ΣτΕ: Δημοσιεύθηκε το σκεπτικό της δικαστικής κρίσης που οδήγησε την υπόθεση Κόγγου στην Ολομέλεια

• Το απο­τέ­λε­σμα της δίκης θα επα­να­προσ­διο­ρί­σει το εκλο­γικό τοπίο στην τοπική αυτο­διοί­κηση • Η Ολο­μέ­λεια καλεί­ται να απο­φαν­θεί για την τύχη υπο­ψη­φιο­τή­των με συμ­βα­τι­κές σχέσεις με ΟΤΑ  • Τι κρί­νε­ται, τι προ­τεί­νει η μειο­ψη­φία, γιατί η απόφαση θα έχει επι­πτώ­σεις σε όλη τη χώρα

Η υπόθεση του πρώην χωρικού αντι­δη­μάρ­χου Ιαλυσού Ανδρέα Κόγγου φέρνει στην επι­φά­νεια ένα εκρη­κτικό μείγμα νομι­μό­τη­τας, συνταγ­μα­τι­κών δικαιω­μά­των και θεσμι­κής στα­θε­ρό­τη­τας. Μετά την απόφαση του Γ’ Τμή­μα­τος του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας (Α1086/2025), το ανώτατο διοι­κη­τικό δικα­στή­ριο της χώρας μετα­φέ­ρει την κρίση στην Ολο­μέ­λεια. Πέρα από την προ­σω­πική έκβαση για τον ίδιο τον κ. Κόγγο, δια­κυ­βεύ­ε­ται η συνταγ­μα­τι­κό­τητα του άρθρου 10 του ν. 4804/2021, η ερμη­νεία της έννοιας της «σε ισχύ» σύμ­βα­σης και η διάρ­κεια ενστά­σεων που σχε­τί­ζο­νται με την εκλο­γι­μό­τητα.

Αυτό δεν είναι απλώς ένα νομικό μπρα-ντε-φερ. Είναι η κορυφή ενός παγό­βου­νου που αγγίζει κάθε υπο­ψή­φιο στις τοπικές εκλογές, κάθε πολίτη με πολι­τι­κές φιλο­δο­ξίες και κάθε θεσμό που δια­χει­ρί­ζε­ται τη δημο­κρα­τική εκπρο­σώ­πηση στους δήμους.

Η υπόθεση: Το χρονικό της προ­σφυ­γής

Ο Ανδρέας Κόγγος, εξελέγη το 2023 ως δεύ­τε­ρος σε ψήφους δημο­τι­κός σύμ­βου­λος Ιαλυσού με την παρά­ταξη «ΕΝΑ – Ενω­μέ­νοι Αλλά­ζουμε – Μαζί για τη Ρόδο». Η εκλογή του ωστόσο δεν μακροη­μέ­ρευσε. Η κ. Γιαν­τσί­δου Κρυ­στάλλω του Πανα­γιώτη προ­σέ­βαλε το εκλο­γικό απο­τέ­λε­σμα και το Διοι­κη­τικό Πρω­το­δι­κείο Ρόδου έκρινε ότι ο Κόγγος είχε κώλυμα εκλο­γι­μό­τη­τας λόγω της επι­χει­ρη­μα­τι­κής του σχέσης με τον Δήμο Ρόδου και συν­δε­δε­μένα νομικά πρόσωπα.

Η εται­ρεία στην οποία ήταν δια­χει­ρι­στής είχε συναλ­λα­γές με αξία άνω των 10.000 ευρώ το έτος των εκλογών – ποσό που υπερ­βαί­νει το όριο που θέτει ο νόμος.

Η έννοια της «σε ισχύ» σύμ­βα­σης βρέθηκε στον πυρήνα της από­φα­σης. Το Πρω­το­δι­κείο έκρινε ότι, παρότι οι υπη­ρε­σίες είχαν ολο­κλη­ρω­θεί, η σύμβαση δεν είχε θεω­ρη­θεί λήξασα επειδή η πληρωμή και ο διοι­κη­τι­κός τερ­μα­τι­σμός επήλθαν εντός του 2023.

Οι νομικές αιχμές του Κόγγου

Ο αναι­ρε­σείων απαντά με πολυ­μέ­τωπη νομική επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία:

-Ερμηνεία της «σε ισχύ» σύμ­βα­σης: Υπο­στη­ρί­ζει ότι η υλο­ποί­ηση της παροχής συνιστά το ουσια­στικό τέλος της συμ­βα­τι­κής σχέσης, ανε­ξαρ­τή­τως της λογι­στι­κής ή γρα­φειο­κρα­τι­κής πλη­ρω­μής. Οτι­δή­ποτε άλλο είναι τεχνητό και τιμω­ρη­τικό.

-Αρχή της ανα­λο­γι­κό­τη­τας: Το κώλυμα, όπως εφαρ­μό­ζε­ται, οδηγεί σε αδι­καιο­λό­γητη απο­στέ­ρηση πολι­τι­κών δικαιω­μά­των χωρίς να λαμ­βά­νε­ται υπόψη η βαρύ­τητα της σχέσης.

-Ισότητα όπλων: Η συμ­με­τοχή σε νομικά πρόσωπα του Δήμου – χωρίς καθο­ρι­στική επιρροή – δεν μπορεί να ισο­δυ­να­μεί με άμεση σύμβαση με τον ίδιο τον Δήμο.

Το νομο­θε­τικό και θεσμικό δια­κύ­βευμα

Το άρθρο 10 του ν. 4804/2021 επι­διώ­κει να απο­κό­ψει δεσμούς οικο­νο­μι­κής εξάρ­τη­σης μεταξύ υπο­ψη­φίων και Δήμων, ώστε να προ­λη­φθεί η δια­πλοκή. Ωστόσο, η εφαρ­μογή του έχει δημιουρ­γή­σει ένα νομικό και πολι­τικό αδιέ­ξοδο:

• Υπο­ψή­φιοι απο­κλεί­ο­νται για ελάσ­σο­νος σημα­σίας συμ­βά­σεις.

• Οι δικα­στι­κές κρίσεις συχνά λαμ­βά­νουν χώρα μήνες ή και χρόνια μετά τις εκλογές.

• Η πολι­τική βούληση του εκλο­γι­κού σώματος ακυ­ρώ­νε­ται ανα­δρο­μικά, οδη­γώ­ντας σε αβε­βαιό­τητα και απο­στα­θε­ρο­ποί­ηση.

Το νέο σκέλος της υπό­θε­σης: Η ερμη­νεία του άρθρου 248 

Πέρα από την ουσία της οικο­νο­μι­κής σχέσης, η απόφαση 1086/2025 ανοίγει ένα δεύτερο κρίσιμο πεδίο: Μπορεί κάποιος να ασκήσει ένσταση για το κώλυμα εκλο­γι­μό­τη­τας σε οποιο­δή­ποτε σημείο εντός της πεντα­ε­τίας;

Η κρα­τή­σασα άποψη στο Τμήμα λέει «όχι»: Ναι μεν ανα­γνω­ρί­ζε­ται η σοβα­ρό­τητα της υπό­θε­σης, αλλά η ένσταση πρέπει να ασκεί­ται εντός εύλογου χρο­νι­κού πλαι­σίου, με ανώτατο όριο τις 60 ημέρες από την ανάρ­τηση της από­φα­σης επι­κύ­ρω­σης.

Αντί­θετα, η μειο­ψη­φία δέχεται την απρό­θε­σμη άσκηση ένστα­σης, θεω­ρώ­ντας ότι οποιοσ­δή­ποτε νομι­μο­ποιεί­ται μπορεί να προ­βά­λει τη συν­δρομή κωλύ­μα­τος όταν το αντι­λη­φθεί, έστω και χρόνια αργό­τερα. Όμως, και η ίδια παρα­δέ­χε­ται ότι έτσι δημιουρ­γού­νται σοβαρές θεσμι­κές παρε­νέρ­γειες:

• Πολι­τική ομηρία αιρετών προ­σώ­πων.

• Εκβια­στικά σενάρια και «εργα­λειο­ποί­ηση» ενστά­σεων.

• Αδυ­να­μία στα­θε­ρού προ­γραμ­μα­τι­σμού για την τοπική αυτο­διοί­κηση.

Η σύνδεση με τις υπο­θέ­σεις Καλο­πήτα και Θωμάτου

Η υπόθεση Κόγγου είναι η τρίτη σε σειρά – έπεται των Καλο­πήτα (615/2025) και Θωμάτου (616/2025). Το κοινό στοι­χείο είναι ο χαρα­κτη­ρι­σμός της «σε ισχύ» σύμ­βα­σης και η επί­δρασή της στην εκλο­γι­μό­τητα.

Και στις τρεις περι­πτώ­σεις, οι υπο­ψή­φιοι απο­κλεί­στη­καν λόγω συμ­βά­σεων που είτε είχαν λήξει ουσια­στικά είτε είχαν περιο­ρι­σμένη σημασία. Το ΣτΕ καλεί­ται να κρίνει:

• Πόσο κυριαρ­χεί η αντι­κει­με­νική έννοια της σύμ­βα­σης έναντι της πραγ­μα­τι­κής επιρ­ροής;

• Ποια είναι η γραμμή μεταξύ δια­φά­νειας και θεσμι­κού αυταρ­χι­σμού;

Ποιος απο­φα­σί­ζει για το δικαί­ωμα του εκλέ­γε­σθαι;

Ο συνταγ­μα­τι­κός πυρήνας της υπό­θε­σης είναι ο εξής:

Μπορεί η πολι­τεία, για λόγους δια­φά­νειας, να απο­κλείει υπο­ψη­φί­ους, ακόμη κι αν δεν έχουν ουσια­στική εμπλοκή;

Αν η Ολο­μέ­λεια του ΣτΕ επι­κυ­ρώ­σει την αυστηρή γραμμή του Τμή­μα­τος, θα δημιουρ­γη­θεί προη­γού­μενο:

Οποιοσ­δή­ποτε δια­τη­ρεί έστω και τυπική επαγ­γελ­μα­τική σχέση με ΟΤΑ, κιν­δυ­νεύει να κηρυ­χθεί έκπτω­τος – ακόμα κι αν εξελέγη με συντρι­πτική λαϊκή εντολή.

Αντί­θετα, εάν υιο­θε­τη­θεί η άποψη της μειο­ψη­φίας, τότε το δικαί­ωμα του εκλέ­γε­σθαι θα προ­στα­τευ­τεί περισ­σό­τερο, αλλά ενδέ­χε­ται να προ­κύ­ψουν δυσκο­λίες στη δια­τή­ρηση της ακε­ραιό­τη­τας της εκλο­γι­κής δια­δι­κα­σίας.

Η απόφαση της Ολο­μέ­λειας του ΣτΕ θα απο­τε­λέ­σει πυξίδα για το εκλο­γικό δίκαιο των επό­με­νων ετών. Δεν πρό­κει­ται μόνο για την εκλογή ενός δημο­τι­κού συμ­βού­λου, αλλά για την ισορ­ρο­πία ανάμεσα στη νομι­μό­τητα και στα πολι­τικά δικαιώ­ματα, μεταξύ δια­φά­νειας και λει­τουρ­γι­κό­τη­τας της τοπικής αυτο­διοί­κη­σης.

Ο Κόγγος, ο Καλο­πή­τας και ο Θωμάτος απλώς φέρνουν στο προ­σκή­νιο ένα βαθύ­τερο πρό­βλημα: Η ελλη­νική εκλο­γική έννομη τάξη καλεί­ται να απο­φα­σί­σει αν και πώς μπορεί να συν­δυά­σει τη δια­φά­νεια με τη δικαιο­σύνη, το πολι­τικό δικαί­ωμα με την προ­στα­σία των θεσμών, τη νομι­μό­τητα με τη λογική.

Η Ολο­μέ­λεια θα απα­ντή­σει. Η κοι­νω­νία παρα­κο­λου­θεί.