400 τόνοι νερού ανά στρέμμα σε τρεις ημέρες έπεσαν στη Ρόδο – Βροχή έξι μηνών μέσα σε 72 ώρες!

• Τερά­στιοι όγκοι νερού σε χρόνο-ρεκόρ – Τι απο­κα­λύ­πτουν τα στοι­χεία για τη βρο­χό­πτωση στη Ρόδο • Η πρω­το­φα­νής ραγδαιό­τητα της κακο­και­ρίας «Agneta» και η γεω­μορ­φο­λο­γία του νησιού που ευνοεί τις αιφ­νί­διες πλημ­μύ­ρες

Περίπου 400 τόνοι νερού ανά στρέμμα έπεσαν στη Ρόδο μέσα σε μόλις τρεις ημέρες, από το Σάββατο 31 Οκτω­βρίου έως και το βράδυ της Δευ­τέ­ρας 2 Νοεμ­βρίου, κατά τη διάρ­κεια της σφοδρής κακο­και­ρίας «Agneta», απο­τυ­πώ­νο­ντας με τον πιο χαρα­κτη­ρι­στικό τρόπο το πρω­το­φα­νές μέγεθος των βρο­χο­πτώ­σεων που έπληξαν το νησί. Πρό­κει­ται για ποσό­τητα που αντι­στοι­χεί σε βρο­χό­πτωση έξι μηνών, όπως εξήγησε ο μετε­ω­ρο­λό­γος Σερα­φείμ Χρι­στο­δού­λου, μιλώ­ντας στον Τέρη Χατζη­ιω­άν­νου και στον Ρ/Σ Κόσμος, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι η ένταση και η ραγδαιό­τητα των φαι­νο­μέ­νων μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διά­στημα ήταν εξαι­ρε­τικά μεγάλες.

Πίσω, όμως, από τους εντυ­πω­σια­κούς αριθ­μούς βρί­σκε­ται μια ιδιαί­τερα ανη­συ­χη­τική πραγ­μα­τι­κό­τητα για τη Ρόδο: η γεω­μορ­φο­λο­γία του νησιού, οι μικρές λεκάνες απορ­ροής και η αδυ­να­μία διο­χέ­τευ­σης τερά­στιων όγκων νερού σε ελά­χι­στο χρόνο δημιουρ­γούν συν­θή­κες εκδή­λω­σης αιφ­νί­διων και κατα­στρο­φι­κών πλημ­μυ­ρών. Το φαι­νό­μενο των flash floods, όπως εξηγεί ο καθη­γη­τής Γεω­λο­γίας και Δια­χεί­ρι­σης Φυσικών Κατα­στρο­φών Ευθύ­μιος Λέκκας, απο­τε­λεί μία από τις σημα­ντι­κό­τε­ρες ιδιαι­τε­ρό­τη­τες του νησιού, ανα­δει­κνύ­ο­ντας τις μεγάλες προ­κλή­σεις για τον αντι­πλημ­μυ­ρικό σχε­δια­σμό και την προ­στα­σία οικι­σμών όπως ο Αρχάγ­γε­λος και τα Αφάντου.

Σύμφωνα με το meteo.gr, οι βροχές και καται­γί­δες που εκδη­λώ­θη­καν τη Δευτέρα 2 Νοεμ­βρίου, με σημα­ντικά ύψη βροχής στα Δωδε­κά­νησα, στην Ικαρία και στο νομό Ροδόπης και μεγάλο αριθμό ηλε­κτρι­κών εκκε­νώ­σεων ανι­χνεύ­τηκε στην επι­κρά­τεια, όπως κατα­γρά­φη­καν στο δίκτυο αυτό­μα­των μετε­ω­ρο­λο­γι­κών σταθμών του Εθνικού Αστε­ρο­σκο­πείου Αθηνών/meteo.gr, τα μεγα­λύ­τερα ύψη βροχής μέχρι τις 18:00 το από­γευμα κατα­γρά­φη­καν στους Φούρ­νους Ικαρίας (~118 mm), στο Φανάρι Ροδόπης (~114 mm) και στη Σάμο (~100 mm). Η Λίνδος και ο Έμπωνας στη Ρόδο, συμπλη­ρώ­νουν στον χάρτη την χωρική κατα­νομή της βρο­χό­πτω­σης στη χώρα.

Όπως τονίζει ο μετε­ω­ρο­λό­γος Θοδωρής Κολυδάς με αφορμή το κύμα κακο­και­ρίας που έπληξε πολλές περιο­χές της χώρας: «Στην αξιο­λό­γηση μιας κακο­και­ρίας δεν αρκεί να γνω­ρί­ζουμε πού θα σημειω­θεί το μεγα­λύ­τερο ύψος βροχής. Σημασία έχει πόσο νερό δέχεται συνο­λικά κάθε λεκάνη απορ­ροής, σε πόσο χρόνο και σε ποια έκταση».

Ξεχω­ρι­στή σημασία έχουν οι χάρτες υδρο­λο­γι­κής επι­κιν­δυ­νό­τη­τας, καθώς εξε­τά­ζουν την κατα­νομή των βρο­χο­πτώ­σεων στις επι­μέ­ρους λεκάνες απορ­ροής. Ο πλημ­μυ­ρι­κός κίν­δυ­νος δεν εξαρ­τά­ται απο­κλει­στικά από το συνο­λικό ύψος της βροχής. Καθο­ρι­στικό ρόλο δια­δρα­μα­τί­ζουν η ένταση και η χρονική κατα­νομή της, ο βαθμός κορε­σμού του εδάφους, η μορ­φο­λο­γία της περιο­χής και η κατά­σταση των υδα­το­ρε­μά­των και των υπο­δο­μών. Επο­μέ­νως, ακόμη και εκεί όπου τα προ­βλε­πό­μενα ύψη βροχής δεν φαί­νο­νται ιδιαί­τερα μεγάλα, απαι­τεί­ται προσοχή, κυρίως σε περιο­χές που έχουν ήδη επι­βα­ρυν­θεί από τα προη­γού­μενα φαι­νό­μενα.

Μικρές λεκάνες απορ­ροής, τερά­στιοι όγκοι νερού σε ελά­χι­στο χρόνο

Η Ρόδος δια­θέ­τει μια ιδιαί­τερη γεω­μορ­φο­λο­γία που, σε συν­δυα­σμό με τις μετα­βαλ­λό­με­νες κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες, ευνοεί την εκδή­λωση εξαι­ρε­τικά τοπικών, αιφ­νί­διων και ιδιαί­τερα κατα­στρο­φι­κών πλημ­μυ­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων που μπορεί να εκδη­λω­θούν μέσα σε ελά­χι­στο χρόνο, να πλήξουν με σφο­δρό­τητα μια συγκε­κρι­μένη περιοχή και να αφήσουν σχεδόν ανε­πη­ρέ­α­στες άλλες, σε από­σταση λίγων μόλις χιλιο­μέ­τρων.

Αυτή την κρίσιμη ιδιαι­τε­ρό­τητα του νησιού ανέ­δειξε ο καθη­γη­τής Γεω­λο­γίας και Δια­χεί­ρι­σης Φυσικών Κατα­στρο­φών Ευθύ­μιος Λέκκας, μιλώ­ντας στην εκπομπή «Πρωινό Xpress» της Ρένας Παυλάκη, με αφορμή τη νέα σφοδρή κακο­και­ρία που έπληξε τον Αρχάγ­γελο, προ­κα­λώ­ντας εκτε­τα­μένα πλημ­μυ­ρικά φαι­νό­μενα και μεγάλες κατα­στρο­φές. Ο καθη­γη­τής εξήγησε ότι η Ρόδος συγκε­ντρώ­νει μια σειρά από γεω­λο­γικά, γεω­μορ­φο­λο­γικά και υδρο­λο­γικά χαρα­κτη­ρι­στικά που καθι­στούν ιδιαί­τερα σύνθετη όχι μόνο την πρό­γνωση αυτών των φαι­νο­μέ­νων, αλλά και τον σχε­δια­σμό απο­τε­λε­σμα­τι­κών αντι­πλημ­μυ­ρι­κών παρεμ­βά­σεων.

Σύμφωνα με τον κ. Λέκκα, το βασικό χαρα­κτη­ρι­στικό της Ρόδου είναι η ύπαρξη πολλών μικρών λεκανών απορ­ροής, με έκταση της τάξης των 30, 40 ή 50 τετρα­γω­νι­κών χιλιο­μέ­τρων. Εξαί­ρεση απο­τε­λούν ορι­σμέ­νες μεγα­λύ­τε­ρες λεκάνες, όπως αυτή της περιο­χής Αφάντου. Ακόμη και η παρου­σία ανθρα­κι­κών πετρω­μά­των, τα οποία έχουν σε κάποιο βαθμό τη δυνα­τό­τητα απορ­ρό­φη­σης του νερού, δεν επαρκεί για την απο­τροπή πλημ­μυ­ρών όταν η βρο­χό­πτωση παρου­σιά­ζει εξαι­ρε­τικά μεγάλη ραγδαιό­τητα. «Έχουμε να κάνουμε με τυπικές πλημ­μύ­ρες flash flood, δηλαδή ξαφ­νι­κές πλημ­μύ­ρες λόγω της ραγδαιό­τη­τας της βροχής. Μικρός χρόνος, αλλά πολύ ραγδαία η βροχή», ανέφερε χαρα­κτη­ρι­στικά.

Ο μηχα­νι­σμός εκδή­λω­σης αυτών των φαι­νο­μέ­νων συν­δέ­ε­ται άμεσα με τη μικρή έκταση των λεκανών και το περιο­ρι­σμένο μήκος των ρεμάτων. Όταν τερά­στιες ποσό­τη­τες νερού πέφτουν σε πολύ σύντομο χρονικό διά­στημα, το έδαφος αδυ­να­τεί να τις απορ­ρο­φή­σει, ενώ τα μικρά υδα­το­ρέ­ματα δεν προ­λα­βαί­νουν να διο­χε­τεύ­σουν τις παροχές προς τους κεντρι­κούς απο­δέ­κτες και τελικά στη θάλασσα. Το απο­τέ­λε­σμα είναι η ταχύ­τατη συγκέ­ντρωση και κίνηση μεγάλων όγκων νερού, οι οποίοι μπορούν να εισβά­λουν σε κατοι­κη­μέ­νες περιο­χές και να μετα­τρέ­ψουν δρόμους σε ορμη­τι­κούς χει­μάρ­ρους. Στην περί­πτωση του Αρχαγ­γέ­λου, ο καθη­γη­τής σημεί­ωσε ότι η κατά­σταση παρου­σιά­ζει πρό­σθε­τες ιδιαι­τε­ρό­τη­τες, λόγω και της ύπαρξης της πεδιά­δας σε υψό­με­τρο περίπου 150 μέτρων.

Η επι­κιν­δυ­νό­τητα επι­τεί­νε­ται από το γεγονός ότι πρό­κει­ται για μεγά­λους, ζωντα­νούς οικι­σμούς, με μόνιμο πλη­θυ­σμό, οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα και παλαιό­τε­ρες κατα­σκευές, οι οποίες εμφα­νί­ζουν αυξη­μένη τρω­τό­τητα. Ο Αρχάγ­γε­λος και τα Αφάντου είναι χαρα­κτη­ρι­στικά παρα­δείγ­ματα περιο­χών όπου η ένταση των φυσικών φαι­νο­μέ­νων συναντά τη συγκέ­ντρωση ανθρώ­πι­νων δρα­στη­ριο­τή­των.