ­σεων (ΕΔΚΑ), ΤΜΧΠΠΑ, Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λίας.

«Η τάση αυτή δεν πρό­κει­ται πιθα­νό­τατα να ανα­στρα­φεί μέχρι το 2050. Απλώς είναι δυνατό, εάν οι γεν­νή­σεις στα­θε­ρο­ποι­η­θούν – και στην ευνοϊ­κό­τερη των περι­πτώ­σεων αυξηθούν- το αρνη­τικό αυτό ισο­ζύ­γιο στο μέλλον να περιο­ρι­σθεί».

Ο ίδιος κάνει λόγο για «παίγνιο» των βασικών δημο­γρα­φι­κών συνι­στω­σών στη χώρα μας (γονι­μό­τητα, θνη­σι­μό­τητα, εσω­τε­ρική και εξω­τε­ρική μετα­νά­στευση), που έχει οδη­γή­σει στην υπερ­συ­γκέ­ντρωση του πλη­θυ­σμού μας σε ένα εξαι­ρε­τικά περιο­ρι­σμένο τμήμα της συνο­λι­κής επι­φά­νειάς της (> 60% του πλη­θυ­σμού είναι πλέον συγκε­ντρω­μένο στο 6% της συνο­λι­κής επι­φά­νειας), στη μείωση του συνο­λι­κού πλη­θυ­σμού που πιθα­νό­τατα θα συνε­χι­σθεί μέχρι και το 2050 (μείωση που οδηγεί προ­ο­δευ­τικά και στη συρ­ρί­κνωση του πλη­θυ­σμού εργά­σι­μης ηλικίας και, προ­φα­νώς, και σε αυτήν του οικο­νο­μικά ενεργού πλη­θυ­σμού). Και επίσης σε μια έντονη δημο­γρα­φική γήρανση (υψηλά και αυξα­νό­μενα συνεχώς ποσοστά πλη­θυ­σμού 65 ετών ως υψηλά % των >85 ετών «γήρανση μέσα στην γήρανση»).

Οι τάσεις αυτές δεν ανα­μέ­νε­ται να ανα­στρα­φούν τις επό­με­νες δεκα­ε­τίες κατά τον κ. Κοτζα­μάνη, οι ρυθμοί αύξησης του ειδικού βάρους των ηλι­κιω­μέ­νων δύνα­νται όμως -υπό όρους- να επι­βρα­δυν­θούν. Βασικό ρόλο στη γήρανση αυτή, διευ­κρι­νί­ζει ο ίδιος έπαιξε κυρίως η χαμηλή γονι­μό­τητα -κάτω από το όριο αναπαραγωγής-, καθώς οι γυναί­κες που γεν­νή­θη­καν λίγο πριν από τον Β” παγκό­σμιο πόλεμο έκαναν κατά μέσο όρο 2,2 παιδιά, αυτές που γεν­νή­θη­καν στα τέλη της δεκα­ε­τίας του “70 1,65, ενώ οι νεό­τε­ρες θα κάνουν πιθα­νό­τατα ακόμη λιγό­τερα ( γύρω στα 1,55).

Μπο­ρούμε να κάνουμε κάτι για να επι­βρα­δυν­θούν αυτές οι τάσεις;

Ο κ. Κοτζα­μά­νης, τονίζει ότι όσον αφορά την εξαι­ρε­τικά άνιση κατα­νομή του πλη­θυ­σμού στον χώρο, αυτή δύσκολα θα αλλάξει. Οι μετα­κι­νή­σεις προς τα μεγάλα αστικά κέντρα έχουν μεν ανα­κο­πεί την τελευ­ταία δεκα­ε­τία και ανα­δύ­ε­ται μια τάση επι­στρο­φής των εσω­τε­ρι­κών κυρίως μετα­να­στών των προη­γού­με­νων δεκα­ε­τιών στις περιο­χές προ­έ­λευ­σης τους. Η νέα αυτή τάση, όμως, ακόμη και αν υπο­βοη­θη­θεί με κάποια μέτρα (ενί­σχυση νέων για εγκα­τά­σταση και δρα­στη­ρο­ποί­ησή τους στον ύπαιθρο χώρο) δεν πρό­κει­ται να αλλάξει ριζικά μεσο­πρό­θε­σμα τον πλη­θυ­σμιακό μας χάρτη.

Σχετικά με τη μείωση του πλη­θυ­σμού εξαι­τίας των αρνη­τι­κών φυσικών και μετα­να­στευ­τι­κών ισο­ζυ­γίων (ως και τη γήρανσή του) αυτή απλώς δύναται να επι­βρα­δυν­θεί. Η ανα­με­νό­μενη αύξηση του πλήθους και του % των ηλι­κιω­μέ­νων θα οδη­γή­σει στο μέλλον στην αύξηση των θανάτων , ενώ δεν θα συμβεί το ίδιο και με τις γεν­νή­σεις. Αυτό θα έχει ως απο­τέ­λε­σμα τη μείωση τόσο του συνο­λι­κού πλη­θυ­σμού όσο και αυτή των εν δυνάμει οικο­νο­μικά ενεργών.

Αν και η μείωση αυτή θα πρέπει να θεω­ρεί­ται δεδο­μένη, διευ­κρι­νί­ζει ο κ. Κοτζα­μά­νης, μπορεί να περιο­ρι­σθεί υπό όρους: αλλαγή πρό­ση­μου στο μετα­να­στευ­τικό ισο­ζύ­γιο, περιο­ρι­σμός του αρνη­τι­κού φυσικού ισο­ζυ­γίου (γεν­νή­σεις – θάνατοι). Ειδι­κό­τερα, εξηγεί, η δημο­γρα­φική γήρανση εκ των «άνω» -αυτή δηλαδή που οφεί­λε­ται στην αύξηση του προσ­δό­κι­μου ζωής-, δεν είναι δυνατόν να ανα­κο­πεί. Η δημο­γρα­φική γήρανση εκ των «κάτω» αντι­θέ­τως -αυτή δηλαδή που οφεί­λε­ται στην πτώση των γεννήσεων- μπορεί να επι­βρα­δυν­θεί αν ανα­κο­πεί η μείωσή τους σε μια πρώτη φάση και εν συνε­χεία οι γεν­νή­σεις αυξη­θούν ελαφρώς. Στην επι­βρά­δυνση της δημο­γρα­φι­κής γήραν­σης δύναται φυσικά να συντε­λέ­σουν τόσο η ανακοπή της μετα­νά­στευ­σης των νέων όσο και η προ­σέλ­κυση νέων αλλο­δα­πών.

Με βάση τα προ­α­να­φερ­θέ­ντα, συνο­ψί­ζει ο κ. Κοτζα­μά­νης, «θα πρέπει να προ­γραμ­μα­τί­σουμε την πορεία μας τις αμέσως επό­με­νες δεκα­ε­τίες με βάση τη σίγουρη μείωση τόσο του συνο­λι­κού πλη­θυ­σμού όσο και των 15-64 ετών (και ταυ­τό­χρονα την ανα­με­νό­μενη αύξηση του αριθμού και του % των ηλι­κιω­μέ­νων). Να ληφθούν μέτρα που δεν δύνα­νται να ανα­στρέ­ψουν άμεσα, αλλά μεσο­πρό­θε­σμα, τις πρό­τε­ρες τάσεις, στο­χεύ­ο­ντας αφενός μεν στην αύξηση της τελικής γονι­μό­τη­τας των γυναι­κών που γεν­νή­θη­καν μετά το 1980 (από 1,5 σε 1,7-1,8 παιδιά/ γυναίκα) και στη στα­θε­ρο­ποί­ηση μελ­λο­ντικά των γεν­νή­σεων γύρω από τις 100.000 /έτος, αφε­τέ­ρου δε στην ανακοπή του ρεύ­μα­τος φυγής νέων ανα­πα­ρα­γω­γι­κής ηλικίας από τη χώρα μας και, προ­ο­δευ­τικά, στο πέρασμα από ένα ισο­ζύ­γιο όπου οι έξοδοι είναι περισ­σό­τε­ροι από τις εισό­δους, στο αντί­στροφο)».

Πηγή tanea.gr