Ε.Ε: Τι προβλέπει η συμφωνία για το μεταναστευτικό – Ενστάσεις για την «υποχρεωτική αλληλεγγύη»

Πότε προ­βλέ­πε­ται προ­σω­ρινή παρέκ­κλιση από τις τυπικές δια­δι­κα­σίες ασύλου.

Ιστο­ρική συμ­φω­νία για την Ευρω­παϊκή Ενωση επε­τεύ­χθη σήμερα το πρωί – ύστερα από χρόνια δια­πραγ­μα­τεύ­σεων και αδιε­ξό­δων – για το μετα­να­στευ­τικό που θα αλλάξει σημα­ντικά τον τρόπο δια­χεί­ρι­σης των αιτού­ντων ασύλου αλλά και την κατα­νομή τους σε ολό­κληρη την Ενωση.

Οι τελικές δια­πραγ­μα­τεύ­σεις μεταξύ Ευρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λίου, Συμ­βου­λίου και Κομι­σιόν για το Σύμφωνο Μετα­νά­στευ­σης και Ασύλου διήρ­κε­σαν από το από­γευμα της Δευ­τέ­ρας έως σήμερα τα ξημε­ρώ­ματα, προ­κει­μέ­νου να κατα­λή­ξουν στον τρόπο δια­χεί­ρι­σης της δια­δι­κα­σίας ασύλου της Ε.Ε ύστερα από χρόνια απο­τυ­χη­μέ­νων προ­σπα­θειών και κανο­νι­σμών, που είχαν στόχο την εξι­σορ­ρό­πηση των ανη­συ­χιών κρατών μελών «πρώτης γραμμής» όπως η Ελλάδα και η Ιταλία και των κρατών μελών που δια­μαρ­τύ­ρο­νταν για την άφιξη παρά­τυ­πων μετα­να­στών.

Η προ­κα­ταρ­κτική συμ­φω­νία θα μετα­φρα­στεί τώρα σε τρο­πο­ποι­η­μένα νομικά κείμενα, τα οποία θα πρέπει πρώτα να εγκρι­θούν από το Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο και αργό­τερα, από το Συμ­βού­λιο. Δεδο­μέ­νης της εξαι­ρε­τι­κής ευαι­σθη­σίας του θέματος, δεν πρέπει να απο­κλει­στούν απαι­τή­σεις της τελευ­ταίας στιγμής από τις κυβερ­νή­σεις. Ωστόσο, η έγκριση στο Συμ­βού­λιο θα διε­ξα­χθεί με ειδική πλειο­ψη­φία, που σημαί­νει ότι μεμο­νω­μένα κράτη μέλη δεν θα μπορούν να ασκή­σουν «βέτο». Ο κύκλος πρέπει να ολο­κλη­ρω­θεί πριν τις επό­με­νες εκλογές για το Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο, που έχουν προ­γραμ­μα­τι­στεί για τις αρχές Ιουνίου.

Μ. Σχοινάς: «Γυρί­ζουμε σελίδα στο μετα­να­στευ­τικό»

Περή­φα­νος για την πρώτη ολο­κλη­ρω­μένη συμ­φω­νία για το μετα­να­στευ­τικό εμφα­νί­στηκε ο αντι­πρό­ε­δρος της Κομι­σιόν Μαρ­γα­ρί­της Σχοινάς κάνο­ντας λόγο για συμπλή­ρωση πλέον του «παζλ» ύστερα από χρόνια δύσκο­λων και επί­μο­νων δια­πραγ­μα­τεύ­σεων.

«Το σύστημα που θα προ­κύ­ψει θα βοη­θή­σει κυρίως τις χώρες που βρί­σκο­νται στα εξω­τε­ρικά σύνορα της Ε.Ε, όπου σύμφωνα με την τωρινή συνθήκη δεν έχουν κανένα κοι­νο­τικό σύστημα» ανέφερε στη σχετική συνέ­ντευξη Τύπου. «Το νέο σύστημα δίνει ρυθ­μι­στική σαφή­νεια, δηλαδή μόλις κάποιος φτάνει στα εξω­τε­ρικά σύνορα θα μπαίνει σε δια­δι­κα­σία ελέγχου (screening), θα ταυ­το­ποιεί­ται, θα απο­σα­φη­νί­ζε­ται το καθε­στώς με το οποίο συν­δέ­ε­ται, θα βλέ­πουμε ποιος είναι και τι πιθα­νό­τη­τες έχει για προ­στα­σία ασύλου και ανάλογα με αυτή τη δια­δι­κα­σία είτε θα προχωρά στο σύστημα παροχής ασύλου, είτε μέσω των προ­α­να­χω­ρη­σια­κών κέντρων στα σημεία εισόδου θα επι­στρέ­φε­ται στις χώρες προ­έ­λευ­σης και διέ­λευ­σης» εξήγησε.

«Αυτή είναι άλλωστε και η και­νο­το­μία, η δια­δι­κα­σία ελέγχου στα εξω­τε­ρικά σύνορα, που δεν υπάρχει» σημειώσε για να συμπλη­ρώ­σει ότι «άλλη μια και­νο­το­μία είναι ένα υπο­χρε­ω­τικό σύστημα αλλη­λεγ­γύης. Οποιος αιτεί­ται αλλη­λεγ­γύη το σύμφωνο θα του παρέχει το μείγμα αλλη­λεγ­γύης, που είμαστε σίγου­ροι ότι σε κάθε περί­πτωση θα καλύ­πτει τις ανάγκες, που υπάρ­χουν στο κράτος μέλος». Ο αντι­πρό­ε­δρος ανα­φέρ­θηκε και στα νέα υπερ­σύγ­χρονα κέντρα με ευρω­παϊκά πρότυπα στα ελλη­νικά νησιά και ενι­σχυ­μένη παρου­σία της Frontex στα εξω­τε­ρικά σύνορα και των μεγάλων συμ­φω­νιών με χώρες προ­έ­λευ­σης και διέ­λευ­σης».

«Με όλα αυτά γυρί­ζουμε σελίδα στο μετα­να­στευ­τικό» είπε χαρα­κτη­ρι­στικά.

Σχο­λιά­ζο­ντας τις πιθανές αντι­δρά­σεις από χώρες όπως η Ουγ­γα­ρία για τον «μηχα­νι­σμό αλλη­λεγ­γύης, ο κ. Σχοινάς ήταν κατη­γο­ρη­μα­τι­κός «όποιος αρνηθεί να εφαρ­μό­σει τις νέες προ­βλέ­ψεις του Συμ­φώ­νου η απά­ντηση είναι η προ­φα­νής: έχουμε ένα σύμφωνο αγκι­στρω­μένο στο κοι­νο­τικό δίκαιο, της ευρω­παϊ­κής νομι­μό­τη­τας. Η Κομι­σιόν έχει την ευθύνη και την αρμο­διό­τητα να απαιτεί τη σωστή εφαρ­μογή του. Οποιος δεν εφαρ­μό­ζει το κοι­νο­τικό δίκαιο θα υφί­στα­ται τις κυρω­τι­κές δια­δι­κα­σίες, που μπορεί να φθάσουν σε δικα­στή­ρια και κυρώ­σεις».

Τι προ­βλέ­πει η συμ­φω­νία

Συνο­λικά, από το 2015, πάνω από ένα εκα­τομ­μύ­ριο μετα­νά­στες και πρό­σφυ­γες έφτασαν στα σύνορα της Ε.Ε, αρκετοί εκ των οποίων διέ­φυ­γαν από πολέ­μους στη Συρία, το Ιράκ και το Αφγα­νι­στάν. Το 2022, σχεδόν ένα εκα­τομ­μύ­ριο άνθρω­ποι ζήτησαν άσυλο στην Ευρώπη, σύμφωνα με τον Frontex.

Η προ­κα­ταρ­κτική συμ­φω­νία -που θα πρέπει πλέον επι­σή­μως να επι­κυ­ρω­θεί από το Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο και το Συμ­βού­λιο – καλύ­πτει πέντε προ­τά­σεις «κλειδιά» του Συμ­φώ­νου Μετα­νά­στευ­σης και Ασύλου:

– τον κανο­νι­σμό ελέγχου (screening regulation),

– τον κανο­νι­σμό της βάσης δεδο­μέ­νων Eurodac,

– τον κανο­νι­σμό των δια­δι­κα­σιών ασύλου,

– τον κανο­νι­σμό δια­χεί­ρι­σης των αιτού­ντων άσυλο

– τον κανο­νι­σμό για τον μηχα­νι­σμό δια­χεί­ρι­σης κρίσεων (Crisis and Force majeure Regulation).

Συγκε­κρι­μένα:

Ο κανο­νι­σμός ελέγχου προ­βλέ­πει μια προ­κα­ταρ­κτική δια­δι­κα­σία για την ταχεία εξέταση του προφίλ ενός αιτού­ντος άσυλο και τη συλλογή βασικών πλη­ρο­φο­ριών όπως η εθνι­κό­τητα, η ηλικία, τα δακτυ­λικά απο­τυ­πώ­ματα και η εικόνα του προ­σώ­που. Θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν επίσης έλεγχοι υγείας και ασφά­λειας.

Ο τρο­πο­ποι­η­μέ­νος κανο­νι­σμός Eurodac, ο οποίος θα ενη­με­ρώ­νει μεγάλη κλί­μα­κας βάση δεδο­μέ­νων, που θα απο­θη­κεύει βιο­με­τρικά στοι­χεία, που συλ­λέ­γο­νται κατά τη δια­δι­κα­σία ελέγχου. Η βάση δεδο­μέ­νων θα περι­λαμ­βά­νει κατα­μέ­τρηση αιτού­ντων ασύλου για την απο­τροπή πολ­λα­πλών αξιώ­σεων με το ίδιο όνομα.

Ο τρο­πο­ποι­η­μέ­νος κανο­νι­σμός για τις δια­δι­κα­σίες ασύλου (APR) περι­λαμ­βά­νει ταχεία δια­δι­κα­σία στα σύνορα, που προ­ο­ρί­ζε­ται να διαρ­κέ­σει το πολύ 12 εβδο­μά­δες, και δια­τή­ρηση της παρα­δο­σια­κής δια­δι­κα­σίας ασύλου, η οποία είναι πιο χρο­νο­βόρα και μπορεί να διαρ­κέ­σει αρκε­τούς μήνες.

Ο κανο­νι­σμός δια­χεί­ρι­σης ασύλου και μετα­νά­στευ­σης (AMMR) θεσπί­ζει ένα σύστημα «υπο­χρε­ω­τι­κής αλλη­λεγ­γύης» θα ενερ­γο­ποιεί­ται όταν ένα ή περισ­σό­τερα κράτη μέλη υφί­στα­νται «μετα­να­στευ­τική πίεση». Το σύστημα θα προ­σφέ­ρει στις χώρες τρεις επι­λο­γές: μετε­γκα­τά­σταση ορι­σμέ­νου αριθμού αιτού­ντων άσυλο, κατα­βολή συνει­σφο­ράς για κάθε αιτού­ντα που αρνού­νται να μετε­γκα­τα­στα­θούν και χρη­μα­το­δό­τηση επι­χει­ρη­σια­κής υπο­στή­ρι­ξης.

Ο κανο­νι­σμός δια­χεί­ρι­σης κρίσεων ο οποίος προ­βλέ­πει κανόνες που θα ισχύουν μόνο όταν το σύστημα ασύλου της Ε.Ε απει­λεί­ται από ξαφνική και μαζική άφιξη προ­σφύ­γων, όπως κατά τη μετα­να­στευ­τική κρίση 2015-2016, ή από μια κατά­σταση ανω­τέ­ρας βίας, όπως η παν­δη­μία covid-19. Υπό αυτές τις συν­θή­κες, οι εθνικές αρχές θα έχουν τη δυνα­τό­τητα να εφαρ­μό­ζουν αυστη­ρό­τερα μέτρα, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων μεγα­λύ­τε­ρων περιό­δων κρά­τη­σης.

Επί της ουσίας η νέα συμ­φω­νία προ­βλέ­πει ότι τα κράτη μέλη «πρώτης γραμμής» στη νότια Ευρώπη θα θεσπί­σουν πλέον αυστη­ρό­τε­ρες δια­δι­κα­σίες παροχής ασύλου στα σύνορά τους και θα δια­θέ­τουν πλέον μηχα­νι­σμούς απο­μά­κρυν­σης μετα­να­στών, των οποίων αιτή­σεις απορ­ρί­πτο­νται. Ο νέος μηχα­νι­σμός αλλη­λεγ­γύης προ­βλέ­πει ότι στα κράτη μέλη της ηπει­ρω­τι­κής Ευρώπης θα δίνεται πλέον η επιλογή είτε να δέχο­νται έναν συγκε­κρι­μένο αριθμό μετα­να­στών, είτε να πλη­ρώ­νουν συγκε­κρι­μένα ποσά σε κοινό ευρω­παϊκό Ταμείο.

Ενστά­σεις για την «υπο­χρε­ω­τική αλλη­λεγ­γύη»

Όπως εξη­γή­θηκε, τα κράτη μέλη ήταν απο­φα­σι­σμένα να δια­τη­ρή­σουν τον σκληρό συμ­βι­βα­σμό που είχαν πετύχει πρό­σφατα μεταξύ τους για τη μεταρ­ρύθ­μιση της μετα­να­στευ­τι­κής πολι­τι­κής του μπλοκ. Ο συμ­βι­βα­σμός αφο­ρούσε τη λεγό­μενη «υπο­χρε­ω­τική αλλη­λεγ­γύη», που προ­βλέ­πε­ται στο πλαίσιο της AMMR: οι χώρες είχαν συμ­φω­νή­σει σε ετήσια ποσό­στωση 30.000 μετε­γκα­τα­στά­σεων και συνει­σφορά 20.000 ευρώ για κάθε αιτού­ντα άσυλο που θα απέρ­ρι­πταν. Ωστόσο, οι ευρω­βου­λευ­τές δυσα­να­σχε­τού­σαν με την ανυ­πο­χώ­ρητη θέση του Συμ­βου­λίου και προ­έ­τρε­ψαν σε ευε­λι­ξία, ώστε να συνα­ντη­θούν στα μισά του δρόμου.

Ορι­σμέ­νες από τις τελευ­ταίες δια­φο­ρές που απέ­με­ναν ήταν το πεδίο εφαρ­μο­γής της δια­δι­κα­σίας των συνόρων διάρ­κειας 12 εβδο­μά­δων, η κράτηση παρά­τυ­πων αιτού­ντων, ένας μηχα­νι­σμός παρα­κο­λού­θη­σης των θεμε­λιω­δών δικαιω­μά­των και η έννοια των τρίτων ασφαλών χωρών. Η Πολωνία και τα κράτη της Βαλ­τι­κής πίεσαν για ειδι­κούς κανόνες για την αντι­με­τώ­πιση της εργα­λειο­ποί­η­σης των μετα­να­στών, ένα φαι­νό­μενο που υπέ­στη­σαν από πρώτο χέρι το 2021, όταν η Λευ­κο­ρω­σία ενορ­χή­στρωσε εισροή αιτού­ντων άσυλο σε αντί­ποινα για διε­θνείς κυρώ­σεις.

Πηγή kathimerini.gr