GSI: Η ώρα της αλήθειας για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου

Στην πιο καθο­ρι­στική της φάση εισέρ­χε­ται η ηλε­κτρική δια­σύν­δεση Ελλάδας – Κύπρου, με την επι­κεί­μενη έξοδο του υπό γαλλική σημαία ερευ­νη­τι­κού πλοίου «Abeille Marengo» στα ανα­το­λικά της Κρήτης να επα­να­φέ­ρει στο προ­σκή­νιο τις γεω­πο­λι­τι­κές εντά­σεις που έχουν καθη­λώ­σει το έργο από το καλο­καίρι του 2024.

Η επα­νέ­ναρξη των ερευνών βυθού απο­τε­λεί το πρώτο ουσια­στικό βήμα για την υπέρ­βαση του παρα­τε­τα­μέ­νου αδιε­ξό­δου, σε μια συγκυ­ρία κατά την οποία η πρόοδος των εργα­σιών συν­δέ­ε­ται άμεσα με την εκπλή­ρωση οικο­νο­μι­κών υπο­χρε­ώ­σεων της κυπρια­κής πλευράς και την εξα­σφά­λιση νέας χρη­μα­το­δό­τη­σης.

Η κινη­το­ποί­ηση του ερευ­νη­τι­κού πλοίου, η πορεία του οποίου γνω­στο­ποι­ή­θηκε την Παρα­σκευή μέσω της NAVTEX 1411/26 του σταθμού Ηρα­κλείου της Υδρο­γρα­φι­κής Υπη­ρε­σίας του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού, έχει θέσει σε αυξη­μένη εγρή­γορση την Αθήνα και τη Λευ­κω­σία. Η έκδοση της Navtex από τις ελλη­νι­κές αρχές που εκδό­θηκε σε συντο­νι­σμό με την κυπριακή πλευρά και καλύ­πτει χρονικό διά­στημα έως τις 6 Μαρτίου, προ­κά­λεσε την άμεση αντί­δραση της Άγκυρας, η οποία εξέδωσε αντι-NAVTEX 1105/26, επα­να­φέ­ρο­ντας την απαί­τηση για προη­γού­μενη συγκα­τά­θεση των τουρ­κι­κών αρχών.

Η τουρ­κική αντί­δραση έρχεται σε μια περίοδο έντονων παρα­σκη­νια­κών δια­βου­λεύ­σεων μεταξύ Παρι­σιού και Άγκυρας, με αντι­κεί­μενο την ανα­ζή­τηση μιας διπλω­μα­τι­κής φόρ­μου­λας που θα επι­τρέ­ψει την πραγ­μα­το­ποί­ηση των ερευνών χωρίς νέα εμπλοκή. Στο επί­κε­ντρο βρί­σκε­ται η ακριβής δια­τύ­πωση της ενη­μέ­ρω­σης που θα μπο­ρούσε να παρά­σχει η γαλλική πλευρά προς την Τουρκία, καθώς και το εάν αυτή θα λάβει δημόσιο χαρα­κτήρα ή θα παρα­μεί­νει εμπι­στευ­τική.

Για την Αθήνα, πάντως, τα περι­θώ­ρια υπο­χω­ρή­σεων είναι σαφώς οριο­θε­τη­μένα. Η ελλη­νική πλευρά έχει δια­μη­νύ­σει στο Παρίσι ότι δεν μπορεί να γίνει απο­δε­κτή οποια­δή­ποτε δια­δι­κα­σία η οποία θα μπο­ρούσε να εκλη­φθεί ως ανα­γνώ­ριση τουρ­κι­κής δικαιο­δο­σίας για την αδειο­δό­τηση των ερευνών. Πρό­κει­ται για μια λεπτή ισορ­ρο­πία, καθώς η προ­σπά­θεια απο­φυ­γής νέας έντασης δεν μπορεί να οδη­γή­σει σε παρα­χω­ρή­σεις επί των ελλη­νι­κών κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των.

Η εν Το γαλλικό απο­τύ­πωμα και το διπλω­μα­τικό παρα­σκή­νιοεργό­τερη εμπλοκή του Παρι­σιού δεν είναι τυχαία. Πέρα από τη γεω­πο­λι­τική σημασία της δια­σύν­δε­σης, το έργο συν­δέ­ε­ται με ισχυρά γαλλικά επι­χει­ρη­μα­τικά συμ­φέ­ρο­ντα. Ο όμιλος Meridiam δια­θέ­τει πλειο­ψη­φική συμ­με­τοχή, ενώ η Nexans έχει ανα­λά­βει από το 2023 την κατα­σκευή του υπο­θα­λάσ­σιου καλω­δίου, επω­μι­ζό­μενη σημα­ντι­κές οικο­νο­μι­κές και παρα­γω­γι­κές δεσμεύ­σεις.

Η παρά­ταση της αβε­βαιό­τη­τας επη­ρε­ά­ζει επο­μέ­νως όχι μόνο τον σχε­δια­σμό του ΑΔΜΗΕ και τις ενερ­γεια­κές επι­διώ­ξεις Ελλάδας και Κύπρου, αλλά και την πορεία μιας μεγάλης γαλ­λι­κής σύμ­βα­σης. Αυτό εξηγεί και την προ­σπά­θεια του Παρι­σιού να δια­μορ­φώ­σει συν­θή­κες που θα επι­τρέ­ψουν την επα­νεκ­κί­νηση των εργα­σιών, χωρίς να μετα­τρα­πεί η τεχνική δια­δι­κα­σία σε νέα ελλη­νο­τουρ­κική κρίση.

Το εγχεί­ρημα, ωστόσο, μόνο εύκολο δεν είναι. Η Άγκυρα, με τη δια­τύ­πωση ότι δεν έχει ολο­κλη­ρω­θεί η δια­δι­κα­σία λήψης της απα­ραί­τη­της συγκα­τά­θε­σής της, αφήνει ανοιχτό το ενδε­χό­μενο περαι­τέρω δια­πραγ­μα­τεύ­σεων, επι­διώ­κο­ντας να δια­τη­ρή­σει ενεργό τον ρόλο της στην εξέλιξη των ερευνών.

Η σκιά της Κάσου και το προη­γού­μενο του EMC

Το μεγα­λύ­τερο ερω­τη­μα­τικό αφορά πλέον τη στάση που θα τηρήσει η Τουρκία στο πεδίο. Η εμπει­ρία του Ιουλίου του 2024, όταν η κινη­το­ποί­ηση τουρ­κι­κών πολε­μι­κών πλοίων στην περιοχή της Κάσου οδήγησε στη διακοπή των ερευνών του ιτα­λι­κού «Ievoli Relume», εξα­κο­λου­θεί να βαραί­νει τις εξε­λί­ξεις.

Μια επα­νά­ληψη εκείνου του σκη­νι­κού θα μπο­ρούσε να προ­κα­λέ­σει νέα παρά­ταση της στα­σι­μό­τη­τας, με συνέ­πειες που θα ξεπερ­νού­σαν το επι­χει­ρη­σιακό σκέλος των ερευνών.

Υπάρχει, ωστόσο, και ένα δια­φο­ρε­τικό προη­γού­μενο. Οι έρευνες για το τηλε­πι­κοι­νω­νιακό καλώδιο East to Med Data Corridor (EMC), στο οποίο συμ­με­τέ­χει και η ΔΕΗ, εξε­λίσ­σο­νται τις τελευ­ταίες εβδο­μά­δες χωρίς σοβαρά επει­σό­δια, παρά τη δια­κρι­τική παρου­σία ελλη­νι­κών και τουρ­κι­κών πολε­μι­κών πλοίων που μετα­δί­δουν αντι­κρουό­μενα μηνύ­ματα περί δικαιο­δο­σίας.

Η εξέλιξη αυτή αφήνει περι­θώ­ρια για μια αντί­στοιχη δια­χεί­ριση και στην περί­πτωση του GSI, χωρίς ωστόσο να εξα­λεί­φει τον κίνδυνο μιας νέας εμπλο­κής. Άλλωστε, η ηλε­κτρική δια­σύν­δεση έχει απο­κτή­σει πολύ μεγα­λύ­τερο πολι­τικό βάρος, καθώς βρί­σκε­ται ήδη στο επί­κε­ντρο των ελλη­νο­τουρ­κι­κών δια­φο­ρών στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Τα 25 εκατ. της Κύπρου και το 1 δισ. της ΕΤΕπ

Πέρα από το διπλω­μα­τικό παρα­σκή­νιο, η επι­στροφή των ερευ­νη­τι­κών πλοίων στη θάλασσα απο­τε­λεί κρίσιμο ορόσημο για τη χρη­μα­το­δο­τική πορεία του έργου.

Η έναρξη των ερευνών ανα­μέ­νε­ται να ανοίξει τον δρόμο για την κατα­βολή των 25 εκατ. ευρώ από την κυπριακή πλευρά, ποσό που αφορά τη συμ­φω­νη­μένη συμ­με­τοχή της Κύπρου στην ανά­κτηση των δαπανών του έργου κατά την κατα­σκευα­στική περίοδο. Η συγκε­κρι­μένη οικο­νο­μική υπο­χρέ­ωση παρα­μέ­νει σε εκκρε­μό­τητα, με τη Λευ­κω­σία να συνδέει την εκπλή­ρωσή της με την έκδοση της Navtex και την επα­νεκ­κί­νηση των εργα­σιών.

Την ίδια στιγμή, η πρόοδος των ερευνών απο­τε­λεί βασική παρά­με­τρο για την εξέλιξη των συζη­τή­σεων με την Ευρω­παϊκή Τράπεζα Επεν­δύ­σεων, από την οποία ο ΑΔΜΗΕ έχει ζητήσει χρη­μα­το­δό­τηση ύψους 1 δισ. ευρώ. Η συνέ­χιση των εργα­σιών βυθού θεω­ρεί­ται καθο­ρι­στική για να προ­χω­ρή­σει η αξιο­λό­γηση του αιτή­μα­τος, καθώς η τράπεζα εξε­τά­ζει, μεταξύ άλλων, τους κιν­δύ­νους υλο­ποί­η­σης και τη δυνα­τό­τητα ολο­κλή­ρω­σης της επέν­δυ­σης.

Το συνο­λικό κόστος της ηλε­κτρι­κής δια­σύν­δε­σης εκτι­μά­ται ότι θα προ­σεγ­γί­σει ή ακόμη και θα ξεπε­ρά­σει τα 2 δισ. ευρώ, ενώ το έργο έχει ήδη εξα­σφα­λί­σει ευρω­παϊκή επι­χο­ρή­γηση ύψους 657 εκατ. ευρώ, ως Έργο Κοινού Ενδια­φέ­ρο­ντος της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης.

Η σημα­ντική αυτή χρη­μα­το­δο­τική στήριξη, ωστόσο, δεν αρκεί από μόνη της για να δια­σφα­λί­σει την ολο­κλή­ρωση του έργου. Απαι­τεί­ται παράλ­ληλα η διευ­θέ­τηση των οικο­νο­μι­κών εκκρε­μο­τή­των μεταξύ των εμπλε­κό­με­νων πλευρών και η απο­κα­τά­σταση ενός στα­θε­ρού πλαι­σίου υλο­ποί­η­σης, ώστε να περιο­ρι­στεί η αβε­βαιό­τητα που εξα­κο­λου­θεί να επη­ρε­ά­ζει την επέν­δυση.

Το στοί­χημα της επα­νεκ­κί­νη­σης

Αναμ­φι­σβή­τητα, η μεγάλη πρό­κληση για τον Great Sea Interconnector είναι πλέον να περάσει από τις διπλω­μα­τι­κές δια­βου­λεύ­σεις και τις χρη­μα­το­δο­τι­κές εκκρε­μό­τη­τες στην έναρξη των εργα­σιών.

Η ηλε­κτρική δια­σύν­δεση απο­τε­λεί στρα­τη­γική ενερ­γειακή υποδομή για την Κύπρο, καθώς φιλο­δο­ξεί να τερ­μα­τί­σει την ηλε­κτρική απο­μό­νωση της χώρας, δημιουρ­γώ­ντας παράλ­ληλα νέες δυνα­τό­τη­τες ανταλ­λα­γής ενέρ­γειας με το ευρω­παϊκό σύστημα ηλε­κτρι­σμού.

Ωστόσο, η ευρω­παϊκή στήριξη και η στρα­τη­γική σημασία της επέν­δυ­σης δεν έχουν μέχρι σήμερα απο­δει­χθεί αρκετές για να υπερ­βούν τα εμπόδια που έχουν ανα­κύ­ψει.

Πηγή: newmoney.gr