Κατέρρευσε ο ιστορικός μιναρές του τζαμιού Χαμιτιέ στα Κρητικά

Η σφοδρή κακο­και­ρία Agneta που έπληξε τη Ρόδο, προ­κα­λώ­ντας εκτε­τα­μένα πλημ­μυ­ρικά φαι­νό­μενα σε πολλές περιο­χές του νησιού, άφησε πίσω της και ένα σημα­ντικό πλήγμα στην ιστο­ρική και πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά των Κρη­τι­κών. Ο ιστο­ρι­κός λιθό­κτι­στος μιναρές του τζαμιού Χαμιτιέ (ή Χαμι­τιγέ) κατέρ­ρευσε, πιθα­νό­τατα κατά τη διάρ­κεια της νύχτας, όταν η έντονη βρο­χό­πτωση έπληττε με ιδιαί­τερη σφο­δρό­τητα την περιοχή. Μεγάλος όγκος από τα δομικά στοι­χεία του μιναρέ έχει κατα­πέ­σει στον αύλειο χώρο του τζαμιού, το οποίο βρί­σκε­ται σε πλάτωμα πάνω από τον οικισμό και περι­λαμ­βά­νει τρία κτί­σματα, καθώς και το ιστο­ρικό νεκρο­τα­φείο της κοι­νό­τη­τας.

Η εικόνα της κατα­στρο­φής προ­κα­λεί θλίψη, καθώς πρό­κει­ται για ένα μνημείο άρρηκτα συν­δε­δε­μένο με την ιστορία, την παρου­σία και τις μνήμες των Τουρ­κο­κρη­τι­κών που εγκα­τα­στά­θη­καν στη Ρόδο στα τέλη του 19ου αιώνα. Ένα μνημείο που άντεξε στον χρόνο για περισ­σό­τερο από έναν αιώνα δεν άντεξε τελικά τη δοκι­μα­σία των ακραίων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων. Η κατάρ­ρευση του μιναρέ επα­να­φέ­ρει, παράλ­ληλα, στο προ­σκή­νιο την ανάγκη προ­στα­σίας και ανά­δει­ξης του ιστο­ρι­κού συνόλου, που απο­τε­λεί ένα ιδιαί­τερο κεφά­λαιο της πολυ­πο­λι­τι­σμι­κής ιστο­ρίας της Ρόδου.

Η ιστορία του τζαμιού και η εγκα­τά­σταση των Τουρ­κο­κρη­τι­κών

Το τζαμί Χαμιτιέ κατα­σκευά­στηκε περίπου το 1897, επί σουλ­τά­νου Αμπ­ντούλ Χαμίτ Β΄, προ­κει­μέ­νου να καλύψει τις θρη­σκευ­τι­κές ανάγκες των Τουρ­κο­κρη­τι­κών προ­σφύ­γων που εγκα­τα­στά­θη­καν στην περιοχή μετά τις ανα­τα­ρα­χές στην Κρήτη. Με απόφαση της οθω­μα­νι­κής διοί­κη­σης, στα τέλη του 19ου αιώνα δημιουρ­γή­θηκε ο οικι­σμός των Κρη­τι­κών στο βορειο­δυ­τικό τμήμα της Ρόδου, λίγα χιλιό­με­τρα έξω από την τότε τει­χι­σμένη πόλη. Οι μου­σουλ­μά­νοι πρό­σφυ­γες από την Κρήτη απο­τέ­λε­σαν μια ξεχω­ρι­στή κοι­νό­τητα, μια «μειο­νό­τητα μέσα στη μειο­νό­τητα», καθώς, παρά τη θρη­σκευ­τική τους ταυ­τό­τητα, δια­τή­ρη­σαν την ελλη­νική γλώσσα και την κρητική διά­λε­κτο, χωρίς να μιλούν τουρ­κικά. Η εγκα­τά­στασή τους έγινε με βάση την επαγ­γελ­μα­τική τους δρα­στη­ριό­τητα. Οι ψαράδες εγκα­τα­στά­θη­καν κοντά στη θάλασσα, στα Κρητικά, ενώ οικο­γέ­νειες που ασχο­λού­νταν με τη γεωργία μετα­κι­νή­θη­καν σε χωριά της νότιας και ανα­το­λι­κής Ρόδου, όπως τα Μάσαρη, Λίνδος, Αρνίθα, Κατ­τα­βιά, Λαχανιά, Ασγού­ρου, Τρεις (Μίξη), Παστίδα κ.λπ. Σήμερα, οι από­γο­νοι εκείνων των πρώτων προ­σφύ­γων, που έχουν απο­μεί­νει πλέον σε περιο­ρι­σμένο αριθμό οικο­γε­νειών, δια­τη­ρούν ζωντα­νές τις μνήμες της εγκα­τά­στα­σης, της καθη­με­ρι­νό­τη­τας και της ιδιαί­τε­ρης ταυ­τό­τη­τας της κοι­νό­τη­τάς τους. Όπως περι­γρά­φει ένας από τους απο­γό­νους των Τουρ­κο­κρη­τι­κών, η περιοχή δια­μορ­φώ­θηκε από τον σουλ­τάνο Χαμίτ για να στε­γά­σει τις οικο­γέ­νειες που έφτασαν στη Ρόδο, με τους ψαράδες να εγκα­θί­στα­νται στην παρα­θα­λάσ­σια ζώνη. Οι πρώτες οικο­γέ­νειες έζησαν σε συν­θή­κες μεγάλης φτώ­χειας, προ­σπα­θώ­ντας να δημιουρ­γή­σουν μια νέα ζωή μακριά από την Κρήτη. Από την περιοχή της Ψαρο­πού­λας μέχρι και το ξενο­δο­χείο των Ρόδων υπήρχαν μικρά σπίτια που είχαν κατα­σκευα­στεί για τις οικο­γέ­νειες των ψαράδων, ενώ το τζαμί και το νεκρο­τα­φείο δημιουρ­γή­θη­καν μαζί με τον οικισμό.

Τα σπίτια των Τουρ­κο­κρη­τι­κών απο­τε­λού­σαν ανα­πό­σπα­στο κομμάτι της παρα­λια­κής ζώνης. Κάποια δια­τη­ρού­νται μέχρι σήμερα, ενώ άλλα κατε­δα­φί­στη­καν με την πάροδο των χρόνων, καθώς η περιοχή μετα­σχη­μα­τί­στηκε. Η πλη­θυ­σμιακή συρ­ρί­κνωση των Κρη­τι­κών είναι χαρα­κτη­ρι­στική της στα­δια­κής απο­μά­κρυν­σης των απο­γό­νων των πρώτων προ­σφύ­γων από τον ιστο­ρικό οικισμό. Μέχρι περίπου το 1955, όπως ανα­φέ­ρε­ται, στα Κρητικά ζούσαν σχεδόν 1.000 άνθρω­ποι. Σήμερα έχουν απο­μεί­νει λίγες οικο­γέ­νειες που δια­τη­ρούν την κατα­γωγή και τους δεσμούς τους με την κοι­νό­τητα. Η έλλειψη δυνα­τό­τη­τας επέ­κτα­σης και ανα­κα­τα­σκευής των παλιών κατοι­κιών, σε συν­δυα­σμό με τις στε­γα­στι­κές ανάγκες των νεό­τε­ρων γενεών, οδήγησε πολλές οικο­γέ­νειες να εγκα­τα­λεί­ψουν τον οικισμό και να εγκα­τα­στα­θούν σε άλλες περιο­χές της Ρόδου. Η κατάρ­ρευση του μιναρέ του τζαμιού Χαμιτιέ, μέσα στη σφοδρή κακο­και­ρία, δεν απο­τε­λεί επο­μέ­νως μόνο μια ακόμη ζημιά που προ­κά­λε­σαν τα ακραία καιρικά φαι­νό­μενα στη Ρόδο. Απο­τε­λεί και μια οδυνηρή υπεν­θύ­μιση της ανάγκης να δια­σω­θούν τα τελευ­ταία υλικά και άυλα ίχνη μιας ξεχω­ρι­στής κοι­νό­τη­τας, που άφησε το δικό της απο­τύ­πωμα στην ιστορία του νησιού.