Μεγάλη η εξάρτηση του ελληνικού τουρισμού από τους από τους διεθνείς επισκέπτες – Οι αστερίσκοι και οι κίνδυνοι

Ήταν μόλις προ ημερών όταν ο Νομπε­λί­στας και καθη­γη­τής Οικο­νο­μι­κών στο MIT, Ντάρον Ατσέ­μο­γλου, από το βήμα του 8th Economist Sustainability Summit στο Καβούρι, ανέφερε ότι η Ελλάδα θα πρέπει να επεν­δύ­σει στη δημιουρ­γία νέων τομέων και να πάψει να εστιά­ζει απο­κλει­στικά στον του­ρι­σμό, χαρα­κτη­ρί­ζο­ντας κρίσιμη για την βιω­σι­μό­τητα και την ανά­πτυ­ξης μιας χώρας την ποι­κι­λό­μορφη οικο­νο­μία.

Οι δηλώ­σεις του έλαβαν ιδιαί­τερη δημο­σιό­τητα, οι δια­πι­στώ­σεις του ωστόσο δεν ήταν πρω­το­φα­νείς. Η εξάρ­τηση της χώρας από την του­ρι­στική βιο­μη­χα­νία είναι εδώ και καιρό δεδο­μένη, αν σκεφτεί κανείς ότι ένας και μόνο κλάδος, εισφέ­ρει άμεσα και έμμεσα το 25% του εγχώ­ριου ΑΕΠ. Γεγονός που σε συν­δυα­σμό με την ευάλωτη φύση της του­ρι­στι­κής βιο­μη­χα­νίας ενέχει κιν­δύ­νους σε ενδε­χό­με­νες μελ­λο­ντι­κές κρίσεις.

H συνει­σφορά του του­ρι­σμού στο εγχώριο ΑΕΠ

Το περα­σμένο έτος, που απο­τέ­λεσε χρονιά ρεκόρ για τον κλάδο, η άμεση συνει­σφορά του του­ρι­σμού στην ελλη­νική οικο­νο­μία – περι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του εισερ­χό­με­νου του­ρι­σμού, της κρουα­ζιέ­ρας, των εσόδων των αερο­πο­ρι­κών και ακτο­πλοϊ­κών εται­ρειών, του εγχώ­ριου του­ρι­σμού και των επεν­δύ­σεων στον του­ρι­σμό – έφτασε τα 28,5 δισ. ευρώ, ποσό που αντι­στοι­χεί στο 13% του ΑΕΠ της χώρας και απο­τε­λεί το υψη­λό­τερο, ιστο­ρικά, για τον τομέα μέχρι σήμερα. Το 2022, τα αντί­στοιχα μεγέθη ήταν 23,9 δισ. ευρώ και 11,6% του ΑΕΠ, ενώ το 2019 ήταν 23,1 δισ. Σύμφωνα δε με την σχετική μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ, αν συνυ­πο­λο­γι­στεί και η έμμεση συνει­σφορά του κλάδου, μέσω πολ­λα­πλα­σια­στών, αντι­στοι­χεί σε περίπου 30% (μεταξύ 28,5% έως 34,3%).

Να θυμί­σουμε ότι σύμφωνα με την ΤτΕ, οι εισπρά­ξεις από τον εισερ­χό­μενο του­ρι­σμό το 2023 ανήλθαν σε €19,8 δισ., αυξη­μέ­νες κατά +12,2% έναντι του 2019 (€ 17,7 δισ.) και κατά +14,9% έναντι του 2022 (€ 17,3 δισ.). Περι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των εσόδων από την κρουα­ζιέρα οι εισπρά­ξεις ανήλθαν σε € 20,7 δισ., αυξη­μέ­νες κατά +13,8% έναντι του 2019 (€ 18,2 δισ.) και κατά +17,0% έναντι του 2022 (€ 17,7 δισ.).

Όσο για τις αφίξεις από τον εισερ­χό­μενο του­ρι­σμό ανήλθαν σε 32,7 εκατ. το 2023, αυξη­μέ­νες κατά +4,4% έναντι του 2019 (31,3 εκατ.) και κατά +17,6% έναντι του 2022 (27,8 εκατ.). Συνυ­πο­λο­γί­ζο­ντας και την κρουα­ζιέρα, οι αφίξεις ανήλθαν σε 36,1 εκατ. το 2023, αυξη­μέ­νες κατά +6,1% έναντι του 2019 (34,0 εκατ.) και κατά +20,8% έναντι του 2022 (29,9 εκατ.).

Την ίδια στιγμή, η του­ρι­στική δρα­στη­ριό­τητα παρέ­μεινε κατά κύριο λόγο εξα­γω­γική, με το 82,7% των εισπρά­ξεων να προ­έρ­χο­νται από τον εισερ­χό­μενο του­ρι­σμό, όπως επι­ση­μαί­νει τόσο η μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ όσο και τα πρό­σφατα στοι­χεία της Eurostat.

Υπάρ­χουν μάλιστα περιο­χές που η εξάρ­τηση ξεπερνά το 90% γεγονός που καθιστά ακόμα πιο ευάλωτο το του­ρι­στικό προϊόν σε εξω­γε­νείς παρά­γο­ντες, όπως συν­θή­κες ύφεσης σε βασικές αγορές τρο­φο­δό­τες της χώρας.

9 στους 10 του­ρί­στες των νησιών είναι ξένοι

Βάσει των στοι­χείων της Eurostat στην Αττική για παρά­δειγμα, ο συνο­λι­κός αριθμός των δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων το 2023 έφτασε τα 12,4 εκατ.. αντι­στοι­χώ­ντας στο 8,4% των συνο­λι­κών δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων της χώρας, με τους ξένους του­ρί­στες να εισφέ­ρουν το 74,6% των δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων της πρω­τεύ­ου­σας. Επίσης, στο βόρειο Αιγαίο οι συνο­λι­κές δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις έφτασαν τα 2,8 εκατ. με το μερίδιο των ξένων του­ρι­στών να φτάνει στο 73,3% αυτών, παρότι μάλιστα η εν λόγω περι­φέ­ρεια εισφέ­ρει μόλις 1,9% στο σύνολο των δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων της χώρας .

Ακόμα μεγα­λύ­τερη παρα­τη­ρεί­ται η εξάρ­τηση στην περί­πτωση του Νοτίου Αιγαίου, των Ιονίων Νήσων και της Κρήτης. Στο Νότιο Αιγαίο ο αριθμός των δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων έφτασε τα 38,4 εκατ. αντι­προ­σω­πεύ­ο­ντας το 26,1% των συνο­λι­κών δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων της χώρας, με το μερίδιο των ξένων του­ρι­στών να αντι­στοι­χεί στο 92% αυτών. Εννέα στους δέκα του­ρί­στες δηλαδή που δια­νυ­κτέ­ρευ­σαν στα νησιά του Νοτίου Αιγαίου πέρυσι ήταν ξένοι.

Αντί­στοιχα και στην Κρήτη από τα 34,3 έκατ. δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις, που αντι­στοι­χούν στο 23,3% του συνόλου των δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων της χώρας, το 94,6% αφο­ρούσε ξένους του­ρί­στες ενώ και στα νησιά του Ιονίου που εισφέ­ρουν το 13,4% των συνο­λι­κών δια­νυ­κτε­ρεύ­σων του 2023, ήτοι 19,8 εκατ. δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις, οι ξένοι έφεραν το 93,6% αυτών.

Ακόμα και στις πιο αδύ­να­μες περι­φέ­ρειες της χώρας μάλιστα, όπως η περι­φέ­ρεια Ανα­το­λι­κής Μακε­δο­νίας – Θράκης, η περι­φέ­ρεια της Ηπείρου και η περι­φέ­ρεια της Θεσ­σα­λίας, η εξάρ­τηση από τους ξένους του­ρί­στες, είναι ανα­λο­γικά υψηλή. Στην περί­πτωση της Θεσ­σα­λίας η οποία εισφέ­ρει μόλις το 2,8% των συνο­λι­κών δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων της χώρας, το 58,9% των δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων αφορά ξένους του­ρί­στες ενώ στην περι­φέ­ρεια της Ηπείρου, όπου το μερίδιο της επί του συνόλου των δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων φτάνει μόλις το 2% οι δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις κατοί­κων του εξω­τε­ρι­κού φτάνουν το 54,6% του συνόλου. Κοντά στο 50% (51,5% για την ακρί­βεια) είναι το απο­τύ­πωμα των ξένων του­ρι­στών στην περι­φέ­ρεια Δυτικής Ελλάδας, όπου το 2023 κατέ­γραψε 2,4 εκατ. δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις – ή αλλιώς το 1,6% του συνόλου. Στην περι­φέ­ρεια Ανα­το­λι­κής Μακε­δο­νίας – Θράκης δε, η οποία εισφέ­ρει το 2,6% των συνο­λι­κών δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων, οι ξένοι επι­σκέ­πτες είναι υπεύ­θυ­νοι για το 73% των δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων.

Μόνο στην περι­φέ­ρεια της Δυτικής Μακε­δο­νίας και της Στερεάς Ελλάδας, όπου το απο­τύ­πωμα του του­ρι­σμού εμφα­νί­ζε­ται από μικρό έως μηδα­μινό, οι ξένοι του­ρί­στες απο­τε­λούν μειο­ψη­φία. Ειδι­κό­τερα στην περί­πτωση της Στερεάς Ελλάδας από τα 3 εκατ. δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις το 2023 (2% επί του συνόλου) οι ξένοι του­ρί­στες εισέ­φε­ραν το 40,3. Επι­πλέον στην περί­πτωση της Δυτικής Μακε­δο­νίας όπου η συνει­σφορά στο σύνολο των δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων εισέρ­χε­ται μόλις στο 0,2%, οι ξένοι ήταν υπεύ­θυ­νοι για το 14,3% των δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων.

Η εικόνα στην υπό­λοιπη Ευρώπη

Η εικόνα ανα­μέ­νε­ται να παρα­μεί­νει ίδια και το 2024, αν λάβει κανείς υπόψη του το εισό­δημα των Ελλήνων αλλά και τις ανα­τι­μή­σεις του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος, οι οποίες κατέ­στη­σαν απα­γο­ρευ­τι­κούς πολλούς δημο­φι­λείς προ­ο­ρι­σμούς για τους Έλληνες την τρέ­χουσα χρονιά.

Εντο­πί­ζε­ται δε και σε άλλες ισχυρές του­ρι­στι­κές χώρες της Ευρώπης. Για παρά­δειγμα σύμφωνα με την Eurostat, το 2023 όπου η του­ρι­στική δρα­στη­ριο­ό­τητα φάνηκε να ανα­κάμ­πτει πλήρως από την παν­δη­μία, οι τρεις περι­φέ­ρειες της ΕΕ με τον υψη­λό­τερο αριθμό δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων από ξένους του­ρί­στες ήταν οι ισπα­νι­κές νησιω­τι­κές περι­φέ­ρειες των Κανά­ριων νήσων (83,2 εκα­τομ­μύ­ρια) και των Βαλε­α­ρί­δων (61,7 εκα­τομ­μύ­ρια) καθώς και η κρο­α­τική παρά­κτια περι­φέ­ρεια της Jadranska Hrvatska (80,8 εκα­τομ­μύ­ρια). Οι τρεις αυτές περιο­χές αντι­προ­σω­πεύ­ουν το 16,4% των συνο­λι­κών δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων που πραγ­μα­το­ποί­η­σαν οι αλλο­δα­ποί στην ΕΕ. Ωστόσο ο του­ρι­σμός στην περί­πτωση της Ισπα­νίας εισφέ­ρει άμεσα 10-12% του εγχώ­ριου ΑΕΠ.

Εκτός από αυτές τις τρεις, στις 10 πρώτες περι­φέ­ρειες με το υψη­λό­τερο ποσοστό ξένων του­ρι­στών περι­λαμ­βά­νο­νται οι ισπα­νι­κές περι­φέ­ρειες της Κατα­λο­νίας και της Ανδα­λου­σίας, αλλά και οι δύο ισχυρές νησιω­τι­κές περι­φέ­ρειες της Ελλάδας – το Νότιο Αιγαίο και η Κρητη καθώς και η γαλλική πρω­τεύ­ουσα Ile-de-France, το Βένετο στην Ιταλία και το Τιρόλο στην Αυστρία. Να σημειω­θεί ότι στην περί­πτωση της Γαλλίας ο του­ρι­σμός εισφέ­ρει περίπου το 10% του ΑΕΠ της χώρας, στην περί­πτωση της Αυστρίας το 7,5% περίπου. Μόνο στην περί­πτωση της Κρο­α­τίας η συνει­σφορά του του­ρι­σμού στο ΑΕΠ ξεπερνά τις επι­δό­σεις της Ελλάδας, με την εν λόγω δρα­στη­ριό­τητα να είναι υπεύ­θυνη για το 26% του ακα­θά­ρι­στου εγχώ­ριου προ­ϊ­ό­ντος της χώρας.

Στον αντί­ποδα, εντο­πί­ζο­νται και περι­φέ­ρειες που κατά­φε­ραν να ενι­σχύ­σουν τον εσω­τε­ρικό του­ρι­σμό τους. Σύμφωνα με τα στοι­χεία της Eurostat για παρά­δειγμα το 2023 οι τρεις περι­φέ­ρειες με τον υψη­λό­τερο αριθμό δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων εγχώ­ριων του­ρι­στών ανήκαν στην Γαλλία ενώ τέσ­σε­ρις ακόμη γαλ­λι­κές περι­φέ­ρειες ( Languedoc-Roussillon, Aquitaine, Pays de la Loire και Bretagne) ήταν μεταξύ των 16 περι­φε­ρειών της ΕΕ που είχαν περισ­σό­τε­ρες από 20,0 εκα­τομ­μύ­ρια δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις από εγχώ­ριους του­ρί­στες. Η παρα­πάνω συνθήκη στη Γαλλία, που θεω­ρεί­ται ο κορυ­φαίος προ­ο­ρι­σμός στον κόσμο όσον αφορά τον αριθμό των διεθνών αφίξεων του­ρι­στών, σε συν­δυα­σμό με την μικρή συνει­σφορά του του­ρι­σμού στο ΑΕΠ της χώρας, – 7% με 8% – την καθιστά ιδιαί­τερα ανθε­κτική σε εξω­γε­νείς παρά­γο­ντες σε αντί­θεση με την χώρα μας.

Πηγή: insider.gr