Πέθανε ο σπουδαίος συνθέτης Γιάννης Μαρκόπουλος

Την τελευ­ταία πνοή του σε ηλικία 84 ετών άφησε ο σπου­δαίος μου­σι­κο­συν­θέ­της Γιάννης Μαρ­κό­που­λος, έπειτα από μάχη με τον καρκίνο. Στις 5 Μαΐου είχε εισα­χθεί στη Μονάδα Εντα­τι­κής Θερα­πείας του Γενικού Νοσο­κο­μείου Αθηνών «Αλε­ξάν­δρα».

Σύμφωνα με το ιατρικό ανα­κοι­νω­θέν, ο Γιάννης Μαρ­κό­που­λος πέθανε από επι­πλο­κές λόγω καρ­κί­νου.

Ποιος ήταν ο Γιάννης Μαρ­κό­που­λος

Γεν­νή­θηκε το 1939 στο Ηρά­κλειο Κρήτης. Πατέρας του ήταν ο Γεώρ­γιος Μαρ­κό­που­λος, πρώην νομάρ­χης Λασι­θίου και μητέρα του η Ειρήνη Αεράκη από τη Σητεία. Πέρασε τα παιδικά του χρόνια στην Ιερά­πε­τρα, στο ωδείο της οποίας παίρνει τα πρώτα του μουσικά μαθή­ματα στη θεωρία και στο βιολί. Οι πρώτες του επι­δρά­σεις προ­έρ­χο­νται από την τοπική μουσική με τους γρή­γο­ρους χορούς και τα επα­να­λαμ­βα­νό­μενα μικρά μοτίβα τους, από τη κλασική μουσική, καθώς και από τη μουσική της ευρύ­τε­ρης ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου – και ιδιαί­τερα της κοντι­νής Αιγύ­πτου.

Το 1956 συνε­χί­ζει τις μου­σι­κές σπουδές του στο Ωδείο Αθηνών, με τον συνθέτη Γεώργιο Σκλάβο και τον καθη­γητή του βιολιού Joseph Bustidui. Την ίδια εποχή εισά­γε­ται στο Πάντειο Πανε­πι­στή­μιο για κοι­νω­νι­κές και φιλο­σο­φι­κές σπουδές ενώ παράλ­ληλα συν­θέ­τει για το θέατρο, τον κινη­μα­το­γράφο και το χορό. Το 1963 βρα­βεύ­ε­ται για την μουσική του στις Μικρές Αφρο­δί­τες του Νίκου Κούν­δου­ρου, στο Φεστι­βάλ Κινη­μα­το­γρά­φου Θεσ­σα­λο­νί­κης, και τον ίδιο χρόνο ανε­βαί­νουν από νέα χορευ­τικά σύνολα τα μουσικά του έργα Θησέας (χορό­δραμα), Χιρο­σίμα (σουίτα μπα­λέ­του) και τα Τρία σκίτσα για χορό.

Φυγή στο Λονδίνο

Το 1967 επι­βάλ­λε­ται στην Ελλάδα η δικτα­το­ρία και ο Γιάννης Μαρ­κό­που­λος ανα­χω­ρεί στο Λονδίνο. Εκεί, Σύμφωνα με το wikipedia, εμπλου­τί­ζει τις μου­σι­κές του γνώσεις με την Αγγλίδα συν­θέ­τρια Elisabeth Lutyens. Επίσης συν­θέ­τει την κοσμική καντάτα Ήλιος ο πρώτος, σε ποίηση Οδυσσέα Ελύτη (που τιμάται με το βραβείο Νόμπελ το 1979), και τη μουσική για τη Λυσι­στράτη του Αρι­στο­φάνη (για το Θέατρο Τέχνης, σε σκη­νο­θε­σία Κάρολου Κουν). Παράλ­ληλα ολο­κλη­ρώ­νει τη μουσική τελετή Ιδού ο Νυμφίος, έργο που κρατά ανέκ­δοτο, εκτός ενός τμή­μα­τος, του περί­φη­μου Ζάβαρα-κάτρα-νέμια, που απο­τε­λεί ένα τα πιο διάσημα κομ­μά­τια του. Την ίδια περίοδο γνω­ρί­ζε­ται με τους συν­θέ­τες Ιάννη Ξενάκη και Γιάννη Χρήστου και έρχεται σε επαφή με τα πλέον πρω­το­πο­ριακά μουσικά έργα. Στο Λονδίνο συν­θέ­τει ακόμα τους Χρη­σμούς, για συμ­φω­νική ορχή­στρα, και τους πρώτους Πυρ­ρί­χιους χορούς Α, Β, Γ, (από τους 24 που ολο­κλή­ρωσε το 2001), οι οποίοι παί­ζο­νται, το 1968, από την ορχή­στρα Concertante του Λον­δί­νου στο Queen Elizabeth Hall. Τότε γράφει και τη μουσική για την Τρι­κυ­μία του Σαίξπηρ, που ανε­βαί­νει από το Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας, σε σκη­νο­θε­σία David Jones.

Το 1969 επι­στρέ­φει στην Αθήνα για να συμ­βά­λει με τα έργα του στην πορεία για την απο­κα­τά­σταση της δημο­κρα­τίας. Δημιουρ­γεί μια νέα κίνηση για την τέχνη και τη χρη­σι­μό­τητά της και ανα­ζη­τεί την βαθύ­τερη ενότητα του ανθρώ­που με το φυσικό και κοι­νω­νικό του περι­βάλ­λον.

Συν­θε­τικό έργο

Με την είσοδο της δεκα­ε­τίας του ’70 υλο­ποιεί το μουσικό του όραμα: κατα­θέ­τει μουσικά έργα που χαρα­κτη­ρί­ζο­νται στο σύνολό τους ως νέα πρόταση και τομή για τη μέχρι τότε ελλη­νική μουσική πραγ­μα­τι­κό­τητα· έργα με ενότητα της αισθη­τι­κής και της φιλο­σο­φι­κής άποψης του συνθέτη ως προς τις θεμε­λια­κές αρχές τους, με το καθένα όμως από αυτά να είναι δια­φο­ρε­τικό. Ιδρύει ένα νέο και ιδιό­μορφο ορχη­στικό σχήμα, καθιε­ρώ­νο­ντας, με τις συν­θέ­σεις του, την ουσία της μου­σι­κής συμ­βί­ω­σης και τους συσχε­τι­σμούς έκφρα­σης μεταξύ συμ­φω­νι­κών και τοπικών οργάνων, μέσω του μελω­δι­κού και ρυθ­μι­κού του ορί­ζο­ντα, των αρμο­νι­κών του δομών και των ηχο­χρω­μά­των της διά­φα­νης ενορ­χή­στρω­σής του. Παράλ­ληλα, προ­τεί­νει εμφα­τικά την «Επι­στροφή στις Ρίζες», εννο­ώ­ντας τον «σχε­δια­σμό του μέλ­λο­ντος, με ενδο­σκό­πηση, μελέτη και πλη­σί­α­σμα των άφθαρ­των πηγών της ζωντα­νής τέχνης του κόσμου και επι­λεγ­μέ­νες σύγ­χρο­νες πλη­ρο­φο­ρίες τέχνης». Η πρότασή του αυτή παίρνει τις δια­στά­σεις ενός κινή­μα­τος τέχνης.

Λίγο αργό­τερα ιδρύει την ορχή­στρα Παλί­ντο­νος αρμονία, που απο­τε­λεί­ται από όργανα συμ­φω­νικά και ελλη­νικά. Παρου­σιά­ζει τα έργα του στο στού­ντιο Λήδρα και αργό­τερα στη μπουάτ «Κύτταρο», με νέους τρα­γου­δι­στές και μου­σι­κούς. Διδά­σκει τον τρόπο της ερμη­νείας της μου­σι­κής και των τρα­γου­διών του, στην αισθη­τική κατεύ­θυνση που πάντοτε επι­ζη­τούσε. Μαζί με τα θεα­τρικά στιγ­μιό­τυπα και τον εικα­στικό διά­κο­σμο στήνει μια πολύ­τροπη μουσική παρά­σταση. Δια­νο­ού­με­νοι και φοι­τη­τές γεμί­ζουν καθη­με­ρινά τους χώρους της δρα­στη­ριό­τη­τάς του, παρά τα εμπόδια της τότε εξου­σίας. Τα τρα­γού­δια του, όπως οι Οχτροί, τα Λόγια και τα χρόνια, τα Χίλια μύρια κύματα, η Λένγκω (Ελλάδα), ο Γίγα­ντας, το Κάτω στης Μαρ­γα­ρί­τας το αλωνάκι, το Καφε­νείον η Ελλάς, το Ο τόπος μας είναι κλει­στός, τα Παρα­πο­νε­μένα λόγια, το Μιλώ για τα παιδιά μου και πολλά άλλα, γίνο­νται σύμβολα και μύθοι. Το ίδιο άλλωστε συμ­βαί­νει με τα μουσικά του έργα Ελεύ­θε­ροι Πολιορ­κη­μέ­νοι, Ο Στράτης ο Θαλασ­σι­νός ανάμεσα στους Αγά­παν­θους, Ήλιος ο Πρώτος, Χρονικό, Ιθα­γέ­νεια, Ορο­πέ­διο, Θητεία και Μετα­νά­στες – σε ποίηση και στίχους Σολωμού, Σεφέρη, Ελύτη, Κ.Χ. Μύρη, Μιχ. Κατσα­ρού, Ελευ­θε­ρίου, Σκούρτη, Θεο­δω­ρίδη αλλά και δικούς του.

Το 1976 συν­θέ­τει τη μουσική για την τηλε­ο­πτική σειρά του BBC Who pays the Ferryman?, και η επι­τυ­χία του μου­σι­κού θέματος παρα­μέ­νει στην κορυφή του βρε­τα­νι­κού Hit-Parade για μήνες, ενώ κάνει τον συνθέτη διεθνώς γνωστό.

Στα επόμενα χρόνια η δημο­φι­λία αυτή εκφρά­ζε­ται με πολλές μετα­κλή­σεις για συναυ­λίες, και ο Μαρ­κό­που­λος πραγ­μα­το­ποιεί αλλε­πάλ­ληλα ταξίδια ανά τον κόσμο. Επι­σκέ­πτε­ται δια­δο­χικά, δίνο­ντας συναυ­λίες με τα έργα του, τη Νέα Υόρκη, τη Φιλα­δέλ­φεια, το Σικάγο, το Σαν Φραν­σί­σκο, το Τορόντο, το Μόντρεαλ, τη Στοκ­χόλμη, το Άμστερ­νταμ, τη Νάπολη, το Παρίσι, το Βερο­λίνο, το Μόναχο, τη Φραν­κφούρτη, τις Βρυ­ξέλ­λες, το Λονδίνο καθώς και διά­φο­ρες πόλεις της Ρωσίας και της Αυστρα­λίας.

Στην καλ­λι­τε­χνική του παρα­γωγή, βέβαια, σημα­ντική θέση έχει η μουσική του για το θέατρο και τον κινη­μα­το­γράφο: μουσική για έργα του Ευρι­πίδη, του Αρι­στο­φάνη, του Μενάν­δρου, του Σαίξπηρ, του Τσέχωφ, του Μπέκετ αλλά και σύγ­χρο­νων Ελλήνων δρα­μα­τουρ­γών, και για ταινίες του Κούν­δου­ρου, του Ντασέν, του Κοσμά­του, του Μανου­σάκη, του Σκα­λε­νάκη, του Γρη­γο­ρίου και άλλων.

Τον Ιανουά­ριο του 1981 ενώ­νε­ται και στη ζωή με την τρα­γου­δί­στρια και συνερ­γά­τιδά του Βασι­λική Λαβίνα. Γεν­νιέ­ται η κόρη τους Ελένη. Για μια περίοδο ο συν­θέ­της απο­ζη­τεί μια πιο ιδιω­τική ζωή με την οικο­γέ­νειά του, ενώ ξεκινά η προ­ε­τοι­μα­σία του για το άνοιγμα ενός νέου κεφα­λαίου στη μουσική του: στον κορμό των νέων συν­θέ­σεών του εμφα­νί­ζο­νται μελω­δικά ξεσπά­σματα στη­ριγ­μένα στην εκτε­τα­μένη πολυ­το­νι­κό­τητα της αρμο­νι­κής του δομής –καρποί της φαντα­σίας του–, που ενι­σχύ­ο­νται από το πάθος μιας ανε­ξά­ντλη­της ζωτι­κό­τη­τας.

Από τις συν­θέ­σεις αυτής της περιό­δου σημειώ­νουμε έργα μου­σι­κής δωμα­τίου, τέσσερα κουαρ­τέτα, δύο σονάτες, πέντε κομ­μά­τια για βιολί και πιάνο. Από τα έργα ενόρ­γα­νης μου­σι­κής, το Κονσέρτο-Ραψωδία για λύρα και συμ­φω­νική ορχή­στρα,τα Μητρώα για ορχή­στρα εγχόρ­δων,τη Συμ­φω­νία της Ίασης, επίσης δύο ορα­τό­ρια και δύο κύκλους τρα­γου­διών. Το 1994 συν­θέ­τει ένα από τα πιο σημα­ντικά του έργα,τη Λει­τουρ­γία του Ορφέα – για φωνή, χορωδία και ορχή­στρα –, που απευ­θύ­νε­ται φιλο­σο­φικά στον επα­να­προσ­διο­ρι­σμό της σχέσης του ανθρώ­που με τη φύση. Ακο­λου­θούν η Ανα-γέννηση Κρήτη ανάμεσα σε Βενετιά και Πόλη, μουσικό ταξίδι σε 4 ενό­τη­τες, η όπερα Ερω­τό­κρι­τος και Αρετή, τα Σχήματα σε κίνηση, κον­σέρτο για πιάνο εμπνευ­σμένο από τον Πυθα­γόρα, τα Ευήλια τοπία, φαντα­σία για σόλο φλάουτο, ο Νόμος της Θαλ­πω­ρής, ορατόριο-μουσικό θέαμα για φωνές, χορωδία, ορχή­στρα πνευ­στών, μπαλέτο και εικόνες, 16 Πυρ­ρί­χιοι χοροί 1980-2001, Τρί­πτυχο για φλάουτο έγχορδα και άρπα (2007).