Η Ρόδος θεσμικός σταθμός της διεθνούς έρευνας για την Ελληνική Διασπορά

• Η Ρόδος υποδέχεται αύριο Σάββατο το δεύτερο σκέλος του 5ου Διεθνούς Συνεδρίου για τη διατήρηση της ελληνικής γλώσσας και πολιτισμικής κληρονομιάς • Η Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου φιλοξενεί τη δεύτερη ημέρα των εργασιών

Αύριο Σάββατο 20 Ιουνίου 2026, η Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου στη Ρόδο φιλοξενεί τη δεύτερη ημέρα των εργασιών του 5ου Διεθνούς Συνεδρίου για την Ελληνική Διασπορά. Η επιστημονική αυτή διοργάνωση αποτελεί το αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας ακαδημαϊκής σύμπραξης που συνδέει το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, το Charles Darwin University της Αυστραλίας και το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Οι συνεδριάσεις του Σαββάτου θα πραγματοποιηθούν με υβριδικό σύστημα, συνδυάζοντας τις διά ζώσης εισηγήσεις στις εγκαταστάσεις του νησιού με την ταυτόχρονη διαδικτυακή μετάδοση, προκειμένου να εξασφαλιστεί η πρόσβαση των μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας και των εκπροσώπων των ομογενειακών οργανώσεων από το εξωτερικό.
Η παρουσία της Ρόδου σε αυτό το διεθνές σχήμα βασίζεται σε ένα συγκεκριμένο ιστορικό και θεσμικό πλαίσιο. Οι πρώτες συζητήσεις για τη διαμόρφωση ενός κοινού εκπαιδευτικού προγράμματος με αντικείμενο τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού ξεκίνησαν το 2007, με τη σύνταξη του αρχικού προσχεδίου συνεργασίας μεταξύ του Πανεπιστημίου Αιγαίου και του Charles Darwin University. Το επόμενο έτος, το 2008, υπεγράφη στη Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών στη Ρόδο το επίσημο Μνημόνιο Συναντίληψης μεταξύ των δύο ιδρυμάτων.
Η συμφωνία εκείνη έθεσε τις βάσεις για την εισαγωγή νέων τεχνολογικών εργαλείων και ψηφιακών πλατφορμών στην εκπαιδευτική διαδικασία, με κύριο προσανατολισμό την ενίσχυση και υποστήριξη της ελληνόφωνης εκπαίδευσης στις κοινότητες της διασποράς. Στο πλαίσιο αυτό, η Ρόδος ανέλαβε κεντρικό ρόλο στην υλοποίηση και επιστημονική εποπτεία του προγράμματος «Greek In-Country Study Program», το οποίο προσφέρει συμβουλευτικές υπηρεσίες και mentoring, επιτρέποντας σε φοιτητές από την Αυστραλία να πραγματοποιούν μέρος των σπουδών τους στην Ελλάδα.
Το 2014, η ακαδημαϊκή συνεργασία διευρύνθηκε με την υπογραφή αντίστοιχου μνημονίου συνεργασίας με το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, εισάγοντας τη διάσταση της διεπιστημονικής έρευνας και οδηγώντας στη θεσμοθέτηση των διεθνών συνεδρίων. Η πρώτη αυτή κοινή προσπάθεια συνεχίστηκε συστηματικά τα επόμενα έτη, με τη διεξαγωγή διαδοχικών συνεδρίων που κατανεμήθηκαν γεωγραφικά και οργανωτικά μεταξύ των τριών συμβαλλόμενων πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, οδηγώντας στο φετινό, 5ο κατά σειρά συνέδριο.
Το φετινό συνέδριο εξελίσσεται σε τρεις διακριτούς χρονικούς και τοπικούς σταθμούς. Η πρώτη ημέρα πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 27 Μαΐου 2026 στο Darwin της Αυστραλίας, στο Danala Campus, Community Room 1.01, με κεντρικό ομιλητή τον ιστορικό και συγγραφέα Dr. Peter Forrest, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα «What did they come to?», αναλύοντας το ιστορικό πλαίσιο υποδοχής των πρώτων Ελλήνων μεταναστών. Η δεύτερη ημέρα διεξάγεται αύριο στη Ρόδο, ενώ η τρίτη και τελευταία ημέρα των εργασιών θα πραγματοποιηθεί στις 25 Ιουνίου 2026 στη Θεσσαλονίκη, στις εγκαταστάσεις του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Η θέση της Ρόδου ως ενδιάμεσου σταθμού αντανακλά τη συμμετοχή της στη διαχείριση των επιστημονικών ζητημάτων που απασχολούν τις ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού, με κυριότερο τη διατήρηση της γλωσσικής κληρονομιάς.
Για τις αυριανές συνεδριάσεις στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, η κεντρική εισήγηση θα πραγματοποιηθεί από την καθηγήτρια του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, Ζωή Γαβριηλίδου. Η ομιλία της έχει ως αντικείμενο το θέμα «Innovative Pedagogies in Greek Heritage Education for sustainable language learning» («Καινοτόμες Παιδαγωγικές στην Ελληνική Εκπαίδευση Πολιτισμικής Κληρονομιάς για Βιώσιμη Εκμάθηση Γλώσσας»). Η θεματολογία αυτή επικεντρώνεται στις σύγχρονες μεθοδολογικές προσεγγίσεις και τη χρήση των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνίας μέσα στη σχολική αίθουσα, ζητήματα που κρίνονται αναγκαία για την επιβίωση της γλώσσας στις νεότερες γενιές της ομογένειας.
Η σημασία αυτής της εικοσαετούς συνεργασίας αποτιμάται και μέσα από την παραγωγή μόνιμου επιστημονικού έργου, το οποίο έχει αποτυπωθεί στη δημοσίευση συλλογικών τόμων. Ο πρώτος συλλογικός τόμος, με τίτλο «Perspectives on the Hellenic diaspora» (2019), χρηματοδοτήθηκε από την Κυβέρνηση της Βόρειας Επικράτειας της Αυστραλίας και το Charles Darwin Foundation. Το κεντρικό του αντικείμενο ήταν η καταγραφή της πολυεπίπεδης δραστηριότητας των ελληνικών κοινοτήτων στη Βόρεια Επικράτεια, καθώς και η ανάλυση των δεδομένων της νέας μετανάστευσης που προέκυψε ως συνέπεια της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα από το 2010 και μετά.
Ο δεύτερος συλλογικός τόμος, που εκδόθηκε το 2021 με την αποκλειστική χρηματοδότηση της Κυβέρνησης της Βόρειας Επικράτειας, εξέτασε το μεταναστευτικό φαινόμενο μέσα από μια διεπιστημονική προσέγγιση, ενσωματώνοντας μελέτες με ιστορικούς, πολιτισμικούς, κοινοτικούς και εθνογραφικούς προσανατολισμούς.
Ο τρίτος τόμος της σειράς επικεντρώθηκε στη διαχρονική εξέλιξη της Διασποράς των Ελλήνων, συγκεντρώνοντας επιστημονικές εργασίες στην ελληνική και την αγγλική γλώσσα. Η δομή του περιλαμβάνει έξι θεματικές ενότητες, ξεκινώντας από την ανάλυση του θεολογικού και κοινωνικού έργου της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Αυστραλία, βάσει της εισήγησης του Αρχιεπισκόπου Αυστραλίας Μακαρίου. Στον ίδιο τόμο περιλαμβάνονται οι συμβολές του ομότιμου καθηγητή Γεωργίου Καναράκη σχετικά με τη διαχρονία της ελληνικής γλώσσας και τη συμβολή της στα αυστραλιανά αγγλικά, καθώς και του ομότιμου καθηγητή Μιχαήλ Δαμανάκη, ο οποίος ανέλυσε την ιστορική εξέλιξη των λειτουργιών της γλώσσας στη Διασπορά. Παράλληλα, ο συγκεκριμένος τόμος ενσωμάτωσε την έρευνα της ακαδημαϊκού Eileen Cummings, η οποία εξέτασε την ιστορία της «Κλεμμένης Γενιάς» μέσα από την οπτική των αυτόχθονων πληθυσμών της Αυστραλίας, αναδεικνύοντας τις κοινωνικές και πολιτισμικές διασταυρώσεις μεταξύ των κοινοτήτων των Ελλήνων μεταναστών και των ιθαγενών πληθυσμών. Οι υπόλοιπες ενότητες του έργου καλύπτουν ζητήματα παιδαγωγικής, λογοτεχνικής ανάλυσης της ταυτότητας και της ετερότητας, καθώς και τη μελέτη μεταφράσεων ελληνικών έργων σε άλλες γλώσσες.
Η επιστημονική δραστηριότητα των τριών ιδρυμάτων συνεχίζεται με την προετοιμασία του τέταρτου συλλογικού τόμου της σειράς, οι διαδικασίες αξιολόγησης και επιμέλειας του οποίου βρίσκονται σε εξέλιξη, με την έκδοσή του να έχει προγραμματιστεί προς τα τέλη του 2026.
Η διοργάνωση της αυριανής συνεδρίασης στη Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών επιβεβαιώνει τη λειτουργία του Πανεπιστημίου Αιγαίου ως σταθερού θεσμικού εταίρου στην παραγωγή έρευνας για τον απόδημο ελληνισμό. Η συμμετοχή τοπικών και διεθνών φορέων, πολιτιστικών συλλόγων και ιδιωτών δωρητών στην υποστήριξη αυτών των ακαδημαϊκών πρωτοβουλιών αναδεικνύει την ανάγκη για τη διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας μεταξύ της ελληνικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και των εστιών του ελληνισμού στο εξωτερικό. Οι εργασίες του συνεδρίου το Σάββατο θα είναι προσβάσιμες για την εκπαιδευτική κοινότητα της Ρόδου, προσφέροντας τη δυνατότητα ενημέρωσης για τις τρέχουσες εξελίξεις στον τομέα της ομογενειακής εκπαίδευσης