Χριστουγεννιάτικα ήθη και έθιμα στα Δωδεκάνησα

Παρα­δο­σιακά και οικο­γε­νειακά, με δια­φο­ρε­τικά έθιμα από νησί σε νησί και από χωριό σε χωριό γιορ­τά­ζο­νται τα Χρι­στού­γεννα στα νησιά της Δωδε­κα­νή­σου. Από τα χαρα­κτη­ρι­στικά των εκδη­λώ­σεων είναι ότι οι κάτοι­κοι της Δωδε­κα­νή­σου 40 ημέρες πριν από τα Χρι­στού­γεννα βρί­σκο­νταν σε νηστεία με σκοπό να προ­ε­τοι­μα­στούν για τη γέννηση του Χριστού και να απο­λαύ­σουν στη συνέ­χεια το Χρι­στου­γεν­νιά­τικο τραπέζι

Κύριο φαγητό στα περισ­σό­τερα νησιά της Δωδε­κα­νή­σου ήταν και σε γενικές γραμμές παρα­μέ­νει, παράλ­ληλα με τη γαλο­πούλα τα τελευ­ταία χρόνια, το χοιρινό κρέας. Σε αρκετά χωριά της Ρόδου, το σφάξιμο του χοίρου που μεγά­λω­ναν οι οικο­γέ­νειες γινόταν σε παρέες και με ειδική ιερο­τε­λε­στία. Από τα Χρι­στου­γεν­νιά­τικα φαγητά ήταν επίσης τα παρα­δο­σιακά «για­πρά­κια» (ντολ­μα­δά­κια) τα οποία δεν έλειπαν από το τραπέζι. Σε ό,τι αφορά τα γλυκά τόσο στη Ρόδο όσο και στα υπό­λοιπα νησιά το χαρα­κτη­ρι­στικό είναι οι δίπλες, οι οποίες εξα­κο­λου­θούν να κατα­σκευά­ζο­νται και σήμερα.

Από τα αξιο­ση­μεί­ωτα των ημερών είναι ότι την ημέρα των Χρι­στου­γέν­νων οι κάτοι­κοι της Ρόδου συνη­θί­ζουν να πηγαί­νουν οικο­γε­νειακά στην εκκλη­σία και αμέσως μετά να επι­σκέ­πτο­νται τους ηλι­κιω­μέ­νους γονείς και παπ­πού­δες για τις σχε­τι­κές ευχές. Σε ορι­σμένα χωριά της Ρόδου ήταν έθιμο να επι­σκέ­πτο­νται ομαδικά, σαν μεγάλη παρέα, το βράδυ των Χρι­στου­γέν­νων τα σπίτια όσων γιορ­τά­ζουν με τους οικο­δε­σπό­τες να είναι «υπο­χρε­ω­μέ­νοι» να τους κερά­σουν όλους. Η περιο­δεία της παρέας συνε­χί­ζε­ται μέχρι πρωίας ενώ αν αντέ­χουν ξεκι­νούν και νέο κύκλο επι­σκέ­ψεων σε αυτούς που γιορ­τά­ζουν την επόμενη μέρα (της Πανα­γιάς).

Σε αντί­θεση με άλλα χωριά, στα Σιάννα της Ρόδου τα κάλαντα των Χρι­στου­γέν­νων ψάλ­λο­νται το βράδυ της παρα­μο­νής από τα παιδιά του χωριού, αφού πρώτα πάνε στην εκκλη­σία, μετά την απόλυση χωρί­ζο­νται σε ομάδες και επι­σκέ­πτο­νται όλα τα σπίτια.

Στη Νίσυρο, το βράδυ των Χρι­στου­γέν­νων ο ιερέας τελεί τρι­σά­γιο και κατόπιν προ­σφέ­ρει στους πιστούς «ευλο­γη­μένα» τα οποία μόλις έφταναν στο σπίτι, τα τοπο­θε­τού­σαν στο γιορ­τινό τραπέζι και τα έτρωγαν πρώτα. Στον Αρχάγ­γελο, στη Σάλακο και σε πολλά άλλα από τα χωριά της Ρόδου, το «Χρι­στό­ψωμο» είναι το πρό­σφορο που πάνε στον παπά τα Χρι­στού­γεννα. Το γιορ­τινό τραπέζι των Χρι­στου­γέν­νων στρώ­νε­ται από το βράδυ της παρα­μο­νής. Στο κέντρο τοπο­θε­τεί­ται το Χρι­στό­ψωμο και δίπλα το μέλι με πολλούς ξηρούς καρπούς.

Οι σαρ­μου­σά­δες είναι ένα παρα­δο­σιακό γλυκό της Κεφάλου της Κω, παρό­μοιο με τον μπα­κλαβά. Γίνεται με χει­ρο­ποί­ητο φύλλο, και σουσάμι, από όπου και πήρε το όνομά του (μπορούν να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν επίσης αμύ­γδαλα και καρύδια), καρυ­κεύ­ματα (κανέλα, γαρύ­φαλλα) και το τυλί­γουν σε ρολό και αφού το τηγα­νί­σουν το περι­χύ­νουν με σιρόπι από μέλι.

Στο νησί της Καλύ­μνου τα παλαιό­τερα χρόνια ήταν απόλυτα απα­ραί­τητο όλοι οι κάτοι­κοι του νησιού να παρευ­ρί­σκο­νται στη λει­τουρ­γία των Χρι­στου­γέν­νων. Ο υπό­τα­τος, υπάλ­λη­λος της Δημαρ­χίας που άναβε τα φανα­ρά­κια στους δρόμους, έπρεπε να κτυ­πή­σει όλες τις πόρτες των σπιτιών και να ξυπνή­σει όλους τους νησιώ­τες για να πάνε στην εκκλη­σία.

Το παρα­δο­σιακό χρι­στου­γεν­νιά­τικο τραπέζι στην Κάλυμνο περιέ­χει πετεινό ή χοιρινό με πράσο ή την καθιε­ρω­μένη πλέον σ’ όλη την Ελλάδα γεμιστή γαλο­πούλα. Το πρωί των Χρι­στου­γέν­νων όταν επι­στρέ­φουν από την εκκλη­σία πίνουν το ζωμό από τον πετεινό ή τρώνε σούπα που γίνεται με το ζωμό αυτό.

ΑΠΕ