Κλιματική αλλαγή: Αυξάνονται καύσωνας και ξηρασία στην Ελλάδα

Το 2024 ήταν το θερ­μό­τερο έτος που έχει κατα­γρα­φεί ποτέ για την Ελλάδα σύμφωνα με τα μετε­ω­ρο­λο­γικά δεδο­μένα ενώ ανα­μέ­νε­ται να ανα­κη­ρυ­χθεί και το θερ­μό­τερο έτος σε παγκό­σμιο επίπεδο κατα­δει­κνύ­ο­ντας έτσι τις αυξα­νό­με­νες προ­κλή­σεις που φέρνει η κλι­μα­τική αλλαγή.

Σύμφωνα με τα μετε­ω­ρο­λο­γικά δεδο­μένα τα οποία ανέλυσε η επι­στη­μο­νική ομάδα του climatebook, η μέση θερ­μο­κρα­σία στην Ελλάδα για το 2024 κυμάν­θηκε πάνω από την μέση τιμή της περιό­δου 1991-2020 στο 77% των ημερών. Πιο συγκε­κρι­μένα τις 282 ημέρες του έτους κατα­γρά­φη­καν θετικές απο­κλί­σεις.

«Οι υψη­λό­τε­ρες θερ­μο­κρα­σίες και οι εντο­νό­τε­ροι καύ­σω­νες στην Ελλάδα κατά τα τελευ­ταία έτη, επι­βε­βαιώ­νουν μία αυξη­τική τάση που είχε ήδη εντο­πι­σθεί από τα μέσα της προη­γού­με­νης δεκα­ε­τίας και της οποίας η δια­τή­ρηση στο μέλλον θεω­ρεί­ται πλέον βέβαια. Συν­δυα­στικά με τη θερ­μο­κρα­σία, εξε­τά­ζε­ται πλέον και η κοινή εμφά­νιση καύσωνα και ξηρα­σίας, ενός δηλαδή από τα συν­δυα­σμένα φαι­νό­μενα που πλήτ­τουν τη Μεσό­γειο (ένα δεύτερο παρά­δειγμα συν­δυα­σμέ­νου φαι­νο­μέ­νου στη Μεσό­γειο είναι η κοινή εμφά­νιση θαλασ­σίων καυ­σώ­νων και καται­γί­δων)», εξηγεί ο καθη­γη­τής ΕΚΠΑ και μέλος της Επι­στη­μο­νι­κής Επι­τρο­πής της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης για την Κλι­μα­τική Αλλαγή, Κων­στα­ντί­νος Καρ­τά­λης, μιλώ­ντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Σύμφωνα με τον κ. Καρτάλη αξίζει να σημειω­θεί ότι οι επι­πτώ­σεις ενός συν­δυα­σμέ­νου φαι­νο­μέ­νου είναι εντο­νό­τε­ρες καθώς δεν αθροί­ζο­νται απλώς οι επι­πτώ­σεις των δύο επι­μέ­ρους φαι­νο­μέ­νων που το συγκρο­τούν, αλλά οι επι­πτώ­σεις του ενός ενι­σχύ­ουν αυτές του άλλου, ενώ συνήθως δια­μορ­φώ­νο­νται κύκλοι ανα­τρο­φο­δό­τη­σης που επε­κτεί­νουν τη χρονική διάρ­κεια του συν­δυα­σμέ­νου φαι­νο­μέ­νου. Χαρα­κτη­ρι­στικά παρα­δείγ­ματα, όπως τονίζει, είναι τα συν­δυα­σμένα φαι­νό­μενα καύσωνα και ξηρα­σίας που έπληξαν τη Μεσό­γειο, τα τελευ­ταία τρία έτη και συνέ­βα­λαν σε δασικές πυρ­κα­γιές -και στην Ελλάδα- που ήταν εξαι­ρε­τικά κατα­στρο­φι­κές.

«Αντί­στοιχα, και καθώς η θερ­μο­κρα­σία της επι­φά­νειας της θάλασ­σας στη Μεσό­γειο αυξά­νε­ται συστη­μα­τικά κατά τα τελευ­ταία 40 έτη (περίπου 0.4 βαθμοί Κελσίου ανά δεκα­ε­τία) παρά­γο­νται -λόγω εξάτμισης- περισ­σό­τε­ροι υδρα­τμοί που συγκρα­τού­νται -επίσης περισσότερο- στην ατμό­σφαιρα λόγω της αυξα­νό­με­νης θερ­μο­κρα­σία του αέρα (αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας αέρα κατά 1 βαθμό Κελσίου οδηγεί στην αύξηση της συγκρά­τη­σης υδρα­τμών κατά 7%). Το απο­τέ­λε­σμα είναι να αυξά­νε­ται -όσο και αν ακού­γε­ται οξύμωρο καθώς στο ίδιο διά­στημα ενι­σχύ­ε­ται η ξηρασία- η πιθα­νό­τητα ισχυρών καται­γί­δων και κατ’ επέ­κταση πλημ­μυ­ρών, ιδίως δε σε περιο­χές που στε­ρού­νται αντι­πλημ­μυ­ρι­κών έργων ή/και που έχουν προ­κλη­θεί παρεμ­βά­σεις στο τοπίο. Σύμφωνα με τον Ευρω­παϊκό Οργα­νι­σμό Περι­βάλ­λο­ντος, σε ένα σενάριο υψηλών εκπο­μπών αερίων θερ­μο­κη­πίου -δηλαδή σημα­ντι­κής ενί­σχυ­σης της Κλι­μα­τι­κής Αλλαγής- εκτι­μά­ται ότι οι καται­γί­δες που κινού­νται αργά και χαρα­κτη­ρί­ζο­νται από υψηλές συγκε­ντρώ­σεις βρο­χό­πτω­σης θα είναι 14 φορές πιο συχνές σε όλη την Ευρώπη στα­διακά μέχρι το 2100. Mία άλλη έρευνα (World Weather Attribution) έδειξε ότι η κλι­μα­τική αλλαγή στη Μεσό­γειο καθιστά φαι­νό­μενα ακραίων καται­γί­δων έως και 10 φορές πιο πιθανά να συμβούν», επι­ση­μαί­νει ο κ. Καρ­τά­λης.

Αύξηση καύσωνα και ξηρα­σίας 

Όπως εξηγεί, σύμφωνα με ανάλυση του ΕΚΠΑ δια­κρί­νε­ται αύξηση των ημερών με καύσωνα και ξηρασία σε όλη τη χώρα (από 47 ημέρες για το διά­στημα 1971-2000 σε 150 για το διά­στημα 2001-2023), αν και οι μεγα­λύ­τε­ρες αυξή­σεις αφορούν την ανα­το­λική Στερεά Ελλάδα (Αττική, Βοιωτία, Φθιώ­τιδα), την Κρήτη και τα νησιά των Κυκλά­δων.

Σε ότι αφορά τις πλημ­μύ­ρες, όπως υπο­γραμ­μί­ζει ο κ. Καρ­τά­λης, περισ­σό­τερο ευά­λω­τες περιο­χές στις κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες που δια­μορ­φώ­νο­νται είναι η Κεντρική Μακε­δο­νία, ένα μεγάλο μέρος της Κεντρι­κής Θεσ­σα­λίας, η Αττική, μικρό­τε­ρες ζώνες στην Πελο­πόν­νησο και στην Ήπειρο και φυσικά αστικές περιο­χές όπως η Αθήνα (κυρίως κατά μήκος του Κηφισού), η Θεσ­σα­λο­νίκη και οι πόλεις της Θεσ­σα­λίας, της Πελο­πον­νή­σου και της Κρήτης.

«Συχνό­τερη εμφά­νιση και στην Ελλάδα συν­δυα­σμέ­νων φαι­νο­μέ­νων»

«Η συχνό­τερη εμφά­νιση στη Μεσό­γειο, και στην Ελλάδα, συν­δυα­σμέ­νων φαι­νο­μέ­νων σημα­το­δο­τεί ένα «συνα­γερμό» για την πολι­τική προ­στα­σία καθώς οι κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες που δια­μορ­φώ­νο­νται, απαι­τούν νέες προ­σεγ­γί­σεις για την ανθε­κτι­κό­τητα του φυσικού περι­βάλ­λο­ντος και των υπο­δο­μών που δεν θα ανα­φέ­ρο­νται μόνο σε κάθε κλι­μα­τικό κίνδυνο χωριστά αλλά και θα αντα­πο­κρί­νο­νται στην συν­δυα­σμένη εμφά­νισή τους», επι­ση­μαί­νει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Καρ­τά­λης προ­σθέ­το­ντας ότι απαι­τούν επίσης τον επα­να­σχε­δια­σμό των συστη­μά­των έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης τα οποία θα πρέπει να είναι προ­σα­να­το­λι­σμένα και σε συν­δυα­σμένα φαι­νό­μενα και στις επι­πτώ­σεις τους.

Όπως τονίζει, οι νέες αυτές προ­σεγ­γί­σεις θα πρέπει να δια­φο­ρο­ποιού­νται ανάλογα με τη γεω­γρα­φική περιοχή και να υπο­στη­ρί­ζο­νται από αλλαγές στο σχε­δια­σμό (του­ρι­στικό, αγρο­τικό, πολε­ο­δο­μικό, κ.α.) που σήμερα αντι­στοι­χεί σε ένα κλίμα που δεν υπάρχει πια και θα πρέπει κατά συνέ­πεια να προ­σαρ­μο­σθεί στο κλίμα που δια­μορ­φώ­νε­ται.

«Θα πρέπει επίσης να οδη­γή­σουν σε νέες συνέρ­γειες, λ.χ. πως τα τοπικά πολε­ο­δο­μικά σχέδια που επί του παρό­ντος καταρ­τί­ζο­νται στο σύνολο της επι­κρά­τειας δεν θα εξα­ντλού­νται στους όρους δόμησης αλλά θα υπο­στη­ρί­ζουν την πολι­τική προ­στα­σία, για παρά­δειγμα μειώ­νο­ντας την πυκνό­τητα, τον όγκο και κυρίως το ύψος των κτιρίων σε περιο­χές που πλήτ­το­νται από καύ­σω­νες, απο­κλεί­ο­ντας από τη δόμηση περιο­χές για τις οποίες ο πλημ­μυ­ρι­κός κίν­δυ­νος αυξά­νε­ται ή επι­βάλ­λο­ντας έργα ενί­σχυ­σης της ανθε­κτι­κό­τη­τας σε περιο­χές στις οποίες μπορεί μεν να επι­τρέ­πε­ται η δόμηση αλλά οι εκτι­μή­σεις για το μέλλον δεί­χνουν ότι θα πλήτ­το­νται όλο και περισ­σό­τερο από ξηρασία και καύ­σω­νες», ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά.

«Συνεχής αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας στη Μεσό­γειο»

Το 2024 πήρε τη σκυτάλη από το 2023 καταρ­ρί­πτο­ντας με τη σειρά του ρεκόρ θερ­μο­κρα­σιών τόσο παγκο­σμίως όσο και για τη χώρα μας. Ειδι­κό­τερα, σύμφωνα με στοι­χεία από το climatebook το δίμηνο Ιούνιος – Ιούλιος 2024 με μέση μέγιστη θερ­μο­κρα­σία στους 31 βαθμούς Κελσίου είναι το θερ­μό­τερο στα χρονικά των κατα­γρα­φών στην Ελλάδα με μεγάλη διαφορά από το 2ο (2012).

Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο διευ­θυ­ντής Ερευνών του Εθνικού Αστε­ρο­σκο­πείου Αθηνών, Κώστας Λαγου­βάρ­δος, η συνεχής αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας καθώς και η αύξηση της συχνό­τη­τας και της έντασης των έντονων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων είναι προ­βλή­ματα τα οποία απα­σχο­λούν τη Μεσό­γειο.

Ειδι­κό­τερα, σύμφωνα με τον κ. Λαγου­βάρδο, έντονα καιρικά φαι­νό­μενα κατα­γρά­φο­νται τους φθι­νο­πω­ρι­νούς μήνες λόγω της έντονης κυκλο­γε­νε­τι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας και της δημιουρ­γίας βαρο­με­τρι­κών χαμηλών στη δυτική και ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Το δεύτερο ζήτημα όπως τονίζει, είναι οι υψηλές θερ­μο­κρα­σίες, που σχεδόν κάθε χρόνο ταλαι­πω­ρούν τη Μεσό­γειο και ειδικά τα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου οι πολύ υψηλές θερ­μο­κρα­σίες δημιουρ­γούν δύσκο­λες συν­θή­κες, ειδικά για τους κατοί­κους των μεγάλων πόλεων, που οι θερ­μο­κρα­σίες παρα­μέ­νουν πολύ υψηλές και το βράδυ.

«Η θερμική επι­βά­ρυνση είναι συνεχής όλο το 24ωρο. Και το 2023 και το 2024, μέσα στον Ιούλιο και των δύο χρόνων κατα­γρά­φη­καν πολύ μεγάλης διάρ­κειας καύ­σω­νες, 15 ημέρες το 2023, 16 το 2024, η μεγα­λύ­τερη διάρ­κεια που έχουμε κατα­γρά­ψει στη χώρα μας. Είναι πολύ έντονη, επο­μέ­νως επι­βά­ρυνση των κατοί­κων, ειδικά στα μεγάλα αστικά κέντρα όπου οι θερ­μο­κρα­σίες μένουν συνεχώς υψηλές και είναι από τα σημα­ντι­κό­τερα προ­βλή­ματα που θα αντι­με­τω­πί­σουμε λόγω της κλι­μα­τι­κής αλλαγής. Οι ολοένα παρα­τε­τα­μέ­νοι καύ­σω­νες, η συχνή εμφά­νιση περιό­δων πολύ υψηλών θερ­μο­κρα­σιών και της θερ­μι­κής επι­βά­ρυν­σης που έχει σημα­ντι­κές επι­πτώ­σεις στην υγεία μας αλλά και σε άλλους τομείς, όπως για παρά­δειγμα η αγρο­τική παρα­γωγή και τα οικο­συ­στή­ματα», σημειώ­νει ο κ. Λαγου­βάρ­δος και προ­σθέ­τει ότι αντί­στοιχα αυτές οι συν­θή­κες, -παρατεταμένοι καύ­σω­νες και ξηρασίες- οδηγούν σε πολύ εύφλε­κτα δάση αυξά­νο­ντας έτσι πολύ τον κίνδυνο δασικών πυρ­κα­γιών, που απο­τε­λεί ένα τερά­στιο πρό­βλημα για τη Μεσό­γειο.

«Λίγο πάνω από τα κανο­νικά για την εποχή επίπεδα ο Ιανουά­ριος»

Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα δεδο­μένα στο πρώτο δεκα­ή­μερο – δεκα­πεν­θή­μερο του Ιανουα­ρίου θα σημειω­θούν θερ­μο­κρα­σίες πάνω από τα κανο­νικά για την εποχή επίπεδα, ωστόσο ακόμη δεν μπορεί να εκτι­μη­θεί συνο­λικά ο μήνας που δια­νύ­ουμε όπως υπο­γραμ­μί­ζει ο κ. Λαγου­βάρ­δος και τονίζει ότι χρειά­ζε­ται να σημειω­θούν χιο­νο­πτώ­σεις αλλά και βρο­χο­πτώ­σεις ειδικά σε περιο­χές της ανα­το­λι­κής και νότιας χώρας όπως οι Κυκλά­δες, η Ανα­το­λική Κρήτη, τα Δωδε­κά­νησα.

Όπως εξηγεί ο κ. Λαγου­βάρ­δος η αυξη­τική τάση των θερ­μο­κρα­σιών συνε­χί­ζε­ται ωστόσο «δεν θα είναι όλες οι χρονιές η μια πιο ζεστή από την επόμενη». «Αυτό είναι δεδο­μένο. Αλλά η τάση είναι σαφέ­στατα ανοδική με σκα­μπα­νε­βά­σματα. Με μεγάλη από­κλιση το 2024 ήταν πιο ζεστό από το 2023 και το 2022. Πιθανόν το 2025 να είναι λίγο πιο μαζε­μένο με χαμη­λό­τε­ρες θερ­μο­κρα­σίες στη χώρα μας αλλά η αυξη­τική τάση συνε­χί­ζε­ται και αυτό δύσκολο θα ανα­στρα­φεί», επι­ση­μαί­νει.

«Συστή­ματα έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης στε­λε­χω­μένα με προ­σω­πικό»

Στις παρα­πάνω προ­κλή­σεις που φέρει η κλι­μα­τική αλλαγή ο εξο­πλι­σμός της πολι­τι­κής προ­στα­σίας με συστή­ματα έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης και με σύγ­χρονα εργα­λεία θα συμ­βάλ­λει κατα­λυ­τικά στην αντι­με­τώ­πιση των επι­πτώ­σεων της.

«Τα συστή­ματα έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης απο­τε­λούν εργα­λεία ώστε να αντα­πο­κρι­θούμε στις προ­κλή­σεις της εποχής. Ωστόσο χρεια­ζό­μα­στε ανθρώ­πινο δυνα­μικό, δεν αρκούν μόνο τα μηχα­νή­ματα, θέλουμε και ανθρώ­πους. Διε­πι­στη­μο­νι­κές συνερ­γα­σίες, συνερ­γα­σίες μεταξύ των φορέων που καθένας μπορεί με τη δική του εξει­δί­κευση να μπο­ρέ­σει να δώσει, να προ­σθέ­σει κάτι σε αυτή την κοινή προ­σπά­θεια», υπο­γραμ­μί­ζει ο Κώστας Λαγου­βάρ­δος και συμπλη­ρώ­νει ότι η προ­μή­θεια δικτύων ραντάρ είναι αρκετά σημα­ντική ωστόσο χρειά­ζε­ται να απαρ­τι­στούν από ανθρώ­πινο δυνα­μικό που θα μπο­ρέ­σει να λει­τουρ­γή­σει αυτόν τον εξο­πλι­σμό.

«Είναι ένα πολύ σημα­ντικό βήμα αδιαμ­φι­σβή­τητα αλλά επειδή είχαμε δει μια παρό­μοια εμπει­ρία το 2004 η συνέ­χεια δεν ήταν ανάλογη των προσ­δο­κιών που είχαμε. Πολλά απ’ αυτά στα­μά­τη­σαν να λει­τουρ­γούν γιατί είναι πολύ χρήσιμα αλλά θέλουν ανθρώ­πους από πίσω, δεν δου­λεύ­ουν στον αυτό­ματο πιλότο», κατα­λή­γει ο διευ­θυ­ντής Ερευνών του Εθνικού Αστε­ρο­σκο­πείου Αθηνών.

Πηγή: newsit.gr