Τα νέα «όπλα» της ΑΑΔΕ για εικονικές εταιρείες και «αχυρανθρώπους» που αλλάζουν ΑΦΜ – Ειδικό λογισμικό και δείκτης Jaccard

Μετά την εξάρ­θρωση του πολυ­δαί­δα­λου κυκλώ­μα­τος με τις 380 επι­χει­ρή­σεις «φαντά­σματα» που εξα­φα­νί­ζο­νταν έχοντας πρώτα δημιουρ­γή­σει 43 εκατ. ευρώ οφειλών προς το δημόσιο, η Ανε­ξάρ­τητη Αρχή Δημο­σίων Εσόδων δεν σταματά εκεί.

Επε­κτεί­νει το εξε­λιγ­μένο μοντέλο ανί­χνευ­σης επι­χει­ρη­μα­τι­κών συσχε­τί­σεων -όπως ονομάζεται- το οποίο ανέ­πτυξε για την υπόθεση αυτή, δια­νοί­γο­ντας μια νέα εποχή ελέγχων για κυκλώ­ματα εται­ρειών οι οποίες αλλά­ζουν υπευ­θύ­νους και ΑΦΜ …«σαν τα που­κά­μισα».

Στην «καρδιά» του νέου συστή­μα­τος «κρύ­βε­ται» ένας μαθη­μα­τι­κός αλγό­ριθ­μος, ο δείκτης ομοιό­τη­τας Jaccard (Jaccard similarity index), που υπο­λο­γί­ζει κατά πόσον «μοιά­ζουν» δύο δια­φο­ρε­τικά σύνολα δεδο­μέ­νων. Μπορεί έτσι να ανα­κα­λύ­πτει κινή­σεις και μοτίβα που δεν γίνο­νται ορατά «με γυμνό μάτι», οδη­γώ­ντας τις έρευνες της εφορίας εκεί όπου ποτέ δεν έφταναν με τις παλιές μεθό­δους.

Μια πληγή δεκα­ε­τιών φαί­νε­ται έτσι να βρίσκει λύση, με ένα μόνιμο ψηφιακό “τείχος” απέ­να­ντι σε μια μορφή φορο­λο­γι­κής απάτης που, αν και πολλοί γνώ­ρι­ζαν και συζη­τού­σαν εδώ και δεκα­ε­τίες στην αγορά, ήταν δύσκολο ή σχεδόν αδύ­να­τον να εντο­πι­στεί και να απο­δει­χθεί τεχνο­κρα­τικά και συστη­μα­τικά –έως τώρα του­λά­χι­στον.

Το τέλος της ατι­μω­ρη­σίας

Στον κόσμο των επι­χει­ρή­σεων, επί δεκα­ε­τίες εθε­ω­ρείτο κοινό μυστικό: πολλοί έστηναν εται­ρείες, τις «φόρ­τω­ναν» με χρέη, τις «έκαιγαν» και στη θέση τους άνοιγαν άλλες. Ωστόσο το κατά­στημα συνέ­χιζε να λει­τουρ­γεί κανο­νικά, ο τζίρος έτρεχε, οι συναλ­λα­γές γίνο­νταν, οι πελάτες δεν αντι­λαμ­βά­νο­νταν τίποτα. Στα μητρώα όμως της εφορίας το ΑΦΜ είχε αλλάξει, τα χρέη έμεναν ακά­λυ­πτα και απλή­ρωτα, οι υπεύ­θυ­νοι εξα­φα­νί­ζο­νταν, αλλά το κύκλωμα συνέ­χιζε να απομυζά ακό­ρε­στα για πολλά χρόνια ακόμα φόρους και ασφα­λι­στι­κές εισφο­ρές, αλλά­ζο­ντας απλώς φορο­λο­γικό προ­σω­πείο και ΑΦΜ.

Μέχρι τώρα, η απο­κά­λυψη τέτοιων κυκλω­μά­των γινόταν συνήθως απο­σπα­σμα­τικά, συμ­πτω­μα­τικά ή ύστερα από καταγ­γε­λία. Ακόμα και όταν εντο­πί­ζο­νταν, συνήθως ήταν πλέον αργά: τα χρήματα είχαν χαθεί για το δημόσιο, ο «αχυ­ράν­θρω­πος» δεν υπήρχε ή δεν γνώριζε τίποτα, ενώ ένας άλλος «έτρεχε» ήδη με νέο ΑΦΜ την επόμενη εται­ρεία τού κυκλώ­μα­τος. Στην πράξη, ποτέ ένα κύκλωμα δεν μπο­ρούσε να απο­κα­λυ­φθεί ολο­κλη­ρω­τικά, καθώς προ­λά­βαινε να «τρα­βή­ξει» αρκετά από τα πλο­κά­μια του, ακόμα και όταν έχανε κάποια.

Η αιτία ήταν διττή: ένας ελεγ­κτής που μπαίνει σε μία επι­χεί­ρηση δυσκο­λεύ­ε­ται να συλ­λά­βει τον πολυ­δαί­δαλο σχε­δια­σμό που έχει στηθεί και λει­τουρ­γεί στις περι­πτώ­σεις αυτές: δια­φο­ρε­τι­κές εται­ρείες, με δια­φο­ρε­τικά ΑΦΜ και δια­φο­ρε­τι­κούς “υπευ­θύ­νους” και εκπρο­σώ­πους, “παρά­γουν” δια­δο­χικά χρέη εκα­τομ­μυ­ρίων προς το δημόσιο, χωρίς όμως να φαί­νε­ται η μία ως συνέ­χεια της άλλης.

Ο αλγό­ριθ­μος που «βλέπει» δίκτυα, όχι μεμο­νω­μέ­νες εται­ρείες

Για πρώτη φορά ίσως, η “απο­δο­τική” αυτή μορφή απάτης φαί­νε­ται να βρίσκει απά­ντηση: ένα νέο «εργα­λείο» θα εντο­πί­ζει πλέον τέτοια επα­να­λαμ­βα­νό­μενα μοτίβα με πολ­λα­πλά ΑΦΜ και δια­δο­χικά χρέη δια­φο­ρε­τι­κών επι­χει­ρή­σεων, αλλά­ζο­ντας ριζικά τη μορφή και λογική των ελέγχων.

Και αυτό διότι:

ο παρα­δο­σια­κός φορο­λο­γι­κός έλεγχος «έβλεπε» μία επι­χεί­ρηση κάθε φορά.

ο δείκτης ομοιό­τη­τας Jaccard, αντι­θέ­τως, κάνει ακριβώς αυτό που δεν μπο­ρούσε να κάνει ο ανθρώ­πι­νος έλεγχος: μετρά πόσο «μοιά­ζουν» δύο ή περισ­σό­τε­ρες επι­χει­ρή­σεις ως προς τα πρόσωπα, τις διευ­θύν­σεις και τα μοτίβα συμπε­ρι­φο­ράς τους. Όταν αυτή η ομοιό­τητα επα­να­λαμ­βά­νε­ται σε δεκάδες εται­ρείες, ανα­δύ­ο­νται αυτό­ματα όλα τα πλο­κά­μια –δηλαδή το κύκλωμα.

Ιδιαί­τερη βαρύ­τητα δίνεται και στα λεγό­μενα «ΑΦΜ μίας χρήσης»: αλλο­δα­ποί χωρίς ισχυρή ταυ­το­ποί­ηση ή και ανύ­παρ­κτα πρόσωπα -με κλεμ­μέ­νες ή πλαστές ταυ­τό­τη­τες πολλές φορές- προ­σφέ­ρουν τα ΑΦΜ τους (με το αζη­μί­ωτο), δημιουρ­γούν εται­ρίες για το κύκλωμα, «φορ­τώ­νο­νται» τα χρέη και μετά εξα­φα­νί­ζο­νται.

Έτσι, αντί για τους μεγα­λο­φει­λέ­τες που ανα­ζη­τούν η ΑΑΔΕ και ΕΦΚΑ για να εισπρά­ξουν χρέη εκα­τομ­μυ­ρίων, στη θέση τους εύρι­σκαν άλλα πρόσωπα και άλλες εται­ρίες με άλλο αριθμό φορο­λο­γι­κού μητρώου, συχνά όμως με την ίδια δρα­στη­ριό­τητα και στην ίδια ακριβώς διεύ­θυνση!

Στο παρελ­θόν, αυτή η «διαδοχή» εται­ριών και οφειλών ήταν σχεδόν αόρατη στον κλασικό έλεγχο. Αλλά και αν ένας «υπο­ψια­σμέ­νος» ελεγ­κτής μπο­ρούσε να ται­ριά­ξει τα κομ­μά­τια του «παζλ» εντο­πί­ζο­ντας το ύποπτο μοτίβο σε έναν έλεγχο επι­χεί­ρη­σης, δε μπο­ρούσε να συμβεί το ίδιο σε μαζική κλίμακα. Ακόμα και αν εντό­πιζε δεκάδες κομ­μά­τια του «πάζλ», μπορεί να του διέ­φευ­γαν και δεκάδες ή εκα­το­ντά­δες άλλα. Ωστόσο τώρα ο αλγό­ριθ­μος θα επι­ση­μαί­νει αυτό­ματα τα ίχνη αυτά, αφού κάθε παρα­βά­της αφήνει ψηφιακό απο­τύ­πωμα σε κάθε «γέννηση» και «θάνατο» εται­ρίας του κυκλώ­μα­τος.

Πώς λει­τουρ­γεί ο δείκτης Jaccard Στην πράξη, το σύστημα θα κατα­γρά­φει πλέον μαζικά:

ποιο πρόσωπο εμφα­νί­ζε­ται σε ποια εται­ρεία

πόσες φορές επα­να­λαμ­βά­νε­ται το ίδιο πρόσωπο σε δια­φο­ρε­τικά σχήματα

ποια ΑΦΜ δια­δέ­χο­νται άλλα

ποιες επι­χει­ρή­σεις εμφα­νί­ζουν κοινές ή γειτ­νιά­ζου­σες διευ­θύν­σεις

ποιες εται­ρείες έχουν κοινά φυσικά πρόσωπα σε ρόλους δια­χεί­ρι­σης ή εκπρο­σώ­πη­σης

Το απο­τέ­λε­σμα είναι ένα σχε­διά­γραμμα πλέγ­μα­τος δια­συν­δέ­σεων, που δεν είναι ορατό σε έναν απλό φορο­λο­γικό έλεγχο. Μόνο όταν οι σχέσεις απο­τυ­πώ­νο­νται συνο­λικά, το οργα­νω­μένο δίκτυο γίνεται εμφανές. Ωστόσο για να απο­κα­λυ­φθεί το «κόλπο» στο σύνολό του και όχι απο­σπα­σμα­τικά, η νέα στρα­τη­γική προ­βλέ­πει ότι ο επι­τό­πιος έλεγχος θα ενερ­γο­ποιεί­ται, μόνο αφότου τα δεδο­μένα έχουν ήδη απο­κα­λύ­ψει την πλήρη δομή του κυκλώ­μα­τος.

Το χτύπημα θα είναι έτσι σαρω­τικό: οι ελεγ­κτές θα κάνουν έφοδο ταυ­τό­χρονα σε όλα τα σημεία του κυκλώ­μα­τος -και όχι μόνο σε ένα- έχοντας ήδη σχη­μα­τι­σμένη εικόνα και όχι για να ψάξουν, αλλά για να επι­βε­βαιώ­σουν! «Τα δεδο­μένα έδειξαν τη δομή. Οι έρευνες απλώς την επι­βε­βαί­ω­σαν» όπως χαρα­κτη­ρι­στικά σημειώ­νε­ται σε ειδικό κείμενο στρα­τη­γι­κής της ΑΑΔΕ για το νέο μοντέλο ελέγχων (το οποίο οδήγησε και στην απο­κά­λυψη του κυκλώ­μα­τος με τα εκα­το­ντά­δες ΑΦΜ «μιας χρήσεως». Και αυτό γίνεται πλέον κανόνας για τις απάτες με «αχυ­ράν­θρω­πους».

Πηγή: iefimerida.gr