Δημογραφική “βόμβα”: Χώρα γερόντων η Ελλάδα χωρίς δημόσια γηροκομεία – Οι αριθμοί που σοκάρουν

Την ώρα που όλα τα μαθη­μα­τικά και στα­τι­στικά μοντέλα κατα­λή­γουν στο συμπέ­ρα­σμα ότι το 2050 η Ελλάδα θα είναι μια «χώρα γερό­ντων», προ­βλη­μα­τι­σμό προ­κα­λεί το γεγονός ότι δεν έχει ανα­πτυ­χθεί ένα ισχυρό δίκτυο δημό­σιων γηρο­κο­μείων που να αντα­πο­κρί­νε­ται στις αυξα­νό­με­νες ανάγκες.

Οι περισ­σό­τε­ροι ηλι­κιω­μέ­νοι κατα­λή­γουν σε ιδιω­τι­κές δομές με ανο­μοιό­μορ­φες τιμές και συχνά άγνω­στες συν­θή­κες δια­βί­ω­σης, ενώ το δημο­γρα­φικό πρό­βλημα βαθαί­νει, με την αύξηση του προσ­δό­κι­μου ζωής και τη μείωση των γεν­νή­σεων να δημιουρ­γούν μια κοι­νω­νία όπου οι γηραιό­τε­ροι θα υπερ­τε­ρούν σημα­ντικά των νεό­τε­ρων. Ταυ­τό­χρονα, οι οικο­γέ­νειες δοκι­μά­ζο­νται οικο­νο­μικά και ψυχο­λο­γικά, ενώ πολλοί ηλι­κιω­μέ­νοι βρί­σκο­νται ουσια­στικά μόνοι και απρο­στά­τευ­τοι.

Το πρό­σφατο «σαφάρι» ελέγχων από την αρμόδια υπη­ρε­σία της Περι­φέ­ρειας Αττικής ανα­δει­κνύει την ανάγκη για δια­φά­νεια και ουσια­στική επο­πτεία, προ­κει­μέ­νου οι άνθρω­ποι της τρίτης ηλικίας να αισθά­νο­νται ασφά­λεια και αποδοχή. Παράλ­ληλα, ειδική ψυχο­λό­γος τονίζει πως η μετά­βαση σε μονάδες φρο­ντί­δας απο­τε­λεί βαθιά ψυχο­κοι­νω­νική αλλαγή για τα άτομα αυτά -με την ήδη επι­βα­ρυ­μένη υγεία και ψυχολογία- ενώ η στάση της οικο­γέ­νειας καθο­ρί­ζει συχνά την ποιό­τητα της εμπει­ρίας του ηλι­κιω­μέ­νου μέσα στις δομές.

Η «Απο­γευ­μα­τινή» ανοίγει τον φάκελο «Γηρο­κο­μεία», με τα συγκλο­νι­στικά στοι­χεία που προ­κύ­πτουν από την έρευνα να προ­βλη­μα­τί­ζουν και ταυ­τό­χρονα να αφήνουν ανοικτή μια χαρα­μάδα ελπίδας και αισιο­δο­ξίας για κάτι καλύ­τερο. Ο πρό­ε­δρος της Πανελ­λή­νιας Ένωσης Μονάδων Φρο­ντί­δας Ηλι­κιω­μέ­νων και η εντε­ταλ­μένη περι­φε­ρειακή σύμ­βου­λος για θέματα Μονάδων Φρο­ντί­δας Ηλι­κιω­μέ­νων και ψυχο­λό­γος -ειδική σε θέματα τρίτης ηλικίας- παρα­θέ­τουν στοι­χεία και εμβα­θύ­νουν, προ­κει­μέ­νου να διε­ρευ­νη­θούν σε βάθος οι πραγ­μα­τι­κές δια­στά­σεις του θέματος.

Οι ηλικιωµένοι πρέπει να αισθά­νο­νται ότι δεν «παρ­κά­ρο­νται», αλλά µεταβαίνουν σε έναν ασφαλή χώρο Μαρία Κάκου, ψυχο­λό­γος

Ιδιω­τικά γηρο­κο­μεία, άνισες τιμές και άγνω­στες συν­θή­κες δια­βί­ω­σης

Χαρα­κτη­ρι­στικά ήταν τα όσα παρέ­θεσε απο­κλει­στικά στην «Απο­γευ­μα­τινή» ο Στέλιος Προ­σα­λί­κας, πρό­ε­δρος της Πανελ­λή­νιας Ένωσης Μονάδων Φρο­ντί­δας Ηλι­κιω­μέ­νων (ΠΕΜΦΗ). Όπως ανέφερε, ο αριθμός των Μονάδων Φρο­ντί­δας Ηλι­κιω­μέ­νων στην Ελλάδα ανέρ­χε­ται περίπου στις 340 και είναι όλες Ιδιω­τι­κού Δικαίου (κερ­δο­σκο­πι­κού και μη κερ­δο­σκο­πι­κού χαρα­κτήρα) και δεν υπάρ­χουν δομές του Δημο­σίου: «Σε αυτές τις δομές φιλο­ξε­νού­νται 16.000-18.000 ηλι­κιω­μέ­νοι, με το μισό περίπου του συνο­λι­κού αριθμού να είναι ανε­πτυγ­μένο στην Αττική. Η συντρι­πτική πλειο­νό­τητα των μη κερ­δο­σκο­πι­κού χαρα­κτήρα δομών ανήκει στην Εκκλη­σία της Ελλάδος, ενώ ένας μικρός αριθμός σε δήμους και κοι­νό­τη­τες της χώρας».

Ανα­φο­ρικά με τα περι­στα­τικά που φιλο­ξε­νού­νται, εξήγησε πως είναι κυρίως δύο κατη­γο­ριών, δηλαδή άτομα μόνα -χωρίς συγγενείς- ή άτομα με ανάγκη αυξη­μέ­νης νοση­λευ­τι­κής φρο­ντί­δας: «Ο αριθμός των ηλι­κιω­μέ­νων αυξη­μέ­νης φρο­ντί­δας που μένουν στο σπίτι είναι συντρι­πτικά μεγα­λύ­τε­ρος από αυτών που έχουν εισα­χθεί σε ΜΦΗ. Συνήθως φρο­ντί­ζο­νται από κάποια συγγενή ή μία αλλο­δαπή εργα­ζό­μενη που Χώρα ηλι­κιω­μέ­νων χωρίς δημόσια γηρο­κο­μεία η Ελλάδα περι­γρά­φο­νται με τον όρο “άτυπος φρο­ντι­στής”».

Ο κ. Προ­σα­λί­κας πρό­σθεσε πως λόγω του δημο­γρα­φι­κού προ­βλή­μα­τος ανα­μέ­νε­ται η αύξηση των μονα­χι­κών ατόμων τα επόμενα χρόνια που δεν θα έχουν τη δυνα­τό­τητα του άτυπου φρο­ντι­στή: «Το πρό­βλημα, βέβαια, δεν είναι μόνο ελλη­νικό, αλλά και των χωρών της ΕΕ, όπου ο ΜΟ που δαπα­νά­ται στη μακρο­χρό­νια φρο­ντίδα ηλι­κιω­μέ­νων είναι 1,7% του ΑΕΠ και υπο­λο­γί­ζε­ται ότι για να καλυ­φθούν οι ανάγκες της επό­με­νης δεκα­ε­τίας, λόγω του δημο­γρα­φι­κού προ­βλή­μα­τος, το ποσοστό αυτό θα πρέπει να ανέλθει επει­γό­ντως στο 2,5% και κατ’ άλλους στο 3,5% του ΑΕΠ! Να σημειω­θεί ότι η Ελλάδα δαπανά το χαμη­λό­τερο ποσοστό -μόλις 0,2% του ΑΕΠ- για τη μακρο­χρό­νια φρο­ντίδα ηλι­κιω­μέ­νων».

Ο αριθµός των Μονάδων Φρο­ντί­δας Ηλικιωµένων είναι 340 και είναι ιδιω­τι­κές. ∆εν υπάρ­χουν δοµές του ∆ηµοσίου Στέλιος Προ­σα­λί­κας, πρό­ε­δρος της Πανελ­λή­νιας Ένωσης Μονάδων Φρο­ντί­δας Ηλι­κιω­μέ­νων

Προ­γράμ­ματα ενεργού γήραν­σης και φρο­ντίδα στο σπίτι: Τι λείπει από το σύστημα

Επίσης, ο ίδιος τόνισε πως η χώρα μας πρέπει να έχει μια πολι­τική προ­κει­μέ­νου να ελα­χι­στο­ποι­ή­σει τον αριθμό των ατόμων που έχουν ανάγκη εισα­γω­γής σε κλειστή δομή και ο αριθμός αυτός να περιο­ρι­στεί περίπου στο 6% του συνόλου των ηλι­κιω­μέ­νων: «Για να επι­τευ­χθεί αυτός ο στόχος, χρειά­ζο­νται προ­γράμ­ματα ενεργού γήραν­σης, βελ­τί­ω­σης της προ­σβα­σι­μό­τη­τας στους δηµόσιους χώρους, πεζοδρόµια κ.λπ. Για το ποσοστό των ατόµων που χρειά­ζο­νται µακροχρόνια φρο­ντίδα, θα πρέπει η Πολι­τεία να µεριµνήσει πρώτον για το επίπεδο νοση­λευ­τι­κής φρο­ντί­δας που απαι­τεί­ται για κάθε περι­στα­τικό και δεύ­τε­ρον, για την οικονοµική κατά­σταση του ηλικιωµένου και όταν αυτή δεν επαρκεί να συµπληρώνεται µε ανάλογο επίδοµα -voucher- που θα του επι­τρέ­πει να το δια­θέ­σει όπου επιθυµεί (είτε για βοήθεια στο σπίτι είτε για εισα­γωγή σε δοµή)».

Ταυ­τό­χρονα, ο πρό­ε­δρος της ΠΕΜΦΗ υπογράµµισε την ανάγκη η χώρα µας να αντιµετωπίσει το ζήτηµα της µακροχρόνιας φρο­ντί­δας: «Χρειά­ζο­νται τα προγράµµατα στο σπίτι, τα προγράµµατα ενεργού γήραν­σης, η τηλεϊ­α­τρική, ενώ είναι απα­ραί­τη­τες οι ΜΦΗ, η δηµιουργία ∆ιεύ­θυν­σης Ηλικιωµένων και κυρίως η αύξηση της χρηµατοδότησης αυτού του τοµέα. Το µόνο που δεν χρειά­ζε­ται είναι να χτίσει το ∆ηµόσιο γηροκοµεία, γιατί όσα και να χτίσει δεν θα επαρ­κούν και το κόστος λει­τουρ­γίας τους θα είναι πολ­λα­πλά­σιο».

Η ψυχο­κοι­νω­νική μετά­βαση των ηλι­κιω­μέ­νων στις μονάδες φρο­ντί­δας

Η «Απογευµατινή» πήρε την άποψη ενός ειδικού σε θέµατα τρίτης ηλικίας, ανα­φο­ρικά την ψυχο­λο­γία των ηλικιωµένων και πώς πρέπει να αντιµετωπίζονται από τα παιδιά τους όταν πηγαί­νουν στα ιδρύµατα. «Η απόφαση µιας οικο­γέ­νειας να µεταφέρει έναν ηλικιωµένο σε γηροκοµείο ή άλλη µονάδα φρο­ντί­δας απο­τε­λεί µία από τις πιο φορτισµένες συναισθηµατικά µεταβάσεις του κύκλου ζωής», τόνισε η ψυχο­λό­γος Μαρία Κάκου, εξη­γώ­ντας πως για τους µεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώ­πους δεν πρό­κει­ται απλώς για αλλαγή στέγης: «Είnαι µια βαθιά ανα­διά­ταξη της καθηµερινότητας, των ρόλων και της αίσθη­σης ταυ­τό­τη­τας. Στη ψυχο­λο­γική εµπειρία των ηλικιωµένων, ο τρόπος που η οικο­γέ­νεια δια­χει­ρί­ζε­ται αυτό το στάδιο είναι συχνά πιο σηµαντικός από την ίδια τη µετακίνηση. Ένα από τα πιο θεµελιώδη στοι­χεία είναι το αίσθηµα αξιο­πρέ­πειας. Οι ηλικιωµένοι χρειά­ζο­νται να αισθά­νο­νται ότι η γνώµη τους µετρά, ότι δεν “παρ­κά­ρο­νται”, αλλά µεταβαίνουν σε έναν χώρο όπου µπορούν να ζήσουν µε ασφά­λεια και αξιο­πρε­πείς συν­θή­κες. Η οικο­γέ­νεια οφείλει να τους µιλήσει µε ειλι­κρί­νεια, καθώς η αίσθηση ότι η απόφαση λήφθηκε ερήµην τους µπορεί να οδη­γή­σει σε θυµό, από­συρση ή και κατά­θλιψη».

Σύµφωνα µε την κυρία Κάκου, εξίσου σηµαντικό είναι το αίσθηµα ελέγχου: «Η τρίτη ηλικία χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από απώ­λειες -σωµατικές, κοι­νω­νι­κές, λει­τουρ­γι­κές. Η µετακίνηση σε ίδρυµα µπορεί να βιωθεί ως ακόµη µία απώλεια, αν δεν πλαι­σιω­θεί µε τρόπο που να ενι­σχύει το δικαίωµα επι­λο­γής».

«Όχι στην εγκα­τά­λειψη αλλά στη δια­τή­ρηση της οικο­γέ­νειας»

H παρου­σία της οικο­γέ­νειας μετά την εγκα­τά­σταση στο ίδρυμα, σύμφωνα με την ψυχο­λόγο Μαρία Κάκου, απο­τε­λεί κρίσιμο παρά­γο­ντα συναι­σθη­μα­τι­κής στα­θε­ρό­τη­τας: «Οι ηλι­κιω­μέ­νοι χρειά­ζο­νται στα­θε­ρές επι­σκέ­ψεις κι όχι σπο­ρα­δι­κές εμφα­νί­σεις που δημιουρ­γούν ανα­σφά­λεια. Η συνέ­πεια μετα­φέ­ρει το μήνυμα ότι “δεν σε εγκα­τα­λείπω” και βοηθά τον ηλι­κιω­μένο να χτίσει μια γέφυρα ανάμεσα στο παλιό και το νέο του περι­βάλ­λον. Εξίσου σημα­ντική είναι η δια­τή­ρηση ρόλων: ακόμη κι αν κάποιος ζει, πλέον, σε μονάδα φρο­ντί­δας, παρα­μέ­νει γονιός, παππούς, γιαγιά. Το να συνε­χί­ζει η οικο­γέ­νεια να ρωτά τη γνώμη του, να τον εμπλέ­κει σε απο­φά­σεις, να τον συμ­βου­λεύ­ε­ται, ενι­σχύει την αυτο­ε­κτί­μηση και τον προ­στα­τεύει από το αίσθημα του “περισ­σεύω”», είπε χαρα­κτη­ρι­στικά η ψυχο­λό­γος.

Στον αντί­ποδα, ένα συχνό λάθος που κάνουν οι οικο­γέ­νειες είναι να υπερ­προ­στα­τεύ­ουν, οδη­γώ­ντας άθελά τους σε «μαθη­μένη αδυ­να­μία»: «Η ψυχο­λο­γική ευη­με­ρία των ηλι­κιω­μέ­νων συν­δέ­ε­ται άμεσα με το να νιώθουν χρή­σι­μοι, ικανοί και ενεργοί». Τέλος, η οικο­γέ­νεια χρειά­ζε­ται να ανα­γνω­ρί­σει και τα δικά της συναι­σθή­ματα: «Ενοχή, λύπη, εξά­ντληση, φόβος, είναι φυσιο­λο­γικά. Η ειλι­κρι­νής παρα­δοχή τους χωρίς, όμως, να τα μετα­φέ­ρουν στον ηλι­κιω­μένο, βοηθά στην καλύ­τερη ψυχική δια­χεί­ριση της μετά­βα­σης», εξήγησε η κυρία Κάκου και κατέ­ληξε πως «συνο­λικά, η μετα­κί­νηση σε μονάδα φρο­ντί­δας μπορεί να είναι δύσκολη αλλά και θετική εμπει­ρία, εφόσον γίνει με σεβασμό. Οι ηλι­κιω­μέ­νοι δεν χρειά­ζο­νται μόνο ένα ασφαλές μέρος. Χρειά­ζο­νται την αίσθηση ότι παρα­μέ­νουν σημα­ντι­κοί, ότι αγα­πιού­νται και ότι η ζωή τους εξα­κο­λου­θεί να έχει νόημα».

Tην άμεση έναρξη εκτε­τα­μέ­νων ελέγχων στις δομές τρίτης ηλικίας σε όλη την Αττική ανα­κοί­νωσε η εντε­ταλ­μένη περι­φε­ρειακή σύμ­βου­λος για θέματα Μονάδων Φρο­ντί­δας Ηλι­κιω­μέ­νων, Αθηνά Κων­στα­ντέλ­λου: «Οι έλεγχοι αφορούν πλήρως τις ΜΦΗ, τα Κέντρα Ημε­ρή­σιας Φρο­ντί­δας Ηλι­κιω­μέ­νων, τις Υπη­ρε­σίες Βοή­θειας στο Σπίτι και τα Κέντρα Ανοι­χτής Προ­στα­σίας Ηλι­κιω­μέ­νων, εξα­σφα­λί­ζο­ντας ότι οι υπη­ρε­σίες λει­τουρ­γούν με ασφά­λεια, σύμφωνα με τα προ­βλε­πό­μενα πρότυπα». Παράλ­ληλα, η Περι­φέ­ρεια Αττικής προχωρά στην ενί­σχυση των δομών ψυχικής υγείας στην Αττική, υπο­στη­ρί­ζο­ντας 42 δομές που καλύ­πτουν περισ­σό­τε­ρους από 12.500 πολίτες, μεταξύ των οποίων ηλι­κιω­μέ­νοι. Επίσης, σύμφωνα με την περι­φε­ρειακή σύμ­βουλο, προ­ω­θεί­ται η δημιουρ­γία σύγ­χρο­νων κοι­νω­νι­κών δομών για την υπο­στή­ριξη των ηλι­κιω­μέ­νων: «Στον Δήμο Και­σα­ρια­νής, για παρά­δειγμα, έχει ξεκι­νή­σει η ανέ­γερση Κέντρου Ημε­ρή­σιας Φρο­ντί­δας Κοι­νω­νι­κής Πρό­νοιας, που θα παρέχει ημε­ρή­σια φρο­ντίδα και πρω­το­βάθ­μια περί­θαλψη σε 33 ηλι­κιω­μέ­νους. Η δομή θα λει­τουρ­γεί καθη­με­ρινά, καθ’ όλη τη διάρ­κεια του έτους. Επι­πλέον, η Περι­φέ­ρεια σχε­διά­ζει επι­μόρ­φωση των εργα­ζο­μέ­νων στις δομές τρίτης ηλικίας, ενί­σχυση των εθε­λο­ντι­κών προ­γραμ­μά­των και στο­χευ­μέ­νες δράσεις που αφορούν τις πιο ευά­λω­τες κοι­νω­νι­κές ομάδες. Ο συνο­λι­κός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός γι’ αυτές τις δράσεις ανέρ­χε­ται σε 640.000.000 ευρώ για την περίοδο έως το 2027».

Πηγή: parapolitika.gr