Σοβαρά προβλήματα αντιμετωπίζει η ορθόδοξη εκκλησία στην Ουκρανία

Σεβα­σμιό­τατε, μιλήστε μας για την κατά­σταση όπως δια­μορ­φώ­νε­ται σήμερα στην Ουκρα­νία, σε εκκλη­σια­στικό επίπεδο.

Η Ουκρα­νική Ορθό­δοξη Εκκλη­σία σήμερα είναι η μεγα­λύ­τερη θρη­σκευ­τική οργά­νωση στην Ουκρα­νία. Έχουμε πάνω από 12.000 ενορίες σε 53 επαρ­χίες. Οι άνθρω­ποι που ανήκουν σ’ εμάς είναι πιστοί. Κατά τη διάρ­κεια των τελευ­ταίων πέντε ετών, η προη­γού­μενη κυβέρ­νηση, ασκώ­ντας ισχυρή πίεση στην εκκλη­σία μας και παρα­βιά­ζο­ντας το σύνταγμα της χώρας-το οποίο εγγυά­ται την μη παρέμ­βαση του κράτους στις εκκλη­σια­στι­κές υποθέσεις- κατά­φε­ραν να δημιουρ­γή­σουν μια νέα δομή από σχι­σμα­τι­κούς. Κι επίσης με πρω­το­βου­λία του κράτους, ο Οικου­με­νι­κός Πατριάρ­χης Βαρ­θο­λο­μαίος υπέ­γραψε τον Τόμο της Αυτο­κε­φα­λίας.

Είπατε, ότι υπήρξε μεγάλη πίεση από την προη­γού­μενη κυβέρ­νηση του Πέτρο Πορο­σένκο. Τώρα, φυσικά, υπάρχει μια νέα κυβέρ­νηση υπό τον Βολό­ντι­μιρ Ζελέν­σκι. Πώς βλέπετε αυτή την αλλαγή; Έχετε την ελπίδα ότι θα βελ­τιω­θεί η κατά­σταση;

Πρώτα απ ‘όλα, θα ήθελα να πω ότι ποτέ δεν περι­μέ­νουμε δια­φο­ρε­τική αντι­με­τώ­πιση είτε από τις σημε­ρι­νές αρχές, είτε από τις προη­γού­με­νες. Είμαστε νομο­τα­γείς πολίτες του κράτους μας. Επι­θυ­μούμε να ζήσουμε σε ένα δημο­κρα­τικό κράτος, όπου θα γίνο­νται σεβαστά τα δικαιώ­ματα των πολιτών μας και τα δικαιώ­ματα που δια­τυ­πώ­νο­νται σύμφωνα με το νόμο. Το Σύνταγμά μας προ­βλέ­πει τον δια­χω­ρι­σμό της Εκκλη­σίας από το Κράτος και εγγυά­ται το δικαί­ωμα της ελευ­θε­ρίας της θρη­σκείας. Δυστυ­χώς, η προη­γού­μενη κυβέρ­νηση παρα­βί­ασε κατά­φωρα αυτές τις θεμε­λιώ­δεις παρα­γρά­φους του Συντάγ­μα­τός μας, παρεμ­βαί­νο­ντας σοβαρά στις υπο­θέ­σεις της εκκλη­σίας. Και ενώ επέ­τρε­ψαν την κατά­ληψη των εκκλη­σιών μας, το Κράτος δεν εξα­σφά­λισε το δικαί­ωμα των ενο­ρι­τών μας, κατοί­κων της Ουκρα­νίας, να ομο­λο­γούν ελεύ­θερα την πίστη τους. Ως εκ τούτου, ελπί­ζουμε ότι η νέα κυβέρ­νηση στο πρόσωπο του Προ­έ­δρου και του νέου Κοι­νο­βου­λίου θα συνει­δη­το­ποι­ή­σουν το παρά­δοξο και απα­ρά­δε­κτο μιας κατά­στα­σης που εμβα­θύ­νει τον δια­χω­ρι­σμό της ουκρα­νι­κής κοι­νω­νίας. Οι πρώτες επαφές έγιναν ήδη, ανάμεσα στον Μακα­ριώ­τατο Μητρο­πο­λίτη Ονού­φριο και κ. Ζελέν­σκι ελπί­ζο­ντας πως η καλή του διάθεση σε αυτό το σχέδιο θα δώσει στα­θε­ρό­τητα και στη θρη­σκευ­τική ζωή. Εξάλλου, η θρη­σκευ­τική σφαίρα δεν είναι κάποιο αυτό­νομο κομμάτι, είναι μέρος της ζωής της κοι­νω­νίας μας.

Πιστεύ­ετε ότι η υπο­γραφή του Τόμου ήταν λάθος;

Προει­δο­ποι­ή­σαμε εξ αρχής, ότι η προ­σπά­θεια νομι­μο­ποί­η­σης του σχί­σμα­τος ήταν λαν­θα­σμένη. Με βάση τους κανόνες της εκκλη­σίας, ο Τόμος δίνεται στην κανο­νική εκκλη­σία. Η ιστορία δεν ξέρει για τέτοιες περι­πτώ­σεις που ο Τόμος δόθηκε σε ένα τμήμα μιας μικρής σχι­σμα­τι­κής ομάδας, αγνο­ώ­ντας τις απόψεις και τις επι­θυ­μίες του βασικού μέρους του πιστού λαού της κανο­νι­κής εκκλη­σίας σε αυτό το έδαφος. Το πρό­βλημα είναι ότι δεν έγινε για η θερα­πεία του σχί­σμα­τος, αλλά για τη νομι­μο­ποί­ηση του σχί­σμα­τος. Και αυτό δημιουρ­γεί ένα πολύ επι­κίν­δυνο προη­γού­μενο για τη μελ­λο­ντική δομή της Οικου­με­νι­κής Ορθο­δο­ξίας.

Το Οικου­με­νικό Πατριαρ­χείο δηλώνει πως έχει την αρμο­διό­τητα να χορηγεί Αυτο­κε­φα­λίες, ισχυ­ρι­ζό­μενο ότι με αυτή την κίνηση προ­σπά­θησε να θερα­πεύ­σει το υπάρχον σχίσμα. Τελικά όμως, δημιούρ­γησε ένα νέο;

Νομίζω ότι αυτό δεν αφορά τόσο το κύρος, όσο την δήλωση του αδιαμ­φι­σβή­τη­του δικαιώ­μα­τος του Οικου­με­νι­κού Πατριάρχη να επι­λύ­σει αυτά τα ζητή­ματα. Τώρα όμως, μετά την υπο­γραφή, εμφα­νί­ζο­νται απο­μο­νω­μέ­νοι, διότι δεν έχει ανα­γνω­ρί­σει ούτε μια Τοπική Εκκλη­σία τον Τόμο που δόθηκε στους Ουκρα­νούς σχι­σμα­τι­κούς. Μου φαί­νε­ται πάντως, ότι ο Πατριάρ­χης εξα­πα­τή­θηκε για την εσω­τε­ρική κατά­σταση που κυριαρ­χεί στην Ουκρα­νική Ορθο­δο­ξία. Όταν η αντι­προ­σω­πεία μας μετέβη στο Φανάρι, προ­σω­πικά συνα­ντή­θηκα αρκετές φορές με τον Πατριάρχη Βαρ­θο­λο­μαίο. Προ­σπα­θή­σαμε να μετα­φέ­ρουμε την πραγ­μα­τική κατά­σταση που υπάρχει. Προει­δο­ποι­ή­σαμε ότι η επίσημη ανα­γνώ­ριση των σχι­σμα­τι­κών δεν θα λύσει το ζήτημα της ενό­τη­τας της Ουκρα­νι­κής Ορθο­δο­ξίας. Τα επι­χει­ρή­ματά μας, τώρα, απο­δει­κνύ­ουν την πραγ­μα­τι­κό­τητα της ζωής. Βλέ­πουμε ότι μέσα σε αυτή τη δομή δεν υπάρχει ειρήνη ούτε συγκα­τά­θεση. Στο εσω­τε­ρικό ήδη δια­σπώ­νται. Και σας δια­βε­βαιώνω, αυτό δεν είναι το πρώτο και όχι το μονα­δικό που θα είναι ακόμη σε αυτή τη δομή.

• Υπάρ­χουν προ­ο­πτι­κές κατά την άποψή σας;

Ο Χρι­στια­νι­σμός είναι μια αισιό­δοξη θρη­σκεία. Επο­μέ­νως, παρά τα προ­βλή­ματα, ο χρι­στια­νός είναι πάντα βέβαιος ότι ο Κύριος θα διορ­θώ­σει οποιεσ­δή­ποτε τρο­με­ρές ατέ­λειες ούτως ή άλλως. Πράγ­ματι, κάθε ορθό­δο­ξος άνθρω­πος που πιστεύει βαθιά δεν μπορεί παρά να αισθά­νε­ται «εσω­τε­ρικό πόνο» από ένα σχίσμα. Ως εκ τούτου, από την αρχή του σχί­σμα­τος η εκκλη­σία μας απευ­θυ­νό­ταν πάντα σε εκεί­νους τους αδελ­φούς μας, οι οποίοι για διά­φο­ρους λόγους δεν βρί­σκο­νται στην αγκαλιά της κανο­νι­κής εκκλη­σίας. Αλλά επι­μεί­ναμε ότι το εκκλη­σια­στικό ζήτημα πρέπει να εξε­τα­στεί μόνο από την πλευρά της εκκλη­σίας. Η πολι­τική σκο­πι­μό­τητα δεν πρέπει να υπε­ρι­σχύει της χρι­στια­νι­κής νοο­τρο­πίας. Και είμαστε έτοιμοι για διάλογο, είμαστε έτοιμοι να επι­λύ­σουμε το ζήτημα σε ειρήνη και να στα­μα­τή­σουμε έναν τόσο παρά­λογο δια­χω­ρι­σμό.

Κατα­γρά­φτη­καν περι­στα­τικά με κατα­λή­ψεις ναών και βιαιο­πρα­γίες ενα­ντίον πιστών και κλη­ρι­κών. Τι συνέβη;

Δυστυ­χώς, οι αδελφοί μας δεν μας ακούν, ήλπιζαν πραγ­μα­τικά στη δύναμη της προη­γού­με­νης κυβέρ­νη­σης. Κατέ­λα­βαν τους ναούς μας με την βία. Οι ναοί δεν κατα­λαμ­βά­νο­νταν από τους εκκλη­σια­στι­κούς ανθρώ­πους, οι πιστοί άνθρω­ποι παρέ­μει­ναν στην κανο­νική εκκλη­σία. Οι άνθρω­ποι που είναι πιστοί, έχουν ένα εσω­τε­ρικό κίνητρο, την ανάγκη να πάνε στον ναό κάθε Κυριακή και σε κάθε εορτή για να εξο­μο­λο­γη­θούν και να κοι­νω­νή­σουν, τώρα ανα­γκά­ζο­νται να προ­σεύ­χο­νται είτε σε γκαράζ, είτε σε οποιο­δή­ποτε χώρο ακα­τάλ­ληλο για λατρεία… Νομίζω ότι αυτό είναι άδικο απάν­θρωπο. Και, φυσικά, απο­τε­λεί παρα­βί­αση του νόμου. Η Ουκρα­νία θέλει να μπει στην Ευρώπη -και αυτό σημαί­νει ότι οι αρχές της ζωής ενός ευρω­παϊ­κού δημο­κρα­τι­κού κράτους πρέπει να είναι πραγ­μα­τι­κές. Ως εκ τούτου, έχουμε αισιο­δο­ξία. Και πάντα προ­σευ­χό­μα­στε για τους αδελ­φούς μας που βρί­σκο­νται στο σχίσμα. Επι­πλέον, έχουμε κατα­θέ­σει αγωγές για να μας επι­στρέ­ψουν τους ναούς μας και να προ­στα­τέ­ψουμε τους πιστούς μας. Έχουμε προ­σφύ­γει στο Διεθνές Δικα­στή­ριο και σε μερικές περι­πτώ­σεις έχουν βγει θετικές απο­φά­σεις.