Η Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου ανάμεσα στα μνημεία που απειλούνται από την κλιματική αλλαγή – Μελέτη της Ακαδημίας Αθηνών

Η δρα­μα­τι­κή αλ­λα­γή στις κλι­μα­το­λο­γι­κές συν­θή­κες που κα­τα­γρά­φε­ται τους τε­λευ­ταί­ους δύο αιώ­νες και ιδίως τις τε­λευ­ταί­ες δε­κα­ε­τί­ες, με κύριο υπαί­τιο τον άν­θρω­πο απει­λεί πλέον άμεσα και τα μνη­μεία πα­γκό­σμιου πο­λι­τι­σμού. Με­λέ­τη Ελ­λή­νων επι­στη­μό­νων από το «Κέ­ντρο Έρευ­νας Φυ­σι­κής της Ατμό­σφαι­ρας και Κλι­μα­το­λο­γί­ας» της Ακα­δη­μί­ας Αθη­νών ανα­φέ­ρει πως αυτή τη στιγ­μή αντι­με­τω­πί­ζουν ση­μα­ντι­κό κίν­δυ­νο λόγω της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής, 244 πο­λι­τι­στι­κά και φυ­σι­κά μνη­μεία της UNESCO σε ολό­κλη­ρη τη Με­σό­γειο, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης φυ­σι­κά και της χώρας μας.

Όπως επι­ση­μαί­νει ο γε­νι­κός γραμ­μα­τέ­ας της Ακα­δη­μί­ας Αθη­νών και εκ­πρό­σω­πος της Ελ­λά­δας για την Κλι­μα­τι­κή Αλ­λα­γή κ. Χρή­στος Ζε­ρε­φός «υπάρ­χουν 244 μνη­μεία που απει­λού­νται από τα ακραία και­ρι­κά φαι­νό­με­να, εκ των οποί­ων τα 35 εμπί­πτουν στην κα­τη­γο­ρία του υψη­λού κιν­δύ­νου και τα 14 στην κα­τη­γο­ρία του ακραί­ου κιν­δύ­νου».

Από τι ακρι­βώς κιν­δυ­νεύ­ουν

Ο κα­τά­λο­γος των κιν­δύ­νων πε­ρι­λαμ­βά­νει τα αλ­λε­πάλ­λη­λα κύ­μα­τα καύ­σω­να, τις δα­σι­κές πυρ­κα­γιές (οι μνή­μες από τη με­γά­λη φωτιά στην Αρ­χαία Ολυ­μπία είναι ακόμη νωπές), τις έντο­νες βρο­χο­πτώ­σεις (αρ­χαιο­λο­γι­κοί χώροι όπως η Αρ­χαία Μεσ­σή­νη και το Δίον έχουν αντι­με­τω­πί­σει ση­μα­ντι­κά προ­βλή­μα­τα εξαι­τί­ας πλημ­μυ­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων), την ξη­ρα­σία τις αλ­λα­γές στη μέση στάθ­μη της θά­λασ­σας και την συ­νέρ­γειά τους με τον σει­σμι­κό κίν­δυ­νο.

Ει­δι­κά όσον αφορά τη χώρα μας, υπάρ­χουν πέντε μνη­μεία ή ευ­ρύ­τε­ρες το­πο­θε­σί­ες πο­λι­τι­σμού που τις επό­με­νες δε­κα­ε­τί­ες εάν δεν λη­φθούν τα απαι­τού­με­να μέτρα, θα βρε­θούν ενώ­πιον ακραί­ων κιν­δύ­νων που θα απει­λή­σει την υπό­στα­σή τους.

Βάσει της με­λέ­της, αυτά είναι τα εξής:

1. Τα πα­λαιο­χρι­στια­νι­κά και βυ­ζα­ντι­νά μνη­μεία της Θεσ­σα­λο­νί­κης

Κατά τη διάρ­κεια του Με­σαί­ω­να η Θεσ­σα­λο­νί­κη υπήρ­ξε ση­μα­ντι­κό οι­κο­νο­μι­κό και πο­λι­τι­στι­κό κέ­ντρο της ευ­ρύ­τε­ρης πε­ριο­χής της Βαλ­κα­νι­κής χερ­σο­νή­σου, κάτι που αντα­να­κλά­ται στα πλεί­στα μνη­μεία που δια­σώ­ζο­νται έως και σή­με­ρα. Εδώ και τριά­ντα τέσ­σε­ρα χρό­νια έχουν εντα­χθεί στον κα­τά­λο­γο της UNESCO ως μνη­μεία πα­γκό­σμιας κλη­ρο­νο­μιάς, δε­κα­πέ­ντε αρ­χι­τε­κτο­νι­κά αρι­στουρ­γή­μα­τα της συ­μπρω­τεύ­ου­σας, που χρο­νο­λο­γού­νται από τα Πα­λαιο­χρι­στια­νι­κά χρό­νια (4ος αι. μ.Χ.) έως και την Υστε­ρο­βυ­ζα­ντι­νή πε­ρί­ο­δο (13ος – 14ος αι.).

Αυτά είναι:

Τα βυ­ζα­ντι­νά τείχη της Θεσ­σα­λο­νί­κης (4ος – 5ος αι.)

Η Ρο­τό­ντα του Αγίου Γε­ωρ­γί­ου (4ος αι.)

Η βα­σι­λι­κή της Πα­να­γί­ας Αχει­ρο­ποί­η­του (5ος αι.)

Ο ναός του Οσίου Δαυίδ (Μονή Λα­τό­μου) (6ος αι.)

Η βα­σι­λι­κή του Αγίου Δη­μη­τρί­ου (7ος αι.)

Ο ναός της Αγίας Σο­φί­ας (8ος αι.)

Ο ναός της Πα­να­γί­ας των Χαλ­κέ­ων (11ος αι.)

Ο ναός του Αγίου Πα­ντε­λε­ή­μο­να (14ος αι.)

Ο ναός των Αγίων Απο­στό­λων (14ος αι.)

Ο ναός του Αγίου Νι­κο­λά­ου του Ορ­φα­νού (14ος αι.)

Ο ναός της Αγίας Αι­κα­τε­ρί­νης (13ος αι.)

Ο ναός του Σω­τή­ρος (14ος αι.)

Η Μονή Βλα­τά­δων (14ος αι.)

Ο ναός του Προ­φή­τη Ηλία (14ος αι.)

Τα βυ­ζα­ντι­νά λου­τρά (14ος αι.)

Όλα τα πα­ρα­πά­νω, κιν­δυ­νεύ­ουν πε­ρισ­σό­τε­ρο από την άνοδο της στάθ­μης της θά­λασ­σας, ακο­λου­θού­με­νη από τον σει­σμι­κό κίν­δυ­νο, τις ακραία υψη­λές θερ­μο­κρα­σί­ες, τις δα­σι­κές πυρ­κα­γιές, τις ακραί­ες βρο­χο­πτώ­σεις και την ερη­μο­ποί­η­ση.

Το Πυ­θα­γό­ρειο και το Ηραίο της Σάμου

Το Πυ­θα­γό­ρειο είναι ο αρ­χαιο­λο­γι­κός χώρος, που βρί­σκε­ται στην αρ­χαία πόλη της Σάμου. Πε­ρι­λαμ­βά­νει διά­φο­ρα μνη­μεία της αρ­χαί­ας ελ­λη­νι­κής και της ρω­μαϊ­κής επο­χής. Στο χώρο του Πυ­θα­γο­ρεί­ου θα δει για πα­ρά­δειγ­μα ο επι­σκέ­πτης τη σή­ραγ­γα του Ευ­πα­λί­νου, ένα κα­τα­σκευα­στι­κό θαύμα της μη­χα­νι­κής του 6ου αιώνα π.Χ. Στο Ηραίο από την άλλη πλευ­ρά, βρί­σκο­νται και τα ερεί­πια του ομώ­νυ­μου ναού της αρ­χαιό­τη­τας, ο οποί­ος ήταν αφιε­ρω­μέ­νος στη θεά Ήρα. Αμ­φό­τε­ροι οι δύο αυτοί χώροι ση­μα­ντι­κών εκ­θε­μά­των. Κιν­δυ­νεύ­ουν σύμ­φω­να με τους επι­στή­μο­νες κυ­ρί­ως από τις σει­σμι­κές δο­νή­σεις. Ακο­λού­θως με­γά­λος είναι η κίν­δυ­νος από την άνοδο της στάθ­μης της θά­λασ­σας, τις πολύ υψη­λές θερ­μο­κρα­σί­ες, τις δα­σι­κές πυρ­κα­γιές και τις ακραί­ες βρο­χο­πτώ­σεις.

Μυ­κή­νες και Τί­ρυν­θα

Στους αρ­χαιο­λο­γι­κούς χώ­ρους των Μυ­κη­νών και της Τί­ρυν­θας, στην Αρ­γο­λί­δα, συρ­ρέ­ουν χι­λιά­δες επι­σκέ­πτες κάθε χρόνο για να θαυ­μά­σουν με­τα­ξύ άλλων τα εντυ­πω­σια­κά μυ­κη­ναϊ­κά ανά­κτο­ρα που άρ­χι­σαν να οι­κο­δο­μού­νται περί το 1.350 π.Χ. (στην Υστε­ρο­ελ­λα­δι­κή πε­ρί­ο­δο) και την Πύλη των Λε­ό­ντων που ανα­πα­ρι­στά δύο λιο­ντά­ρια ως φύ­λα­κες της Ακρό­πο­λης. Οι συ­γκε­κρι­μέ­νες αρ­χαιό­τη­τες όμως αυτή στιγ­μή κιν­δυ­νεύ­ουν πρω­τί­στως από την ερη­μο­ποί­η­ση και τους σει­σμούς και στη συ­νέ­χεια από τις ακραία υψη­λές θερ­μο­κρα­σί­ες, τις δα­σι­κές πυρ­κα­γιές και τις ακραί­ες βρο­χο­πτώ­σεις.

Η με­σαιω­νι­κή πόλη της Ρόδου

Ολό­κλη­ρη η με­σαιω­νι­κή πόλη της Ρόδου, απο­τε­λεί ένα τε­ρά­στιο μνη­μείο Πα­γκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO. Η με­σαιω­νι­κή αι­σθη­τι­κή είναι εμ­φα­νής στην αρ­χι­τε­κτο­νι­κή των κτι­ρί­ων, των μνη­μεί­ων και των ερει­πί­ων, τα οποία συν­δέ­ο­νται με έναν λα­βύ­ριν­θο από πλα­κό­στρω­τα δρο­μά­κια. Η Πα­λαιά Πόλη είναι γνω­στή ως το τε­λευ­ταίο κα­τα­φύ­γιο των Ιω­αν­νι­τών Ιπ­πο­τών και χω­ρί­ζε­ται σε τρία μέρη: το βό­ρειο τμήμα που ονο­μά­ζε­ται Κολ­λά­κιο και στο οποίο βρί­σκε­ται ο πολύ γνω­στός δρό­μος των Ιπ­πο­τών, το Πα­λά­τι του Με­γά­λου Μα­γί­στρου, το Νο­σο­κο­μείο που έχει με­τα­τρα­πεί σε μου­σείο και οι ναοί του Τάγ­μα­τος και στο νότιο τμήμα που βρί­σκε­ται η Χώρα με το τουρ­κι­κό πα­ζά­ρι γύρω από το τζαμί του Σου­λεϊ­μάν, η παλιά αγορά και άλλα κτί­ρια πε­ρι­η­γη­τι­κού εν­δια­φέ­ρο­ντος. Όλα αυτά κιν­δυ­νεύ­ουν πε­ρισ­σό­τε­ρο από την άνοδο της στάθ­μης της θά­λασ­σας και τον σει­σμι­κό κίν­δυ­νο και σε μι­κρό­τε­ρο βαθμό από την ερη­μο­ποί­η­ση, τις ακραί­ες βρο­χο­πτώ­σεις και τις ακραία υψη­λές θερ­μο­κρα­σί­ες.

Δήλος

Σήμα κιν­δύ­νου όμως εκ­πέ­μπει και η Δήλος, το μικρό νησί των Κυ­κλά­δων που είναι από μόνο του ένας με­γά­λος αρ­χαιο­λο­γι­κός χώρος. Στην αρ­χαιό­τη­τα θε­ω­ρού­νταν γε­νέ­τει­ρα της θεάς Αρ­τέ­μι­δος και του θεού Απόλ­λω­νος, εξ ου και η επω­νυ­μία του Δή­λιος και εκ τού­του σπου­δαίο θρη­σκευ­τι­κό κέ­ντρο που εξε­λί­χθη­κε ομοί­ως και σε εμπο­ρι­κό. Κα­νέ­να άλλο νησί δεν φι­λο­ξε­νεί τόσα πολλά και μνη­μειώ­δη κει­μή­λια αρ­χαϊ­κών, κλα­σι­κών και ελ­λη­νι­στι­κών χρό­νων, δη­λα­δή των αιώ­νων της με­γά­λης ελ­λη­νι­κής τέ­χνης. Στις μέρες μας κιν­δυ­νεύ­ει πε­ρισ­σό­τε­ρο από την άνοδο της στάθ­μης της θά­λασ­σας και τις ακραί­ες βρο­χο­πτώ­σεις και σε μι­κρό­τε­ρο βαθμό από την ερη­μο­ποί­η­ση, τους σει­σμούς και τις ακραία υψη­λές θερ­μο­κρα­σί­ες. Μά­λι­στα η Δήλος ανα­μέ­νε­ται να είναι με­τα­ξύ των εννέα πρώ­των μνη­μεί­ων από αντί­στοι­χες χώρες της Με­σο­γεί­ου, όπου θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν εξει­δι­κευ­μέ­νες με­λέ­τες για τις επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής.

Έρευ­να σε 23 χώρες της Με­σο­γεί­ου

Η με­λέ­τη του Κέ­ντρου Έρευ­νας Φυ­σι­κής της Ατμό­σφαι­ρας και Κλι­μα­το­λο­γί­ας (στην οποία συ­νέ­δρα­μαν οι Ι. Κα­ψω­με­νά­κης, Χ. Ντου­βής, Α. Πούπ­κου, Σ. Ζε­ρε­φός, Σ. Σο­λω­μός, Θ. Σταύ­ρα­κα, Ν.Σ. Μελής, Ε. Κυ­ρια­κί­δης, Γ. Κρεμ­λής και βέ­βαια ο Χρ. Ζε­ρε­φός) πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε συ­νο­λι­κά σε 23 χώρες της Με­σο­γεί­ου. Στην Αλ­βα­νία, στην Αλ­γε­ρία, στη Βοσ­νία και Ερ­ζε­γο­βί­νη, στην Κρο­α­τία, στην Κύπρο, στην Αί­γυ­πτο, στη Γαλ­λία, στην Ελ­λά­δα, στο Ισ­ρα­ήλ, στην Ιτα­λία, στην Ιορ­δα­νία, στον Λί­βα­νος, στη Λιβύη, στη Μάλτα, στο Μαυ­ρο­βού­νιο, στο Μα­ρό­κο, στην Πα­λαι­στί­νη, στην Πορ­το­γα­λία, στη Σλο­βε­νία, στην Ισπα­νία, στην Αρα­βι­κή Δη­μο­κρα­τία της Συ­ρί­ας, στην Τυ­νη­σία και στην Τουρ­κία.

Από τις υπό­λοι­πες χώρες, πέραν την Ελ­λά­δας, τόποι ιστο­ρί­ας και φυ­σι­κού κάλ­λους που κιν­δυ­νεύ­ουν λόγω του συν­δυα­σμού των επι­πτώ­σε­ων της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής και της σει­σμι­κό­τη­τας είναι με­τα­ξύ άλλων.

Το εθνι­κό πάρκο της Ντο­νιά­να, στην Αν­δα­λου­σία της νό­τιας Ισπα­νί­ας. Συ­γκα­τα­λέ­γε­ται στους με­γα­λύ­τε­ρους υγρο­τό­πους της Ευ­ρώ­πης και απει­λεί­ται από την εντα­τι­κή καλ­λιέρ­γεια της γης. Οι πο­σό­τη­τες νερού στο πάρκο έχουν μειω­θεί δρα­μα­τι­κά εξαι­τί­ας της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής και από την υπερ­βο­λι­κή άντλη­ση νερού από γει­το­νι­κές φάρ­μες, όπου καλ­λιερ­γού­νται φρά­ου­λες, συχνά με πα­ρά­νο­μα πη­γά­δια.

Το Βου­θρω­τό της Αλ­βα­νί­ας. Πρό­κει­ται για έναν αρ­χαιο­λο­γι­κό χώρος και αρ­χαία ελ­λη­νι­κή πόλη, πε­ρί­που 20 χι­λιό­με­τρα νότια των αγίων Σα­ρά­ντα, σε ένα λόφο με θέα το κα­νά­λι Βι­βά­ρι. Κα­τοι­κη­μένo από τα προϊ­στο­ρι­κά χρό­νια, το Βου­θρω­τό υπήρ­ξε έδρα ελ­λη­νι­κής πόλης και αρ­γό­τε­ρα χρι­στια­νι­κής επι­σκο­πής. Μετά από μια πε­ρί­ο­δο υπό βυ­ζα­ντι­νή διοί­κη­ση και σύ­ντο­μη κα­το­χή από τους Βε­νε­τούς, η πόλη εγκα­τα­λεί­φθη­κε στα τέλη του Με­σαί­ω­να λόγω χα­μη­λού και υγρού εδά­φους. Ο ση­με­ρι­νός αρ­χαιο­λο­γι­κός χώρος απο­τε­λεί μνη­μείο πα­γκό­σμιας κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO.

Η παλιά πόλη του Ντου­μπρόβ­νικ της Κρο­α­τί­ας. Επί αιώ­νες ήτα­ντο ση­μα­ντι­κό­τε­ρο λι­μά­νι των Βε­νε­τών στην Αδρια­τι­κή και σή­με­ρα ένα δη­μο­φι­λές του­ρι­στι­κό κέ­ντρο.

Οι Τσίν­κουε Τέρρε της Ιτα­λί­ας. Πρό­κει­ται για ένα ακα­νό­νι­στο τμήμα της ακτής της ανα­το­λι­κής Ρι­βιέ­ρας που απο­τε­λεί­ται από πέντε χωριά. Από το 1997, η πε­ριο­χή απο­τε­λεί μέρος της πα­γκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς της Unesco με κρι­τί­ρια ότι «η ανα­το­λι­κή Ρι­βιέ­ρα της Λι­γου­ρί­ας με­τα­ξύ των Cinque Terre είναι ένα εξαι­ρε­τι­κής ομορ­φιάς πο­λι­τι­στι­κό τοπίο , που αντι­προ­σω­πεύ­ει την αρ­μο­νι­κή αλ­λη­λε­πί­δρα­ση ανά­με­σα στον άν­θρω­πο και τη φύση και πα­ρά­γει ένα τοπίο μο­να­δι­κής ομορ­φιάς και ποιό­τη­τας που απει­κο­νί­ζει τον πα­ρα­δο­σια­κό τρόπο ζωής χι­λιά­δων χρό­νων και που συ­νε­χί­ζει να δια­δρα­μα­τί­ζει ση­μα­ντι­κό κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κό ρόλο στη ζωή της κοι­νω­νί­ας». Χάρη στα γε­ω­γρα­φι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά της πε­ριο­χής, οι Cinque Terre θε­ω­ρού­νται ένα από τα πιο όμορ­φα πα­ρά­κτια ιτα­λι­κά αξιο­θέ­α­τα για το μο­να­δι­κό φυ­σι­κό τους σκλη­ρό και τραχύ πε­ρι­βάλ­λον, το οποίο μα­λα­κώ­νει από την κα­τα­σκευή των ανα­βαθ­μί­δων και των ζωνών καλ­λιέρ­γειας, οι οποί­ες κα­τε­βαί­νουν προς τη θά­λασ­σα με από­το­μες πλα­γιές.

Πηγή newsbeast.gr