Ποιοι καλοβλέπουν τον… Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

Του Κώστα Ράπτη

Στις αρχές της δε­κα­ε­τί­ας του 2000, οι λε­γό­με­νοι νε­ο­συ­ντη­ρη­τι­κοί (συ­ντο­μο­γρα­φι­κά: neocons) απο­τε­λού­σαν την ηγε­μο­νι­κή πτέ­ρυ­γα στα δι­πλω­μα­τι­κά, ακα­δη­μαϊ­κά και πο­λι­τι­κά δί­κτυα στα οποία δια­μορ­φώ­νε­ται η εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή των ΗΠΑ. Η πρό­τα­σή τους για μιαν Αμε­ρι­κή που συ­νει­δη­τά θα εν­δυό­ταν αυ­το­κρα­το­ρι­κό ρόλο και θα απέ­τρε­πε, μέσα από επι­δεί­ξεις συ­ντρι­πτι­κής ισχύ­ος, την εμ­φά­νι­ση αντα­γω­νι­στών σε με­γά­λο βαθμό κα­θο­δή­γη­σε τις πο­λε­μι­κές επεμ­βά­σεις στο Αφ­γα­νι­στάν και κα­τό­πιν  στο Ιράκ. Η αμ­φί­βο­λη απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα  και το υψηλό κό­στος αυτών των επεμ­βά­σε­ων οδή­γη­σε σε σχε­τι­κή ανυ­πο­λη­ψία αυτή τη σχολή σκέ­ψης, ιδίως κατά την προ­ε­δρία Obama.

Στην προ­ε­κλο­γι­κή εκ­στρα­τεία του 2016 συ­νέ­βη το εξής πα­ρά­δο­ξο: το  συν­δε­δε­μέ­νο από την εποχή του Reagan με το Ρε­που­μπλι­κα­νι­κό κόμμα ρεύμα των neocons απο­μα­κρύν­θη­κε από τον κομ­μα­τι­κό υπο­ψή­φιο, Donald Trump λόγω των “απο­μο­νω­τι­κών” το­πο­θε­τή­σε­ών του. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό πα­ρά­δειγ­μα απο­τέ­λε­σε ο Robert Kagan, ιστο­ρι­κός και εκ των συ­ντα­κτών του μα­νι­φέ­στου των neocons “Project for a New American Century”, ο οποί­ος το κα­λο­καί­ρι του 2016 κα­τήγ­γει­λε τον Trump και δή­λω­σε ότι στη­ρί­ζει την Hillary Clinton.

Συμ­βαί­νει βέ­βαια ο Kagan να είναι και σύ­ζυ­γος της Victoria Nuland, υφυ­πουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών των ΗΠΑ μέχρι την ορ­κω­μο­σία του Trump και θε­ω­ρού­με­νης ως βέ­βαι­ης υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών μιας κυ­βέρ­νη­σης Clinton, σε πε­ρί­πτω­ση που το εκλο­γι­κό απο­τέ­λε­σμα του Νο­εμ­βρί­ου ήταν δια­φο­ρε­τι­κό. Η ου­κρα­νι­κή κρίση (στο πλαί­σιο της οποί­ας η τότε υφυ­πουρ­γός δια­τύ­πω­σε τις γνω­στές… αθυ­ρό­στο­μες από­ψεις της για τον ρόλο της Ε.Ε.) και ο συ­νο­λι­κός νε­ο­ψυ­χρο­πο­λε­μι­κός εκτρο­χια­σμός των ρωσο-αμε­ρι­κα­νι­κών σχέ­σε­ων σφρα­γί­σθη­κε από την πα­ρου­σία της Nuland στο State Depantment.

Ο Robert Kagan, πάλι, δεν δεί­χνει να έχει διό­λου “μου­διά­σει” από την έλευ­ση του Donald Trump στα πράγ­μα­τα. Με εκτε­νές άρθρο του στο πε­ριο­δι­κό Foreign Policy επι­χει­ρη­μα­το­λο­γεί  δυ­να­μι­κά ως προς την ανά­γκη να προ­ε­τοι­μα­στούν

οι Ηνω­μέ­νες Πο­λι­τεί­ες για μια σύ­γκρου­ση με τη Ρωσία και την Κίνα, την οποία ο ίδιος θε­ω­ρεί ανα­πό­φευ­κτη.

Το άρθρο , υπό τον τίτλο “Με την όπι­σθεν προς τον Γ΄ Πα­γκό­σμιο Πό­λε­μο”, δια­τυ­πώ­νει τη θέση ότι ο ση­με­ρι­νός κό­σμος σφρα­γί­ζε­ται από δύο τά­σεις: αφε­νός την ενί­σχυ­ση των φι­λο­δο­ξιών της Ρω­σί­ας και της Κίνας ως ανα­θε­ω­ρη­τι­κών δυ­νά­με­ων και αφε­τέ­ρου την υπο­χώ­ρη­ση της βού­λη­σης και ικα­νό­τη­τας  του “δη­μο­κρα­τι­κού κό­σμου”, ιδίως των ΗΠΑ, να υπε­ρα­σπι­στούν την υπάρ­χου­σα τάξη πραγ­μά­των.

Για τον Kagan η ιστο­ρι­κή εμπει­ρία δεί­χνει ότι όποτε ο αντα­γω­νι­σμός των Με­γά­λων Δυ­νά­με­ων έφθα­νε να θε­ω­ρεί­ται ξε­πε­ρα­σμέ­νος, τότε ακρι­βώς ξέ­σπα­γε μια με­γά­λη διε­θνής σύρ­ρα­ξη, αρχής γε­νο­μέ­νης από το πα­ρά­δειγ­μα του Α΄ Πα­γκό­σμιου Πό­λε­μου.

Σύμ­φω­να με τον νε­ο­συ­ντη­ρη­τι­κό θε­ω­ρη­τι­κό, τόσο η Ρωσία όσο και Κίνα απο­τε­λούν κλα­σι­κές ανα­θε­ω­ρη­τι­κές δυ­νά­μεις, κατά τρόπο ανά­λο­γο με τη να­ζι­στι­κή Γερ­μα­νία. Σή­με­ρα απο­λαμ­βά­νουν με­γα­λύ­τε­ρη ασφά­λεια  παρά ποτέ και διεκ­δι­κούν ηγε­μο­νι­κό ρόλο στις ζώνες επιρ­ρο­ής τους απει­λώ­ντας την πα­γκό­σμια ισορ­ρο­πία. Στο πα­ρελ­θόν, οι φι­λο­δο­ξί­ες του βρί­σκο­νταν υπό έλεγ­χο κυ­ρί­ως λόγω της υπέρ­τε­ρης ισχύ­ος των ΗΠΑ και της ικα­νό­τη­τας τους να δια­μορ­φώ­νουν συμ­μα­χί­ες που προ­κα­λού­σαν το κα­τάλ­λη­λο δέος και στην Κίνα ή τη Ρωσία.

Ωστό­σο, η ισχύς των δη­μο­κρα­τι­κών χωρών υπο­χω­ρεί. Τόσο οι οι­κο­νο­μι­κές δυ­σκο­λί­ες όσο και η κρίση εμπι­στο­σύ­νης στις κα­θο­λι­κές αξίες του δια­φω­τι­σμού ενι­σχύ­ουν τον εθνι­κι­σμό και τον “φυ­λε­τι­σμό” (tribalism), γεν­νώ­ντας μια πηγή αδυ­να­μί­ας στον πυ­ρή­να της φι­λε­λεύ­θε­ρης δη­μο­κρα­τι­κής τάξης.

Κατά τον Kagan το πρό­βλη­μα συ­νί­στα­ται στο ότι οι τω­ρι­νές γε­νιές Αμε­ρι­κα­νών δεν μπο­ρούν να αντι­λη­φθούν τη ση­μα­σία των θυ­σιών που συ­νε­πά­γε­ται το να συ­νε­χί­σουν να ανα­λαμ­βά­νουν οι ΗΠΑ την ευ­θύ­νη δια­τή­ρη­σης της πα­γκό­σμιας τάξης πραγ­μά­των.

Σύμ­πτω­μα αυτής της υπο­χώ­ρη­σης απο­τε­λεί η απο­τυ­χία της Δύσης να απα­ντή­σει στην πρό­κλη­ση της “ρω­σι­κής ει­σβο­λής” στην Ου­κρα­νία, όπως και η απρο­θυ­μία ανά­λη­ψης ενός πε­ρισ­σό­τε­ρο ενερ­γη­τι­κού αμε­ρι­κα­νι­κού ρόλου στην συ­ρια­κή κρίση – με απο­τέ­λε­σμα να κα­λύ­ψει το κενό η Μόσχα.

“Η φύση απε­χθά­νε­ται το κενό”, συ­νε­χί­ζει ο Kagan, συ­νε­πώς την υπο­χώ­ρη­ση των ΗΠΑ και των λοι­πών δυ­τι­κών δυ­νά­με­ων την εκ­με­ταλ­λεύ­ο­νται οι δύο ανα­θε­ω­ρη­τι­κές δυ­νά­μεις: η μεν Κίνα με πιο προ­σε­κτι­κά βή­μα­τα κα­το­χύ­ρω­σης της θέσης της, αλλά ενί­ο­τε και με δο­κι­μα­στι­κά επι­θε­τι­κές κι­νή­σεις όπως π.χ. στη Νότια Σι­νι­κή Θά­λασ­σα, η δε Ρωσία με τη “στρα­τιω­τι­κή ει­σβο­λή” στη Γε­ωρ­γία και την Ου­κρα­νία ή πλέον με την “πα­ρέμ­βα­ση” στην ίδια την προ­ε­δρι­κή εκλο­γι­κή δια­δι­κα­σία των ΗΠΑ.

Απέ­να­ντι σε αυτή την πρό­κλη­ση ο Kagan θε­ω­ρεί ότι η επι­λο­γή μιας στε­νό­τε­ρης ερ­μη­νεί­ας των αμε­ρι­κα­νι­κών συμ­φε­ρό­ντων και ενός συρ­ρι­κνω­μέ­νου ρόλου των ΗΠΑ στα πα­γκό­σμια πράγ­μα­τα απο­τε­λεί ίδιον όχι μόνο του Trump, αλλά και του Barack Obama ή του Bernie Sanders. Η μόνη υπο­ψή­φια που επέ­μει­νε στον “ανα­ντι­κα­τά­στα­το” διε­θνή ρόλο των ΗΠΑ, δηλ. η Hillary Clinton ήταν και αυτή που έχασε. Όμως αυτό, προ­σθέ­τει, εγκυ­μο­νεί με­γά­λους κιν­δύ­νους, καθώς η εμπει­ρία των δε­κα­ε­τιών του 1920 και του 1930 έδει­ξε ότι η από­συρ­ση των ΗΠΑ από τα διε­θνή πράγ­μα­τα είχε τρα­γι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα.

Ο Kagan δεν θε­ω­ρεί ότι απο­τε­λεί λύση το να δο­θούν στις “ανα­θε­ω­ρη­τι­κές δυ­νά­μεις” δικές του ζώνες επιρ­ρο­ής σε μια προ­σπά­θεια να δια­τη­ρη­θεί η πα­γκό­σμια ει­ρή­νη: είναι λαν­θα­σμέ­νη η προ­σπά­θεια επι­στρο­φής σε μια λο­γι­κή που απλώς θα πολ­λα­πλα­σιά­σει τις εστί­ες έντα­σης, ανα­κα­λώ­ντας τις κα­τα­στρο­φές που ακο­λού­θη­σαν την κα­τάρ­ρευ­ση της βρε­τα­νι­κής πα­γκό­σμιας κυ­ριαρ­χί­ας. Αντί­στοι­χα, θε­ω­ρεί ανε­παρ­κείς όλες τις επι­κλή­σεις της “μα­λα­κής” ισχύ­ος (soft power) ή της “έξυ­πνης ισχύ­ος” (smart power), καθώς εκτι­μά ότι η κα­θα­ρή στρα­τιω­τι­κή ισχύς απο­τε­λεί πάντα τον κα­θο­ρι­στι­κό πα­ρά­γο­ντα σε τε­λι­κή ανά­λυ­ση. Επο­μέ­νως, είναι επι­τα­κτι­κό οι ΗΠΑ να έχουν την ισχύ εκεί­νη που θα δια­τη­ρεί τυχόν αντα­γω­νι­στι­κές δυ­νά­μεις υπό έλεγ­χο.

“Ήταν το με­γά­λο επί­τευγ­μα της υπό την ηγε­σία των ΗΠΑ πα­γκό­σμιας τάξης στα 70 χρό­νια από το τέλος του  Β΄ Πα­γκό­σμιο Πό­λε­μο ότι αυτό το είδος αντα­γω­νι­σμού ήταν υπό έλεγ­χο και απο­φεύ­χθη­καν οι συ­γκρού­σεις ανά­με­σα στις με­γά­λες δυ­νά­μεις” κα­τα­λή­γει το άρθρο.  “Θα είναι πα­ρα­πά­νω από κρίμα αν οι Αμε­ρι­κα­νοί  κα­τα­στρέ­ψουν αυτό που δη­μιούρ­γη­σαν – όχι επει­δή δεν μπο­ρού­σαν πια να το συ­ντη­ρή­σουν αλλά απλώς επει­δή στα­μά­τη­σαν να προ­σπα­θούν”.

Το εάν θα ει­σα­κου­στούν οι εκ­κλή­σεις του Kagan μένει να φανεί. Κα­τα­δει­κνύ­ουν, όμως, το εύρος των αντι­θέ­σε­ων που δια­περ­νούν το αμε­ρι­κα­νι­κό πο­λι­τι­κό σύ­στη­μα. Δε­δο­μέ­νων πά­ντως των αρ­κε­τά επι­θε­τι­κών το­πο­θε­τή­σε­ων του ίδιου του Trump, ιδίως απέ­να­ντι στην Κίνα, είναι πι­θα­νό πε­ρισ­σό­τε­ρα στοι­χεία της ατζέ­ντας των neocons να χρω­μα­τί­σουν στην αμε­ρι­κα­νι­κή εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή.

capital.gr