Μεταναστευτικό – Tα κέρδη για την Ελλάδα στην ευρωπαϊκή συμφωνία

Hκαθιέρωση υπο­χρε­ω­τι­κού μηχα­νι­σμού αλλη­λεγ­γύης μεταξύ των κρατών-μελών, η ανα­γνώ­ριση της απειλής που συνιστά η εργα­λειο­ποί­ηση της μετα­νά­στευ­σης, η υιο­θέ­τηση μέτρων για την υπερ­φόρ­τωση των συνο­ρια­κών περιο­χών της χώρας είναι ελλη­νι­κές επι­διώ­ξεις που περι­λαμ­βά­νο­νται στο τελικό κείμενο του νέου Ευρω­παϊ­κού Συμ­φώ­νου για τη Μετα­νά­στευση και το Ασυλο.

Μετα­να­στευ­τική πολι­τική με ελλη­νι­κές θέσεις

Της Τάνιας Γεωρ­γιο­πού­λου

Ικα­νο­ποί­ηση εκφρά­ζε­ται από την ελλη­νική κυβέρ­νηση για την ολο­κλή­ρωση των πολι­τι­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σεων μεταξύ του Συμ­βου­λίου, του Ευρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λίου και της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής για την υιο­θέ­τηση του νέου Ευρω­παϊ­κού Συμ­φώ­νου για τη Μετα­νά­στευση και το Ασυλο, τρία χρόνια από την έναρξη των συζη­τή­σεων.

Η υιο­θέ­τηση του νέου Συμ­φώ­νου τη συγκε­κρι­μένη χρονική στιγμή είναι εξαι­ρε­τικά σημα­ντική, καθώς πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε πριν το Ευρω­κοι­νο­βού­λιο ολο­κλη­ρώ­σει τη θητεία του. «Η Ευρω­παϊκή Ενωση και τα κράτη-μέλη θα έχουν πλέον στα χέρια τους ένα πλη­ρέ­στερο νομικό πλαίσιο ώστε να είναι σε θέση να αντι­με­τω­πί­ζουν τις μεγάλες προ­κλή­σεις που γεννά η συνεχής μετα­να­στευ­τική πίεση που δέχεται η ήπειρός μας», τόνισε ο υπουρ­γός Μετα­νά­στευ­σης και Ασύλου Δημή­τρης Και­ρί­δης, μετά την επί­τευξη της συμ­φω­νίας. Αρκετές από τις ελλη­νι­κές επι­διώ­ξεις περι­λαμ­βά­νο­νται στο τελικό κείμενο της συμ­φω­νίας, επι­ση­μαί­νει στην «Κ», προ­σθέ­το­ντας ότι οι χώρες «πρώτης γραμμής» βγήκαν κερ­δι­σμέ­νες από την κατά­ληξη των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων.

Ο κ. Και­ρί­δης ανα­φέ­ρει ως σημα­ντι­κές επι­τυ­χίες για την Ελλάδα στο πλαίσιο της δια­πραγ­μά­τευ­σης, το γεγονός της καθιέ­ρω­σης ενός υπο­χρε­ω­τι­κού μηχα­νι­σμού αλλη­λεγ­γύης μεταξύ των κρατών-μελών, ο οποίος έως τώρα δεν υπήρχε, καθώς και την πρό­βλεψη για ετήσια πολι­τική συζή­τηση σε υπουρ­γικό επίπεδο για την κατά­σταση στο μετα­να­στευ­τικό, προ­κει­μέ­νου να απο­φα­σί­ζο­νται οι ανάγκες που θα υπάρ­χουν όσον αφορά την κινη­το­ποί­ηση των κανόνων τήρησης της αλλη­λεγ­γύης μεταξύ των κρατών-μελών. «Ταυ­τό­χρονα, η Ε.Ε. ανα­γνω­ρί­ζει πλέον την απειλή που συνιστά η εργα­λειο­ποί­ηση της μετα­νά­στευ­σης και αποκτά τρόπους για την αντι­με­τώ­πιση των συνε­πειών της», σημειώ­νει ο υπουρ­γός. Χαρα­κτη­ρι­στικά παρα­δείγ­ματα εργα­λειο­ποί­η­σης του μετα­να­στευ­τι­κού από την πλευρά της Τουρ­κίας ήταν η συγκέ­ντρωση μεγάλου αριθμού μετα­να­στών στον συνο­ριακό σταθμό Καστα­νιές του Εβρου τον Φεβρουά­ριο του 2020. Επίσης, τον περα­σμένο Νοέμ­βριο η Φιν­λαν­δία ανα­γκά­στηκε να κλείσει τους συνο­ρια­κούς σταθ­μούς της για να στα­μα­τή­σει τις μετα­να­στευ­τι­κές ροές εκα­το­ντά­δων ατόμων που υπο­κι­νού­νταν από τη Ρωσία.

Σάντσεθ: «Θεμε­λιώ­δης» για την Ισπανία η μεταρ­ρύθ­μιση του συστή­μα­τος ασύλου της Ε.Ε.

Ο κ. Και­ρί­δης υπο­γράμ­μισε ότι είναι επίσης εξαι­ρε­τικά σημα­ντικό πως η Ελλάδα κατά­φερε να εντάξει στο νέο Σύμφωνο «πρό­νοιες που λει­τουρ­γούν απο­τρε­πτικά στην υπερ­φόρ­τωση των συνο­ρια­κών περιο­χών της χώρας από πιέσεις που σχε­τί­ζο­νται με δια­δι­κα­σίες ασύλου και κατο­χύ­ρωσε ότι θα λαμ­βά­νε­ται υπόψη η παρά­με­τρος της εθνικής ασφά­λειας κατά τον σχε­δια­σμό και την ανά­πτυξη υπο­δο­μών, που σχε­τί­ζο­νται με αυτές τις δια­δι­κα­σίες».

Η Ε.Ε. ανα­γνω­ρί­ζει πλέον την απειλή που συνιστά η εργα­λειο­ποί­ηση των προ­σφύ­γων και αποκτά τρόπους για την αντι­με­τώ­πισή της.

Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι η υπο­χρέ­ωση ολο­κλή­ρω­σης των δια­δι­κα­σιών εξέ­τα­σης του αιτή­μα­τος ασύλου στα σημεία εισόδου οδήγησε στον εγκλω­βι­σμό χιλιά­δων ανθρώ­πων για μήνες στα νησιά του βορείου Αιγαίου, με τις γνωστές συνέ­πειες για τον πλη­θυ­σμό τους. Στο νέο Σύμφωνο προ­βλέ­πε­ται η δυνα­τό­τητα μετά την ολο­κλή­ρωση των συνο­ρια­κών ελέγχων, την ταυ­το­ποί­ηση και την κατα­γραφή μέσω του συστή­μα­τος Eurodac των παρά­τυπα εισερ­χο­μέ­νων, να υπάρχει η δυνα­τό­τητα συνέ­χι­σης της δια­δι­κα­σίας εξέ­τα­σης του αιτή­μα­τος ασύλου και σε άλλα σημεία που θα έχουν καθο­ρι­στεί.

Ο υπουρ­γός κ. Και­ρί­δης συνε­χάρη την ισπα­νική προ­ε­δρία του Συμ­βου­λίου και τον Ισπανό ομόλογό του Φερ­νά­ντο Γκράντε -Μαρλάσκα «για τις προ­σπά­θειές του που κατέ­λη­ξαν σ’ αυτό το θετικό απο­τέ­λε­σμα». Ο υπουρ­γός υπο­γραμ­μί­ζει πάντως ότι «σε ευρω­παϊκό επίπεδο η συνέ­χιση της πολι­τι­κής αυστη­ρής επι­τή­ρη­σης των συνόρων, απο­τρο­πής της παρά­νο­μης δια­κί­νη­σης μετα­να­στών και ενί­σχυ­σης της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας των επι­στρο­φών», είναι ανα­γκαία. «Μόνο έτσι η Ευρώπη θα μπο­ρέ­σει συνο­λικά να αντι­με­τω­πί­σει τις μεγάλες προ­κλή­σεις που θέτει η παρά­τυπη μετα­νά­στευση και ταυ­τό­χρονα να καλύψει τις ανάγκες της ευρω­παϊ­κής οικο­νο­μίας σε εργα­τικό δυνα­μικό με νόμιμες, λελο­γι­σμέ­νες και ασφα­λείς δια­δι­κα­σίες, σύμφωνα με τις ανάγκες της».

Ανα­φε­ρό­με­νος στις αιτιά­σεις των Πρα­σί­νων και των αρι­στε­ρών κομ­μά­των του Ευρω­κοι­νο­βου­λίου σε σχέση με την αυστη­ρο­ποί­ηση του συστή­μα­τος ασύλου, ο κ. Και­ρί­δης τόνισε μιλώ­ντας στην «Κ» ότι «όποιος ενδια­φέ­ρε­ται για τη δια­τή­ρηση και τη διάσωση του συστή­μα­τος διε­θνούς προ­στα­σίας για τους πρό­σφυ­γες οφείλει να είναι υπέρ των απε­λά­σεων. Πρέπει να υπάρχει δια­χω­ρι­σμός, αν δεν υπάρχει δια­χω­ρι­σμός και όποιος έρχεται μένει, στο τέλος οι Ευρω­παίοι ψηφο­φό­ροι θα πουν να μην έρχεται κανένας». Παρα­δέ­χθηκε ωστόσο ότι στο θέμα των επι­στρο­φών «έχουμε πολύ δρόμο, είμαστε πολύ πίσω και είναι κάτι το οποίο μπορεί να γίνει μόνο σε ευρω­παϊκό επίπεδο με την οργά­νωση ενός ευρω­παϊ­κού μηχα­νι­σμού επι­στρο­φών».

Στο νέο Σύμφωνο, ωστόσο, ανα­γνω­ρί­ζε­ται η δυνα­τό­τητα στην Ελλάδα να επι­στρέ­φει αιτού­ντες άσυλο τρίτης εθνι­κό­τη­τας στην Τουρκία (ως ασφαλή τρίτη χώρα). Οπως προ­βλέ­πε­ται, τα κράτη-μέλη μπορούν να καταρ­τί­ζουν κατα­λό­γους ασφαλών τρίτων χωρών, ωστόσο είναι σημα­ντικό στα­διακά να δημιουρ­γη­θεί ένας κοινός ευρω­παϊ­κός κατά­λο­γος ασφαλών τρίτων χωρών.

Σε πέντε άξονες η συμ­φω­νία

Της Αλε­ξάν­δρας Βου­δούρη

Βρυξέλλες-Ανταπόκριση. Για ιστο­ρική συμ­φω­νία έκαναν λόγο χθες οι εκπρό­σω­ποι των τριών θεσμών της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης, μετά την ολο­κλή­ρωση των μαρα­θώ­νιων μεταξύ τους δια­πραγ­μα­τεύ­σεων για το νέο Σύμφωνο Μετα­νά­στευ­σης και Ασύλου – και όχι άδικα, αφού για μια δεκα­ε­τία του­λά­χι­στον με απα­νω­τές κρίσεις, που κορυ­φώ­θη­καν το 2015-2016, η δια­χεί­ριση του μετα­να­στευ­τι­κού δεν είχε σαφές κοι­νο­τικό πλαίσιο.

Οι τελικές δια­πραγ­μα­τεύ­σεις μεταξύ Ευρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λίου, Συμ­βου­λίου και Κομι­σιόν για το νέο Σύμφωνο –που παρου­σιά­στηκε για πρώτη φορά από την Επι­τροπή τον Σεπτέμ­βριο του 2020– διήρ­κε­σαν από το από­γευμα της Δευ­τέ­ρας έως χθες νωρίς το πρωί, προ­κει­μέ­νου να κατα­λή­ξουν σε συμ­φω­νία για τον νέο τρόπο δια­χεί­ρι­σης της δια­δι­κα­σίας ασύλου της Ε.Ε. –ύστερα από χρόνια απο­τυ­χη­μέ­νων προ­σπα­θειών–, που θα εξι­σορ­ρο­πούσε τις ανη­συ­χίες κρατών-μελών «πρώτης γραμμής», όπως η Ελλάδα και η Ιταλία, και των βόρειων κρατών-μελών, που δια­μαρ­τύ­ρο­νταν για την αθρόα άφιξη παρά­τυ­πων μετα­να­στών και τη μετα­κί­νησή τους από τη μια χώρα στην άλλη.

Εξι­σορ­ρό­πηση των ανη­συ­χιών κρατών της «πρώτης γραμμής», όπως η Ελλάδα και η Ιταλία, και των βόρειων μελών της Ενωσης.

Η χθεσινή προ­κα­ταρ­κτική συμ­φω­νία –που πρέπει πλέον να εγκρι­θεί από το Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο και το Συμ­βού­λιο– καλύ­πτει πέντε προτάσεις-κλειδιά του Συμ­φώ­νου Μετα­νά­στευ­σης και Ασύλου: τον κανο­νι­σμό ελέγχου, τον κανο­νι­σμό της βάσης δεδο­μέ­νων Eurodac, τον κανο­νι­σμό των δια­δι­κα­σιών ασύλου, τον κανο­νι­σμό υπο­χρε­ω­τι­κής αλλη­λεγ­γύης και δια­χεί­ρι­σης κρίσεων. Επί της ουσίας θα υπάρξει πλέον «υπο­χρε­ω­τική αλλη­λεγ­γύη για κράτη-μέλη, που ανα­γνω­ρί­ζο­νται ότι υφί­στα­νται μετα­να­στευ­τική πίεση», επι­τρέ­πο­ντας στις άλλες χώρες της Ε.Ε. να επι­λέ­ξουν μεταξύ της μετε­γκα­τά­στα­σης αιτού­ντων άσυλο στο έδαφός τους και οικο­νο­μι­κής συνει­σφο­ράς. Ενα εξίσου σημα­ντικό σημείο αφορά εκεί­νους «που δεν πληρούν τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις ώστε να εισέλ­θουν στην Ε.Ε. Θα υπό­κει­νται σε δια­δι­κα­σία προ­κα­ταρ­κτι­κού ελέγχου, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης ταυ­το­ποί­η­σης, συλ­λο­γής βιο­με­τρι­κών δεδο­μέ­νων, ελέγχων υγείας και ασφά­λειας για έως και επτά ημέρες», ανα­φέ­ρει το κείμενο του Ευρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λίου. Θα υπάρχει πλέον κοινή δια­δι­κα­σία σε όλη την Ε.Ε. για τη χορή­γηση διε­θνούς προ­στα­σίας. Η επε­ξερ­γα­σία αιτη­μά­των ασύλου θα πρέπει να είναι ταχύ­τερη, δηλαδή έως έξι μήνες για την πρώτη απόφαση, με μικρό­τερα όρια για προ­δή­λως αβά­σι­μες αιτή­σεις ή αιτή­σεις που δεν μπορούν να γίνουν απο­δε­κτές και στα σύνορα της Ε.Ε. Η συμ­φω­νία προ­βλέ­πει νέα απο­τε­λε­σμα­τικά μέτρα ταυ­το­ποί­η­σης αφίξεων σε ευρω­παϊκό έδαφος που περι­λαμ­βά­νουν «βιο­με­τρικά στοι­χεία, δακτυ­λικά απο­τυ­πώ­ματα, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων παιδιών άνω των έξι ετών», ενώ θεσπί­ζε­ται μηχα­νι­σμός για τη δια­σφά­λιση αλλη­λεγ­γύης σε περί­πτωση «ξαφ­νι­κών αφίξεων που μπορεί να οδη­γή­σουν στην κατάρ­ρευση του εθνικού συστή­μα­τος ασύλου».

Η συμ­φω­νία, πάντως, επι­τεύ­χθηκε στην εκπνοή μιας «μαύρης» χρονιάς για την Ευρώπη, όπου του­λά­χι­στον 2.271 άνθρω­ποι πνί­γη­καν ή εξα­φα­νί­στη­καν το 2023 –χρονιά ρεκόρ από το 2017– δια­σχί­ζο­ντας τον κεντρικό μεσο­γειακό διά­δρομο, σύμφωνα με στοι­χεία του Διε­θνούς Οργα­νι­σμού Μετα­νά­στευ­σης (IMO). Μόλις το περα­σμένο Σάββατο του­λά­χι­στον 61 μετα­νά­στες πνί­γη­καν έξω από τη Λιβύη, ενώ το καλο­καίρι σημειώ­θηκε το «χει­ρό­τερο ναυάγιο στη Μεσό­γειο» –όπως είχε ανα­φέ­ρει επα­νει­λημ­μένα η επί­τρο­πος Ιλβα Γιό­χαν­σον– με 700 νεκρούς στην Πύλο. Το 2022, σχεδόν 1.000.000 άνθρω­ποι ζήτησαν άσυλο στην Ευρώπη, σύμφωνα με τον Frontex. Το νέο Σύμφωνο, παράλ­ληλα, έρχεται σε μια ιδιαί­τερη στιγμή για την Ευρω­παϊκή Ενωση, ενόψει των επι­κεί­με­νων ευρω­ε­κλο­γών, ενώ το μετα­να­στευ­τικό έχει ανα­δει­χθεί σε πρω­τεύον ζήτημα στην ευρω­παϊκή δημόσια ατζέντα.

Για τον λόγο αυτό, τόσο ο αντι­πρό­ε­δρος της Κομι­σιόν Μαρ­γα­ρί­της Σχοινάς όσο και η αρμόδια επί­τρο­πος Ιλβα Γιό­χαν­σον δήλωσαν χθες περή­φα­νοι για την πρώτη ολο­κλη­ρω­μένη συμ­φω­νία για το μετα­να­στευ­τικό και για «ιστο­ρική μέρα», ενώ είχαν προη­γη­θεί αντί­στοι­χες δηλώ­σεις από την πρόεδρο της Κομι­σιόν Ούρ­σουλα φον ντερ Λάιεν, που ανέφερε ότι «πλέον η Ευρώπη απο­φα­σί­ζει ποιος θα αφιχθεί στα σύνορά της και όχι οι δια­κι­νη­τές», αλλά και την πρόεδρο του Ευρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λίου Ρομπέρτα Μέτσολα, που έκανε λόγο για «συμφωνία-ορόσημο».

Ο αντι­πρό­ε­δρος της Κομι­σιόν Μαρ­γα­ρί­της Σχοινάς, μάλιστα, εξήγησε τη σημασία του νέου Συμ­φώ­νου ιδιαί­τερα για τις χώρες της «πρώτης γραμμής», όπως η Ελλάδα. «Το νέο σύστημα δίνει ρυθ­μι­στική σαφή­νεια, δηλαδή μόλις κάποιος φθάνει στα εξω­τε­ρικά σύνορα θα μπαίνει σε δια­δι­κα­σία ελέγχου (screening), θα ταυ­το­ποιεί­ται, θα απο­σα­φη­νί­ζε­ται το καθε­στώς με το οποίο συν­δέ­ε­ται, θα βλέ­πουμε ποιος είναι και τι πιθα­νό­τη­τες έχει για προ­στα­σία ασύλου και ανάλογα με αυτή τη δια­δι­κα­σία είτε θα προ­χω­ράει στο σύστημα παροχής ασύλου είτε μέσω των προ­α­να­χω­ρη­σια­κών κέντρων στα σημεία εισόδου θα επι­στρέ­φε­ται στις χώρες προ­έ­λευ­σης και διέ­λευ­σης», σημεί­ωσε στη συνέ­ντευξη Τύπου. «Αυτή είναι άλλωστε και η και­νο­το­μία, η δια­δι­κα­σία ελέγχου στα εξω­τε­ρικά σύνορα», τόνισε, όπως και «το υπο­χρε­ω­τικό σύστημα αλλη­λεγ­γύης». Ο αντι­πρό­ε­δρος ανα­φέρ­θηκε και στα νέα υπερ­σύγ­χρονα κέντρα με ευρω­παϊκά πρότυπα στα ελλη­νικά νησιά, την ενι­σχυ­μένη παρου­σία του Frontex στα εξω­τε­ρικά σύνορα, καθώς και την επί­τευξη συμ­φω­νιών με χώρες προ­έ­λευ­σης και διέ­λευ­σης, ενώ απέρ­ριψε κατη­γο­ρη­μα­τικά το ενδε­χό­μενο δημιουρ­γίας νέας Μόριας. «Η Μόρια υπήρξε ο λόγος που δημιουρ­γή­σαμε αυτό το σύστημα», τόνισε, ενώ υπεν­θύ­μισε ότι ενώπιον του Ευρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λίου ο ίδιος είχε δεσμευ­θεί ότι η ντρο­πια­στική κατά­σταση στη Μόρια θα παρα­μεί­νει στο παρελ­θόν. «Σήμερα μπορώ να πω με βεβαιό­τητα ότι σεβά­στηκα αυτή τη δέσμευση», ανέφερε χαρα­κτη­ρι­στικά.

Πηγή kathimerini.gr