Αντωνία Μοροπούλου: «Ο Πανάγιος Τάφος είναι ζωντανός και συνομιλεί με όλη την ανθρωπότητα»

• Δέκα χρόνια από το ιστο­ρικό άνοιγμα του Πανα­γίου Τάφου, η Θεσ­σα­λο­νίκη τιμά ένα κορυ­φαίο έργο επι­στη­μο­νι­κής και τεχνι­κής και­νο­το­μίας, που ένωσε τις χρι­στια­νι­κές κοι­νό­τη­τες της Ιερου­σα­λήμ και ανέ­δειξε τη δύναμη της ελλη­νι­κής επι­στη­μο­νι­κής γνώσης • Η ομότιμη καθη­γή­τρια του ΕΜΠ κα Αντωνία Μορο­πού­λου, επι­κε­φα­λής της διε­πι­στη­μο­νι­κής ομάδας απο­κα­τά­στα­σης του Ιερού Κου­βου­κλίου, μίλησε απο­κλει­στικά στην ‘δημοκρατική’ για την σημασία εκείνης της ιστο­ρι­κής στιγμής, τις διε­θνείς συνερ­γα­σίες και το δια­χρο­νικό μήνυμα της Ανά­στα­σης

«Ο Πανά­γιος Τάφος είναι ζωντα­νός και συνο­μι­λεί με όλη την ανθρω­πό­τητα». Με αυτή τη χαρα­κτη­ρι­στική φράση, η κα Μορο­πού­λου συμπυ­κνώ­νει το νόημα μιας ιστο­ρι­κής εμπει­ρίας που ξεπέ­ρασε τα όρια ενός απαι­τη­τι­κού έργου απο­κα­τά­στα­σης και εξε­λί­χθηκε σε σημείο συνά­ντη­σης της επι­στή­μης, της πίστης, του πολι­τι­σμού και της διε­θνούς συνερ­γα­σίας.

Η παγκό­σμια προβολή του γεγο­νό­τος ανέ­δειξε όχι μόνο τη θρη­σκευ­τική σημασία του Πανα­γίου Τάφου, αλλά και την ευθύνη που συνο­δεύει την προ­στα­σία ενός μνη­μείου με τόσο ισχυρό συμ­βο­λι­σμό για την ανθρω­πό­τητα.

Δέκα χρόνια μετά το άνοιγμα του Πανα­γίου Τάφου στον Ναό της Ανα­στά­σεως στα Ιερο­σό­λυμα, στις 26 Οκτω­βρίου 2016, η Θεσ­σα­λο­νίκη φιλο­ξε­νεί την Τρίτη 27 Οκτω­βρίου 2026 μια επε­τειακή εκδή­λωση αφιε­ρω­μένη στο μνημείο και στο έργο απο­κα­τά­στα­σής του. Η εκδή­λωση θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί στο Μέγαρο Μου­σι­κής Θεσ­σα­λο­νί­κης, στις 19:00, υπό την αιγίδα του Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας, Κων­στα­ντί­νου Τασούλα, ο οποίος ανα­μέ­νε­ται να παρα­στεί.

Στο επί­κε­ντρο της βραδιάς θα βρεθεί η παρου­σί­αση της επι­στη­μο­νι­κής και τεχνι­κής δια­δρο­μής του έργου από την Αντωνία Μορο­πού­λου, επι­στη­μο­νικά υπεύ­θυνη του προ­γράμ­μα­τος «ΕΥΛΟΓΟΝ» και επι­κε­φα­λής της διε­πι­στη­μο­νι­κής ομάδας του ΕΜΠ που ανέλαβε τη μελέτη και την απο­κα­τά­σταση του Ιερού Κου­βου­κλίου. Παράλ­ληλα, θα τιμη­θούν οι τρεις χρι­στια­νι­κοί ηγέτες που συνέ­βα­λαν καθο­ρι­στικά στην ιστο­ρική απόφαση για την υλο­ποί­ηση του έργου.

Η ιστο­ρική στιγμή του ανοίγ­μα­τος

Η 26η Οκτω­βρίου 2016 απο­τέ­λεσε ορόσημο για την απο­κα­τά­σταση του Ιερού Κου­βου­κλίου, αλλά και μια στιγμή με παγκό­σμια απήχηση. Όπως εξηγεί η καθη­γή­τρια, το άνοιγμα του Πανα­γίου Τάφου δεν ήταν εξαρχής μια συμ­βο­λική πράξη σχε­δια­σμένη για να μετα­δο­θεί σε ολό­κληρο τον κόσμο. Προ­έ­κυψε από συγκε­κρι­μένη τεχνική ανάγκη, στο πλαίσιο των εργα­σιών συντή­ρη­σης και στε­ρέ­ω­σης του μνη­μείου.

«Ανοί­ξαμε τον Πανάγιο Τάφο στο πλαίσιο του έργου για την απο­κα­τά­σταση του Ιερού Κου­βου­κλίου, όταν βρε­θή­καμε στη φάση ομοιο­γε­νο­ποί­η­σης των εσω­τε­ρι­κών τοι­χο­ποι­ιών με ενέματα», ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά.

Η επέμ­βαση κρίθηκε ανα­γκαία για την προ­στα­σία του μνη­μείου από τον κίνδυνο μη ανα­στρέ­ψι­μων φθορών εξαι­τίας της εισόδου των ενε­μά­των. Ωστόσο, η εξέλιξη της εργα­σίας ανέ­δειξε τη σημασία της στιγμής σε ένα πολύ ευρύ­τερο επίπεδο.

«Στην πράξη, όμως, ήταν η κορυ­φαία στιγμή του έργου», σημειώ­νει η κα Μορο­πού­λου, εξη­γώ­ντας ότι το άνοιγμα προ­σέ­φερε στην επι­στη­μο­νική ομάδα μια μονα­δική εμπει­ρία, η οποία μετα­δό­θηκε διεθνώς και έφερε εκα­τομ­μύ­ρια ανθρώ­πους σε επαφή με το μνημείο.

Όπως υπο­γραμ­μί­ζει, «έφερε δίπλα μας να γονα­τί­σουν ιερά στον Πανάγιο Τάφο του­λά­χι­στον δύο δισε­κα­τομ­μύ­ρια ανθρώ­πους από όλο τον κόσμο, τρία μέχρι το πέρας του έργου».

Η παγκό­σμια προβολή του γεγο­νό­τος ανέ­δειξε όχι μόνο τη θρη­σκευ­τική σημασία του Πανα­γίου Τάφου, αλλά και την ευθύνη που συνο­δεύει την προ­στα­σία ενός μνη­μείου με τόσο ισχυρό συμ­βο­λι­σμό για την ανθρω­πό­τητα.

Ένα μνημείο που ενώνει σε μια εποχή συγκρού­σεων

Για την ίδια, η επε­τειακή εκδή­λωση δεν απο­τε­λεί απλώς μια ανα­δρομή σε ένα σπου­δαίο τεχνικό επί­τευγμα. Είναι μια ευκαι­ρία να επα­νέλ­θει στο προ­σκή­νιο το μήνυμα της συνερ­γα­σίας, σε μια περίοδο κατά την οποία οι πολε­μι­κές συγκρού­σεις και οι κοι­νω­νι­κές και οικο­νο­μι­κές κρίσεις δοκι­μά­ζουν τις διε­θνείς σχέσεις.

«Αυτή η εκδή­λωση είναι μια εκδή­λωση μνήμης, αλλά και τιμής, επα­να­φο­ράς στο σήμερα μιας ιστο­ρι­κής στιγμής», τονίζει, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι η εμπει­ρία της απο­κα­τά­στα­σης ανα­δει­κνύει όσα μπορούν να ενώσουν τους ανθρώ­πους πέρα από τις δια­φο­ρές τους.

«Δεν μπο­ρούμε, στις δύσκο­λες στιγμές που ζούμε σήμερα, στιγμές πολέμων, στιγμές κοι­νω­νι­κών και οικο­νο­μι­κών κρίσεων και εκρή­ξεων σε όλο τον κόσμο, να μη σκε­φτούμε ότι υπάρ­χουν και πράγ­ματα που ενώνουν την ανθρω­πό­τητα».Η συνερ­γα­σία που ανα­πτύ­χθηκε γύρω από τον Πανάγιο Τάφο απο­τε­λεί, κατά την ίδια, χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα αυτής της δυνα­τό­τη­τας. Η απο­κα­τά­σταση του Ιερού Κου­βου­κλίου απαι­τούσε όχι μόνο υψηλή επι­στη­μο­νική κατάρ­τιση, αλλά και συνεν­νό­ηση ανάμεσα σε κοι­νό­τη­τες με δια­φο­ρε­τι­κές παρα­δό­σεις και ιστο­ρι­κές ευαι­σθη­σίες.

Στις 22 Μαρτίου 2016, οι τρεις χρι­στια­νι­κές κοι­νό­τη­τες που δια­χει­ρί­ζο­νται από κοινού το καθε­στώς του Ναού της Ανα­στά­σεως (το Ελλη­νορ­θό­δοξο Πατριαρ­χείο Ιερο­σο­λύ­μων, η Κου­στω­δία των Φρα­γκι­σκα­νών και το Αρμε­νικό Πατριαρ­χείο) έλαβαν την ιστο­ρική απόφαση να προ­χω­ρή­σει το έργο.

«Ξεπέ­ρα­σαν μια σιγή δύο αιώνων και απο­φά­σι­σαν να κάνουν το έργο», σημειώ­νει η καθη­γή­τρια, απο­δί­δο­ντας ιδιαί­τερη σημασία στη συναί­νεση που κατέ­στησε δυνατή την έναρξη των εργα­σιών.

Η συνερ­γα­σία επε­κτά­θηκε πέρα από τις χρι­στια­νι­κές κοι­νό­τη­τες. Όπως εξηγεί, η συνεν­νό­ηση στην Ιερου­σα­λήμ, με τη συμ­με­τοχή των εμπλε­κό­με­νων πλευρών και τη συμβολή του βασι­λείου της Ιορ­δα­νίας, απο­τέ­λεσε σημα­ντική προ­ϋ­πό­θεση για την υλο­ποί­ηση του εγχει­ρή­μα­τος.

«Και οι τρεις θρη­σκείες της Ιερου­σα­λήμ, ο Χρι­στια­νι­σμός, ο Ιου­δαϊ­σμός και ο Μωα­με­θα­νι­σμός, έδειξαν την ανοχή τους σε αυτό το έργο», ανα­φέ­ρει, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι οι τεχνι­κές, θρη­σκευ­τι­κές, πολι­τι­στι­κές και πολι­τι­κές προ­κλή­σεις αντι­με­τω­πί­στη­καν μέσα από τη συνερ­γα­σία.

Η ελλη­νική επι­στη­μο­νική ομάδα και η και­νο­το­μία

Η απο­κα­τά­σταση του Ιερού Κου­βου­κλίου ολο­κλη­ρώ­θηκε σε μόλις οκτώ­μισι μήνες, με την ομάδα του Εθνικού Μετσό­βιου Πολυ­τε­χνείου να παρα­δί­δει το έργο στις τρεις κοι­νό­τη­τες στις 22 Μαρτίου 2017.

Η επι­τυ­χία, όπως επι­ση­μαί­νει η κα Μορο­πού­λου, στη­ρί­χθηκε στη διε­πι­στη­μο­νική προ­σέγ­γιση, στην αξιο­ποί­ηση προηγ­μέ­νων τεχνο­λο­γιών και στον ακριβή σχε­δια­σμό των εργα­σιών. Καθο­ρι­στική υπήρξε η εφαρ­μογή μη κατα­στρο­φι­κών μεθόδων ελέγχου, οι οποίες επέ­τρε­ψαν στην επι­στη­μο­νική ομάδα να διε­ρευ­νή­σει το εσω­τε­ρικό του μνη­μείου χωρίς να προ­κα­λέ­σει φθορές.

«Οι μη κατα­στρο­φι­κοί έλεγχοι που εφαρ­μό­σαμε μας επέ­τρεψε να δούμε τον Ιερό Βράχο και τις εσω­τε­ρι­κές τοι­χο­ποι­ίες και να σχε­διά­σουμε το έργο απο­κα­τά­στα­σης», εξηγεί.

Η προ­σέγ­γιση αυτή συνέ­βαλε στην ολο­κλή­ρωση του έργου εντός του προ­βλε­πό­με­νου χρο­νο­δια­γράμ­μα­τος και προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού. «Το ολο­κλη­ρώ­σαμε και το παρα­δώ­σαμε σε 8,5 μήνες και ακριβώς με το κόστος που είχαμε υπο­λο­γί­σει, χωρίς καμία υπέρ­βαση», τονίζει.

Ο συνο­λι­κός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός ανήλθε σε 3,45 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ, με τη χρη­μα­το­δό­τηση να προ­έρ­χε­ται από διε­θνείς οργα­νι­σμούς, εκκλη­σια­στι­κούς φορείς, ιδρύ­ματα και ιδιώτες δωρητές. Η καθη­γή­τρια επι­ση­μαί­νει, παράλ­ληλα, ότι τα οικο­νο­μικά στοι­χεία του έργου δημο­σιο­ποι­ή­θη­καν στις ιστο­σε­λί­δες των τριών χρι­στια­νι­κών κοι­νο­τή­των.

Η επι­στη­μο­νική συμβολή δεν περιο­ρί­στηκε στο ίδιο το μνημείο. Το έργο απο­τέ­λεσε πεδίο συνερ­γα­σίας για ερευ­νη­τές και καθη­γη­τές από δια­φο­ρε­τικά πανε­πι­στή­μια, ενώ συμ­με­τεί­χαν φοι­τη­τές και νέοι επι­στή­μο­νες, απο­κτώ­ντας εμπει­ρία σε ένα σύνθετο διεθνές εγχεί­ρημα.

«Ο Πανά­γιος Τάφος και το έργο αυτό έγιναν ένα κέντρο όχι μόνο θρη­σκευ­τι­κής ενό­τη­τας, αλλά ένα κέντρο και­νο­τό­μου έρευνας που προ­σελ­κύει τους μελε­τη­τές και τους νέους ερευ­νη­τές από όλο τον κόσμο», σημειώ­νει.

Από την Ιερου­σα­λήμ στο «ΕΥΛΟΓΟΝ»

Η εμπει­ρία της απο­κα­τά­στα­σης αξιο­ποιεί­ται σήμερα στο πλαίσιο του ερευ­νη­τι­κού προ­γράμ­μα­τος «ΕΥΛΟΓΟΝ» του υπουρ­γείου Ανά­πτυ­ξης, το οποίο επι­διώ­κει να μετα­φέ­ρει την τεχνο­γνω­σία που ανα­πτύ­χθηκε σε νέες εφαρ­μο­γές προ­στα­σίας της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς.

Στη Θεσ­σα­λο­νίκη, οι επι­σκέ­πτες θα έχουν την ευκαι­ρία να γνω­ρί­σουν το έργο μέσα από την ψηφιακή έκθεση «Ο Πανά­γιος Τάφος, το Μνημείο και το Έργο», καθώς και μέσα από οπτι­κο­α­κου­στικό υλικό που κατα­γρά­φει κρί­σι­μες στιγμές της απο­κα­τά­στα­σης. Μεταξύ άλλων, θα παρου­σια­στεί υλικό από το National Geographic, το οποίο κατέ­γραψε το άνοιγμα του Πανα­γίου Τάφου.

Ιδιαί­τερη θέση θα έχει η προηγ­μένη τεχνο­λο­γία που χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε για την τεκ­μη­ρί­ωση και την υπο­στή­ριξη των εργα­σιών. Η ακριβής ψηφιακή απο­τύ­πωση των μνη­μείων, όπως εξηγεί η καθη­γή­τρια, δεν εξυ­πη­ρε­τεί μόνο την παρου­σί­αση και την ξενά­γηση, αλλά απο­τε­λεί ουσια­στικό εργα­λείο για τον σχε­δια­σμό και την εκτέ­λεση επεμ­βά­σεων απο­κα­τά­στα­σης.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσ­σο­νται το ψηφιακό απο­θε­τή­ριο, το εθνικό δίκτυο συνερ­γα­σίας και η τεχνική οδηγία του Τεχνι­κού Επι­με­λη­τη­ρίου Ελλάδας, που απο­σκο­πούν στη διάδοση των και­νο­τό­μων μεθόδων στον τεχνικό κόσμο.

«Συνε­χί­ζουμε να αξιο­ποιούμε αυτά που εφαρ­μό­σαμε, αλλά και αυτά που μάθαμε στο μεγάλο αυτό έργο, και να τα εμπλου­τί­ζουμε με άλλες εμπει­ρίες», ανα­φέ­ρει η Αντωνία Μορο­πού­λου, ανα­δει­κνύ­ο­ντας τη συνέ­χεια της ερευ­νη­τι­κής προ­σπά­θειας.

Το μήνυμα της Ανά­στα­σης παρα­μέ­νει επί­καιρο

Για την κα Μορο­πού­λου, η επέ­τειος δεν αφορά μόνο στην ανα­δρομή σε ένα σπου­δαίο έργο του παρελ­θό­ντος. Αφορά, κυρίως, στη δυνα­τό­τητα να μετα­φερ­θούν στο μέλλον οι γνώσεις, οι συνερ­γα­σίες και οι αξίες που ανα­δεί­χθη­καν μέσα από αυτό.

Η ίδια υπεν­θυ­μί­ζει, μάλιστα, ότι η Ρόδος είχε φιλο­ξε­νή­σει στις 7 Μαρτίου 2017, πριν από την επίσημη παρά­δοση του έργου στην Ιερου­σα­λήμ, εκδή­λωση για την παρου­σί­ασή του, παρου­σία των τριών χρι­στια­νι­κών ηγετών και του τότε Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας, Προκόπη Παυ­λό­που­λου.

Η δια­δρομή από εκείνη την πρώτη παρου­σί­αση έως τη φετινή επέτειο στη Θεσ­σα­λο­νίκη απο­τυ­πώ­νει τη διαρκή προ­σπά­θεια να μετα­τρα­πεί μια σπου­δαία εμπει­ρία απο­κα­τά­στα­σης σε παρα­κα­τα­θήκη για την επι­στήμη και την κοι­νω­νία.

«Σήμερα το μήνυμα της Ανά­στα­σης είναι ένα μήνυμα πάντα επί­καιρο, όχι μόνο γιατί ενώνει, αλλά και γιατί μέσα από την ενότητα δείχνει ότι μπορεί να υπάρχει ελπίδα για καλύ­τε­ρες μέρες», κατα­λή­γει η δια­κε­κρι­μένη καθη­γή­τρια.

Ένα μήνυμα που, δέκα χρόνια μετά το άνοιγμα του Πανα­γίου Τάφου, εξα­κο­λου­θεί να υπεν­θυ­μί­ζει ότι η προ­στα­σία της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς δεν είναι μόνο ζήτημα τεχνι­κής επάρ­κειας και επι­στη­μο­νι­κής γνώσης. Είναι, ταυ­τό­χρονα, μια κοινή ευθύνη απέ­να­ντι στην ιστορία, στην πίστη και στην ανθρω­πό­τητα.

Την εκδή­λωση θα τιμήσει με την παρου­σία του η Α.Ε. ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας κύριος Κων­στα­ντί­νος Αν. Τασού­λας.

Το πρό­γραμμα και οι χαι­ρε­τι­σμοί στην εκδή­λωση

Του Μακα­ριω­τά­του Αρχιε­πι­σκό­που Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.κ. Ιερω­νύ­μου Β΄.

Του Πανα­γιω­τά­του Οικου­με­νι­κού Πατριάρχη κ.κ. Βαρ­θο­λο­μαίου Α΄ (βιντε­ο­σκο­πη­μένο).

Εκ μέρους του Μακα­ριω­τά­του Πατριάρχη Ιερο­σο­λύ­μων και πάσης Παλαι­στί­νης κ.κ. Θεο­φί­λου Γ΄, από τον Γέροντα Αρχι­γραμ­μα­τέα της Ιεράς Συνόδου του Πατριαρ­χείου Ιερο­σο­λύ­μων, Αρχιε­πί­σκοπο Κων­στα­ντί­νης κ. κ. Αρί­σταρχο.

Του Πανα­γιω­τά­του Μητρο­πο­λίτη Θεσ­σα­λο­νί­κης κ.κ. Φιλο­θέου

Ως εκπρο­σώ­που του Προ­έ­δρου της Ελλη­νι­κής Κυβέρ­νη­σης του υφυ­πουρ­γού Εσω­τε­ρι­κών, αρμό­διου για τον Τομέα Μακε­δο­νίας και Θράκης, κ. Κων­στα­ντί­νου Π. Γκιου­λέκα.

Εκ μέρους του Μεγάρου Μου­σι­κής Θεσ­σα­λο­νί­κης από την πρόεδρο ΔΣ, τ. αντι­πρύ­τανη Πανε­πι­στη­μίου Μακε­δο­νίας, κα Ευγενία Αλε­ξαν­δρο­πού­λου και από τον καλ­λι­τε­χνικό διευ­θυ­ντή, καθη­γητή Πανε­πι­στη­μίου Ιωαν­νί­νων και αντι­πρό­ε­δρο Ανώ­τα­της Σχολής Παρα­στα­τι­κών Τεχνών, κ. Χρίστο Γαλι­λαία.

Του αντι­πρύ­τανη Έρευνας, Και­νο­το­μίας και Εξω­στρέ­φειας του Εθνικού Μετσό­βιου Πολυ­τε­χνείου, κ. Εμμα­νουήλ Βαρ­βα­ρί­γου.

Του προ­έ­δρου του Τεχνι­κού Επι­με­λη­τη­ρίου Ελλάδας (ΤΕΕ), κ. Γιώργου Στα­σι­νού.

Το έργο θα παρου­σιά­σει η ομότιμη καθη­γή­τρια του Εθνικού Μετσό­βιου Πολυ­τε­χνείου (ΕΜΠ), Αντωνία Μορο­πού­λου, επι­στη­μο­νικά υπεύ­θυνη του Έργου Εύλογον, υπι­κε­φα­λής της Διε­πι­στη­μο­νι­κής Ομάδας του ΕΜΠ, υπεύ­θυ­νης της μελέτης και του έργου απο­κα­τά­στα­σης του Ιερού Κου­βου­κλίου του Πανα­γίου Τάφου.

Θα ακο­λου­θή­σει η βρά­βευση των τριών Χρι­στια­νι­κών Ηγετών του Status Quo στο Ναό της Ανα­στά­σεως στην Ιερου­σα­λήμ για την ιστο­ρική τους απόφαση για την απο­κα­τά­σταση του Ιερού Κου­βου­κλίου του Πανα­γίου Τάφου, του Πατριάρχη Ιερο­σο­λύ­μων και Πάσης Παλαι­στί­νης Θεό­φι­λου Γ’, του Κου­στω­δού του Τάγ­μα­τος των Φρα­γκι­σκα­νών Reverend Fr. Francesco lelpo, και του Αρμέ­νιου Πατριάρχη στην Ιερου­σα­λήμ Nourhan Manougian.

Τη βραδιά θα κλείσει ο Βυζα­ντι­νός Χορός της Ιεράς Μητρο­πό­λεως Θεσ­σα­λο­νί­κης Άγιος Ιωσήφ ο Υμνο­γρά­φος, υπό την διεύ­θυνση του καθη­γητή ΑΠΘ Ιωάννη Λιάκου, πρω­το­ψάλτη του Ιερού Μητρο­πο­λι­τι­κού Ναού Γρη­γο­ρίου του Παλαμά Θεσ­σα­λο­νί­κης.

Παράλ­ληλα, θα λει­τουρ­γεί η έκθεση «Ο Πανά­γιος Τάφος, το Μνημείο και το Έργο» – Φουαγιέ Μ1, καθώς και ανοιχτά εργα­στή­ρια του Εύλογον.