Θαλάσσιες Natura για προστασία του Αιγαίου

Το 19% του Αιγαίου θα πρέπει να κηρυ­χθεί «προ­στα­τευό­μενη ζώνη», προ­κει­μέ­νου να προ­στα­τευ­θεί η μονα­δική του βιο­ποι­κι­λό­τητα. Στο συμπέ­ρα­σμα αυτό κατέ­ληξε ελλη­νο­νορ­βη­γικό ερευ­νη­τικό πρό­γραμμα, το οποίο ανέλυσε τις ανθρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες στο Αιγαίο και τις επι­πτώ­σεις τους σε σημα­ντι­κούς οικο­τό­πους και απει­λού­μενα είδη, προ­τεί­νο­ντας μέτρα και «χωρο­θε­τώ­ντας» θαλάσ­σιες προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές.

Σήμερα η χώρα μας έχει θεσπί­σει δύο εθνικά θαλάσ­σια πάρκα (Αλον­νή­σου και Ζακύν­θου) και αρκετές θαλάσ­σιες περιο­χές Natura. Σε επίπεδο χωρικών υδάτων (6 ναυτικά μίλια) οι θαλάσ­σιες περιο­χές Natura καλύ­πτουν το 4,91% και τα θεσπι­σμένα εθνικά πάρκα καλύ­πτουν το 2,16%. Ειδικά για το Αιγαίο (εθνικά και διεθνή ύδατα), οι θαλάσ­σιες περιο­χές Natura καλύ­πτουν το 2,27% και τα εθνικά πάρκα καλύ­πτουν το 1,02%.

«Οι θάλασ­σές μας έχουν αρχίσει να “στε­νεύ­ουν”. Οι ανθρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες όπως η ναυ­τι­λία, ο του­ρι­σμός και η αλιεία επε­κτεί­νο­νται, ενώ δημιουρ­γού­νται και και­νούρ­γιες, όπως τα υπε­ρά­κτια αιολικά πάρκα και οι εξο­ρύ­ξεις υδρο­γο­ναν­θρά­κων», εξηγεί ο Στέλιος Κατσα­νε­βά­κης, ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής στο Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου. «Οι συγκρού­σεις λοιπόν ανάμεσα στις δια­φο­ρε­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες έχουν αρχίσει να γίνο­νται έντονες. Παράλ­ληλα γίνεται ολοένα και πιο επι­τα­κτική η ανάγκη προ­στα­σίας της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας».

Το ερευ­νη­τικό πρό­γραμμα «Θαλάσ­σιος χωρο­τα­ξι­κός σχε­δια­σμός στο Αιγαίο για τη δια­τή­ρηση και προ­στα­σία της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας» (MARISCA) χαρ­το­γρά­φησε το 2016 τα οικο­λο­γικά στοι­χεία του Αιγαίου (οικο­τό­πους και βασικά είδη προ­τε­ραιό­τη­τας) και ανέλυσε τις ανθρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες και πιέσεις. Στο πρό­γραμμα συμ­με­τέ­χουν το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου, το Ελλη­νικό Κέντρο Θαλασ­σίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) και το Institute of Marine Research (IMR) από τη Νορ­βη­γία. Το πρό­γραμμα συγ­χρη­μα­το­δο­τή­θηκε από τον Χρη­μα­το­δο­τικό Μηχα­νι­σμό του Ευρω­παϊ­κού Οικο­νο­μι­κού Χώρου Περιό­δου 2009-2014 και από Πρό­γραμμα Δημο­σίων Επεν­δύ­σεων. Συντο­νι­στής της επι­στη­μο­νι­κής ομάδας ήταν ο κ. Στέλιος Κατσα­νε­βά­κης.

Η ουσία είναι στα μέτρα

«Στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος προ­χω­ρή­σαμε στην κατα­γραφή των λιβα­διών Ποσει­δω­νίας στο Αιγαίο και των βασικών οικο­τό­πων των ειδών προ­τε­ραιό­τη­τας. Με αυτή την αφε­τη­ρία σχε­διά­σαμε ένα δίκτυο θαλάσ­σιων προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών που εκτι­μούμε ότι πρέπει να καλύ­ψουν περίπου το 19% του Αιγαίου. Οι περιο­χές αυτές θα μπο­ρού­σαν να έχουν σε κάποιες περι­πτώ­σεις –εκεί όπου οι ανθρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες είναι λιγό­τερο έντονες– τη μορφή εθνικού πάρκου και σε άλλες τη δημιουρ­γία ζωνών προ­στα­σίας. Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, η ουσία βρί­σκε­ται στα μέτρα που θα λάβεις, δεν σημαί­νει απλά να οριο­θε­τή­σεις μια περιοχή».

Το πρό­γραμμα πρό­τεινε διά­φο­ρες εναλ­λα­κτι­κές λύσεις. «Υπάρ­χουν ορι­σμέ­νες περιο­χές τις οποίες θεω­ρούμε ανα­ντι­κα­τά­στα­τες, όπως είναι η περιοχή της Γυάρου, του Αγίου Ευστρα­τίου, της Κιμώλου και ορι­σμέ­νες άλλες. Εκεί πιστεύ­ουμε ότι πρέπει να υπάρχει απα­γό­ρευση κάθε δρα­στη­ριό­τη­τας πλην των απο­λύ­τως ήπιων. Στο υπό­λοιπο Αιγαίο προ­τεί­νουμε ορι­σμέ­νες εναλ­λα­κτι­κές λύσεις, ώστε να πετύ­χουμε τους στόχους προ­στα­σίας που ορίζουν οι κοι­νο­τι­κές οδηγίες, μειώ­νο­ντας όσο το δυνατόν περισ­σό­τερο το κόστος από τη μη εκμε­τάλ­λευση κάποιων πόρων» εξηγεί ο κ. Κατσα­νε­βά­κης. «Η συνέ­χεια, βέβαια, είναι θέμα πολι­τι­κής βού­λη­σης».

Η οριο­θέ­τηση και η προ­στα­σία θαλάσ­σιων περιο­χών δεν προ­κύ­πτουν μόνο από την ευρω­παϊκή περι­βαλ­λο­ντική νομο­θε­σία, αλλά και από τη νομο­θε­σία για τον θαλάσ­σιο χωρο­τα­ξικό σχε­δια­σμό που πρό­σφατα ενσω­μά­τωσε και η χώρα μας. Σύμφωνα με τη νέα νομο­θε­σία, οι ευρω­παϊ­κές χώρες θα πρέπει έως το 2021 να έχουν καταρ­τί­σει θαλάσ­σια χωρο­τα­ξικά σχέδια, ώστε να ρυθ­μί­σουν την ανθρώ­πινη δρα­στη­ριό­τητα στη θάλασσα. «Οι ανθρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες στη θάλασσα τυγ­χά­νουν χωρικής δια­χεί­ρι­σης εδώ και πολλές δεκα­ε­τίες (χωρικοί περιο­ρι­σμοί αλιείας, οριο­θέ­τηση περιο­χών εξό­ρυ­ξης πρώτων υλών, δημιουρ­γία θαλάσ­σιων προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών κ.λπ.)», εξηγεί ο κ. Κατσα­νε­βά­κης. «Ωστόσο, παρα­δο­σιακά η δια­χεί­ριση γινόταν με μια τομεακή προ­σέγ­γιση, όπου ο κάθε τομέας ανθρώ­πι­νης δρα­στη­ριό­τη­τας ανα­πτύσ­σε­ται ανε­ξάρ­τητα από τους άλλους. Σήμερα, η δια­χεί­ριση κατά τομείς και ο απο­σπα­σμα­τι­κός σχε­δια­σμός θεω­ρού­νται ανε­παρ­κείς για την αει­φο­ρική ανά­πτυξη. Η σύγ­χρονη αντί­ληψη της οικο­συ­στη­μι­κής προ­σέγ­γι­σης στη θαλάσ­σια δια­χεί­ριση απαιτεί τον συντο­νι­σμένο σχε­δια­σμό όλων των ανθρώ­πι­νων δρα­στη­ριο­τή­των, στο­χεύ­ο­ντας μεταξύ άλλων και στην προ­στα­σία της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας».