Κάσος: Το «Ηρωικό Νησί» που παλεύει με την απομόνωση και το γεωπολιτικό σκάκι

Στην ακρι­τική Κάσο, εκεί όπου η γεω­γρα­φία ορίζει τη μοίρα και οι άνθρω­ποι γίνο­νται ήρωες της καθη­με­ρι­νό­τη­τας, η ζωή κυλά ανάμεσα στην υπομονή, την αβε­βαιό­τητα και το πείσμα της επι­βί­ω­σης. Μέσα από τις μαρ­τυ­ρίες των κατοί­κων αλλά και την επίσημη φωνή της τοπικής αυτο­διοί­κη­σης, ξετυ­λί­γε­ται ανά­γλυφα η πραγ­μα­τι­κό­τητα ενός τόπου που νιώθει ξεχα­σμέ­νος από την κεντρική διοί­κηση, αλλά παρα­μέ­νει βαθιά ριζω­μέ­νος στις αξίες του και βρί­σκε­ται, για ακόμη μια φορά, στο επί­κε­ντρο διεθνών γεω­πο­λι­τι­κών ισορ­ρο­πιών.

Υγεία στο «Περί­μενε» και Δια­κρί­σεις Λόγω… Ηλικίας

Το μόνιμο άγχος των κατοί­κων δεν είναι άλλο από την υγειο­νο­μική περί­θαλψη.

«Δεν υπάρχει εδώ σχε­δια­σμός για γιατρό;» είναι η εύλογη απορία κάθε επι­σκέ­πτη. Οι ελπίδες των ντόπιων αυτή την περίοδο κρέ­μο­νται από την πολυα­να­με­νό­μενη έλευση ενός έμπει­ρου γενικού παθο­λό­γου, ο οποίος έχει υπη­ρε­τή­σει ξανά στο νησί και «έχει σώσει κόσμο». Η άφιξή του θεω­ρεί­ται σανίδα σωτη­ρίας, αφού, όπως λένε χαρα­κτη­ρι­στικά, «αν έρθει αυτός, είμαστε εξα­σφα­λι­σμέ­νοι».

Την ίδια ώρα, τα ιατρικά μηχα­νή­ματα στο τοπικό ιατρείο —ακόμα και οδο­ντια­τρικά— κάθο­νται και «σκου­ριά­ζουν» λόγω έλλει­ψης προ­σω­πι­κού. Όταν προ­κύ­πτει έκτακτο περι­στα­τικό, η λύση είναι η δια­κο­μιδή με το σκάφος του ΕΚΑΒ («Μανού­σος») προς τη Σητεία (3 ώρες) ή την Κάρπαθο (1,5 ώρα), η οποία πλέον δια­θέ­τει και αξονικό τομο­γράφο.

Το πιο πικρό παρά­πονο των κατοί­κων, ωστόσο, απο­τυ­πώ­νε­ται με μια δόση μαύρου χιούμορ σχετικά με την πρό­σβαση σε ελι­κό­πτερο για αερο­δια­κο­μιδή καθώς υπάρχει η αίσθηση ότι αυτή έχει ηλι­κιακά κρι­τή­ρια. «Άμα ακού­σουν ότι ο άρρω­στος είναι 80 χρονών, λένε “δεν ερχό­μα­στε, είμαστε ανει­λημ­μέ­νοι τώρα”», λένε οι ντόπιοι, συμπλη­ρώ­νο­ντας χαμο­γε­λώ­ντας πικρά ότι στο νησί πρέπει να αλλά­ζουν ταυ­τό­τη­τες και να δηλώ­νουν όλοι κάτω από 60 για να έχουν ελπίδα διά­σω­σης.

Στο ίδιο μήκος κύματος λίγο πολύ, ο Αντι­δή­μαρ­χος Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας του νησιού, κ. Γιάννης Νικο­λάου, επι­βε­βαιώ­νει την εγγενή αυτή αδυ­να­μία, τονί­ζο­ντας πως η υγεία παρα­μέ­νει το υπ’ αριθμόν ένα πρό­βλημα: «Πρώτο και κύριο είναι το πρό­βλημα της υγείας. Η περί­θαλψη… Έχουμε θέμα, γιατί συμ­βαί­νει κάποιες φορές να υπάρχει ένα περι­στα­τικό το οποίο πρέπει να μετα­φερ­θεί και δεν είναι εύκολο, γιατί οι και­ρι­κές συν­θή­κες πολλές φορές δεν το επι­τρέ­πουνε. Τα πρω­τό­κολλα που έχουνε στα ΕΚΑΒ μπαί­νουν εμπόδιο στη μετα­φορά. Πρέπει να αλλά­ξουν, γιατί το ασθε­νο­φόρο για εμάς είναι το ελι­κό­πτερο. Δεν έχουμε άλλη επιλογή».

Το Μαρ­τύ­ριο της Συγκοι­νω­νίας και η Ανεργία των Νέων

Σύμφωνα με τους κατοί­κους η σύνδεση με την υπό­λοιπη Ελλάδα παρα­μέ­νει μια ανοιχτή πληγή. Πολλοί εξ αυτών λένε οτι το αερο­πλάνο είναι μικρό και δεν επαρκεί ή είναι ακριβό για τις καθη­με­ρι­νές ανάγκες. Το δε πλοίο της γραμμής αν και βελ­τιω­μένο σε σχέση με παλαιό­τερα που έκανε έως και 25 ώρες, τώρα χρειά­ζε­ται περίπου 14 ολό­κλη­ρες ώρες για να φτάσει από τον Πειραιά, περ­νώ­ντας από Ηρά­κλειο και Σητεία.

Τα δρο­μο­λό­για είναι άβολα (όπως η άφιξη στις 5:00 το πρωί της Τρίτης), ανα­γκά­ζο­ντας τις οικο­γέ­νειες και τους ηλι­κιω­μέ­νους να μετα­κι­νού­νται μόνο για «έκτα­κτες ανάγκες», κυρίως για να επι­σκε­φτούν για­τρούς στην Κρήτη ή τη Ρόδο. «Πώς αντέχει ένας άνθρω­πος, ένα παιδί, μια οικο­γέ­νεια θα φύγει», εξο­μο­λο­γεί­ται με απο­γο­ή­τευση ένας κάτοι­κος.

Αν και οι ακτο­πλοϊ­κές και αερο­πο­ρι­κές συγκοι­νω­νίες βρί­σκο­νται αυτή τη στιγμή σε σχετικά καλό σημείο, η έλλειψη ανα­πτυ­ξια­κής προ­ο­πτι­κής γεννά ένα εξίσου σοβαρό αδιέ­ξοδο, αυτό της απα­σχό­λη­σης. Όπως υπο­γραμ­μί­ζει ο κ. Νικο­λάου, πέρα από την υγεία, η έλλειψη εργα­σίας διώχνει τα νιάτα από τον τόπο τους: «Το κυριό­τερο πρό­βλημα είναι η εργασία για τους νέους. Δεν υπάρ­χουνε δου­λειές, και ανα­γκά­ζο­νται και φεύγουν».

Στο Μάτι του Κυκλώνα: Το Καλώδιο GSI και οι Τουρ­κι­κές Προ­κλή­σεις

Πέρα όμως από την καθη­με­ρινή επι­βί­ωση, η Κάσος βρί­σκε­ται ξανά στην πρώτη γραμμή της επι­και­ρό­τη­τας λόγω του Great Sea Interconnector (GSI). Το μεγα­λε­πή­βολο έργο της ηλε­κτρι­κής δια­σύν­δε­σης Κρήτης – Κύπρου μπαίνει στην πιο κρίσιμη φάση του, καθώς το γαλλικό ερευ­νη­τικό πλοίο Abeille Marengo βρί­σκε­ται σε κατά­σταση άμεσου απόπλου από το λιμάνι του Ηρα­κλείου για να ξεκι­νή­σει τις βυθο­με­τρι­κές έρευνες την Δευτέρα. Η έκδοση της ελλη­νι­κής NAVTEX, η οποία καλύ­πτει τις έρευνες μέχρι τον Μάρτιο του 2027, προ­κά­λεσε την άμεση αντί­δραση της Άγκυρας μέσω αντι-NAVTEX, η οποία αμφι­σβη­τεί την ελλη­νική δικαιο­δο­σία και επα­να­φέ­ρει στο προ­σκή­νιο το παρά­νομο Τουρ­κο­λι­βυ­κού μνη­μο­νίου.

Η Αθήνα ξεκα­θα­ρί­ζει σε όλους τους τόνους ότι δεν πρό­κει­ται να ζητήσει τουρ­κική άδεια για την άσκηση των κυρί­αρ­χων δικαιω­μά­των της, με τις Ένοπλες Δυνά­μεις να βρί­σκο­νται σε απόλυτη επι­χει­ρη­σιακή ετοι­μό­τητα στην περιοχή. Σήμερα, οι Κασιώ­τες παρα­κο­λου­θούν την έναρξη του πλου του γαλ­λι­κού σκάφους με την Τουρκία να προ­σπα­θεί να εργα­λειο­ποι­ή­σει ξανά την κατά­σταση για να γκρι­ζά­ρει την περιοχή.

«Το θέμα με το καλώδιο δεν σας προ­βλη­μα­τί­ζει ιδιαί­τερα;» ρωτάμε τους κατοί­κους. Η απά­ντηση κρύβει βαθιά πολι­τική επί­γνωση και αγωνία: «Να κατα­πο­ντι­στεί η Κάσος; Ωραία είναι; Την Κάσο την μπλέ­κουν στα δικά τους, κατά­λα­βες; Λένε, “ορίστε η Κάσος”, τη χρη­σι­μο­ποιούν. Σε λίγο θα βγαί­νεις έξω και θα λένε ότι εδώ είναι… τουρ­κο­λι­βυκό».

Από την πλευρά της, η δημο­τική αρχή κατα­γρά­φει τον προ­βλη­μα­τι­σμό αλλά εκπέ­μπει ένα ισχυρό μήνυμα εθνικής αυτο­πε­ποί­θη­σης, αντλώ­ντας δύναμη από την ιστο­ρική κλη­ρο­νο­μιά του νησιού. Ο Αντι­δή­μαρ­χος κ. Νικο­λάου σημειώ­νει: «Βλέπετε ότι οι δρα­στη­ριό­τη­τες, ο κόσμος είναι κανο­νικά χωρίς κανένα πρό­βλημα. Σίγουρο όμως, όταν ακούς καθη­με­ρινά την Κάσο στα κανάλια για το θέμα με το καλώδιο, υπάρχει κάποιος προ­βλη­μα­τι­σμός. Δεν φοβό­μα­στε, δεν έχουμε κανένα θέμα, γιατί πιστεύ­ουμε ότι πίσω από μας υπάρχει το κράτος, το οποίο έχει υπο­χρέ­ωση να μας προ­στα­τεύ­σει. Άλλωστε η Κάσος έχει πλη­ρώ­σει στο παρελ­θόν τον πατριω­τι­σμό της και την προ­ά­σπιση του εδάφους της με ένα ολο­καύ­τωμα. Οπότε δεν μας επι­τρέ­πει η ιστορία μας να φοβό­μα­στε».

Παράλ­ληλα, απευ­θύ­νει έκκληση για εθνική ομο­ψυ­χία, ζητώ­ντας από το πολι­τικό σύστημα να αφήσει κατά μέρος τις κομ­μα­τι­κές αντι­πα­ρα­θέ­σεις: «Η πατρίδα πρέπει να συνε­χί­σει, όταν είναι για το καλό του τόπου, να κάνει αυτό το έργο. Το λυπηρό είναι ότι βλέ­πουμε όλους τους πολι­τι­κούς να μη συμ­φω­νούν. Κάποια στιγμή πρέπει να σκύψουν πάνω από το πρό­βλημα για τα νησιά και την παρα­με­θό­ριο και να το λύσουν μια και καλή, και να μην εμπλέ­κουν τους μικρο­κομ­μα­τι­σμούς σε τέτοια θέματα. Θα πρέπει να έχουν μια κοινή γραμμή».

Ρημαγ­μένη Παρα­γωγή και Εσω­τε­ρικά Βέλη

Η παρακμή του νησιού, βέβαια, δεν έρχεται μόνο από έξω. Είναι ορατή και στην οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα. Εκεί που άλλοτε τα θερ­μο­κή­πια του νησιού έσφυζαν από ζωή παρά­γο­ντας ντόπιες ντο­μά­τες, αγγού­ρια και κολο­κύ­θια, σήμερα αντι­κρί­ζει κανείς σκου­ρια­σμένα σίδερα και εγκα­τά­λειψη. Οι προ­σπά­θειες παλαιό­τε­ρων δημο­τι­κών αρχών να οργα­νώ­σουν την παρα­γωγή έπεσαν στο κενό λόγω βαν­δα­λι­σμών και έλλει­ψης κρα­τι­κής μέρι­μνας ή επι­δο­τή­σεων. «Είναι να κλαίμε και να γελάμε», σχο­λιά­ζουν, στρέ­φο­ντας τα βέλη τους και στη νυν δημο­τική αρχή.

Ωστόσο, η κριτική των Κασιω­τών δεν περιο­ρί­ζε­ται μόνο στους «τρίτους». Αρκετοί είναι εκείνοι που, με διάθεση αυτο­κρι­τι­κής, στρέ­φουν το βλέμμα στο εσω­τε­ρικό της ίδιας της τοπικής κοι­νω­νίας.

Πολλοί κάτοι­κοι απο­δί­δουν την τρέ­χουσα κατά­σταση και την οικο­νο­μική απο­τελ­μά­τωση στις επι­λο­γές του κάθε κατοί­κου ξεχω­ρι­στά, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας ότι η έλλειψη συλ­λο­γι­κής ευθύνης για τη δια­χεί­ριση της τοπικής παρα­γω­γής και των κοινών υπο­δο­μών λει­τούρ­γησε εξίσου δια­βρω­τικά με την κρατική αδια­φο­ρία.

«Εδώ θα Πεθάνω»

Παρά τις αντι­ξο­ό­τη­τες, τις χαμηλές συντά­ξεις, τις τουρ­κι­κές φρε­γά­τες στον ορί­ζο­ντα και το αίσθημα της γεω­γρα­φι­κής απο­μό­νω­σης, η αγάπη για το νησί παρα­μέ­νει ακλό­νητη. Όταν η κου­βέ­ντα φτάνει στο αν σκέ­φτο­νται να εγκα­λεί­ψουν τον τόπο τους, η απά­ντηση μιας ντόπιας μάνας είναι κατη­γο­ρη­μα­τική, γεμάτη περη­φά­νια και συγκί­νηση: «Είναι δυνατόν μάνα της Κάσου να λυπο­ψυ­χη­σει; Εδώ γεν­νή­θηκα, εδώ θα πεθάνω».

Η Κάσος παρα­μέ­νει ένα «ηρωικό νησί». Όχι μόνο για το ένδοξο ιστο­ρικό της παρελ­θόν, αλλά γιατί οι άνθρω­ποί της συνε­χί­ζουν να φυλάνε Θερ­μο­πύ­λες καθη­με­ρινά, ζητώ­ντας από το κράτος τα αυτο­νό­ητα: έναν γιατρό για να μην πεθαί­νουν αβο­ή­θη­τοι, μια συγκοι­νω­νία καλύ­τερη, θέσεις εργα­σίας για τη νέα γενιά και την εθνική αξιο­πρέ­πεια που τους ανα­λο­γεί.

Πηγή: tanea.gr