Ναυαγοσωστική κάλυψη: «Μπάζει» η ομόφωνη απόφαση της Δημοτικής Επιτροπής μετά το «φρένο» στον διαγωνισμό από το Ελεγκτικό Συνέδριο

• Εγκρίθηκε χθες ομοφώνως η πρόσκληση 3 ναυαγοσωστικών σχολών εκτός Ρόδου για την κάλυψη 14 πολυσύχναστων ακτών επί 45 ημέρες, με προϋπολογισμό 506.140,21 ευρώ με ΦΠΑ • Ο νόμος και η πάγια νομολογία του Ελεγκτικού Συνεδρίου απαιτούν ωστόσο το κατεπείγον να πηγάζει από αιφνίδια γεγονότα εκτός της σφαίρας ευθύνης της αναθέτουσας αρχής, προϋπόθεση που δύσκολα συντρέχει όταν το αδιέξοδο προκλήθηκε από πλημμέλειες που το ίδιο το δικαστήριο απέδωσε στον Δήμο, γεγονός που καθιστά την απόφαση περισσότερο επικοινωνιακή κίνηση παρά ουσιαστική λύση

Σε μια απόπειρα άμεσης θεραπείας του κενού που άφησε πίσω της η ακύρωση του διαγωνισμού για τη ναυαγοσωστική κάλυψη προχώρησε χθες ο Δήμος Ρόδου, με τη Δημοτική Επιτροπή να εγκρίνει ομοφώνος, στην 34η έκτακτη συνεδρίασή της, την ενεργοποίηση της εξαιρετικής διαδικασίας της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση του άρθρου 32 παρ. 2γ του Ν.4412/2016.
Η απόφαση παρουσιάζεται ως η μόνη διαθέσιμη διέξοδος για να επιστρέψουν οι ναυαγοσώστες στα βάθρα των πολυσύχναστων ακτών εν μέσω τουριστικής αιχμής. Μια προσεκτικότερη ωστόσο αντιπαραβολή του σκεπτικού της με το γράμμα του νόμου και, κυρίως, με την πάγια νομολογία του ίδιου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, αναδεικνύει έναν σοβαρό νομικό σκόπελο που καθιστά αμφίβολη την τελική έγκριση του εγχειρήματος και τροφοδοτεί την εκτίμηση ότι η χθεσινή απόφαση ικανοποιεί πρωτίστως επικοινωνιακούς στόχους και όχι την ουσία του προβλήματος.
Τι ενέκρινε η Δημοτική Επιτροπή και ποιες εταιρείες προσκαλούνται
Η απόφαση αρθρώνεται σε 3 σκέλη. Το πρώτο αφορά στην αναγνώριση του κατεπείγοντος χαρακτήρα της ανάθεσης, με το σκεπτικό ότι η κατάσταση που δημιουργήθηκε ήταν απρόβλεπτη και μη οφειλόμενη σε υπαιτιότητα του Δήμου και ότι δεν υφίσταται χρονικό περιθώριο για την επανάληψη ανοικτού διαγωνισμού. Το δεύτερο αφορά στην καθαυτό προσφυγή στη διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση, κατ’ επίκληση λόγων προδήλου κοινωνικού συμφέροντος και προστασίας της ανθρώπινης ζωής, και το τρίτο στην έγκριση του σχεδίου πρόσκλησης και της συνοδευτικής μελέτης, στην οποία, όπως αναφέρεται στην εισήγηση, έχουν ενσωματωθεί οι απαραίτητες διορθώσεις στη μισθοδοσία των ναυαγοσωστών ώστε να υπάρξει συμμόρφωση με την Πράξη του Ζ΄ Κλιμακίου.
Η πρόσκληση απευθύνεται σε 3 συγκεκριμένους οικονομικούς φορείς, όλους με έδρα εκτός Ρόδου. Πρόκειται για την εταιρεία THALASSA SERVICES PC ΙΚΕ με έδρα την Ηγουμενίτσα, την Ocean Lifeguard Private Company, ναυαγοσωστική και σχολή ταχυπλόων με έδρα τα Χανιά, και την ατομική επιχείρηση ναυαγοσωστικής σχολής της κ. Νιφόρα με έδρα την Πάτρα. Η ανάθεση θα καλύψει χρονικό διάστημα 45 ημερών κατ’ ανώτατο όριο ή μέχρι την έκδοση οριστικής απόφασης επί της προσφυγής ανάκλησης που ο Δήμος δηλώνει ότι θα ασκήσει κατά της ακυρωτικής Πράξης, με εκτιμώμενη αξία σύμβασης 408.177,60 ευρώ, ήτοι 506.140,21 ευρώ με ΦΠΑ 24%. Το αντικείμενο παραμένει το ίδιο με εκείνο του ακυρωθέντος διαγωνισμού, δηλαδή η κάλυψη 14 πολυσύχναστων ακτών με 26 ναυαγοσωστικά βάθρα και συνολικά 40 εργαζόμενους.

Τι απαιτεί ο νόμος: 3 σωρευτικές προϋποθέσεις με το βάρος απόδειξης στον Δήμο
Το κρίσιμο νομικό ζήτημα εντοπίζεται στο περιεχόμενο της ίδιας της διάταξης που επικαλείται ο Δήμος και στον τρόπο με τον οποίο αυτή ερμηνεύεται παγίως από το Ελεγκτικό Συνέδριο. Η διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση επιτρέπεται μόνο στο μέτρο που είναι απολύτως απαραίτητο, όταν λόγω κατεπείγουσας ανάγκης οφειλόμενης σε γεγονότα απρόβλεπτα για την αναθέτουσα αρχή δεν είναι δυνατή η τήρηση των προθεσμιών που προβλέπονται για τις ανοικτές, κλειστές ή ανταγωνιστικές διαδικασίες. Όπως προκύπτει από τις εκθέσεις προσυμβατικού ελέγχου του ίδιου του δικαστηρίου, το Κλιμάκιο ελέγχει τη σωρευτική συνδρομή 3 προϋποθέσεων, με πρώτη την ύπαρξη γεγονότος που δεν μπορούσε να προβλεφθεί παρά την επίδειξη της οφειλόμενης επιμέλειας από την αναθέτουσα αρχή, ενώ το βάρος απόδειξης της σωρευτικής συνδρομής των προϋποθέσεων φέρει η αρχή που τις επικαλείται και οι ανάγκες που καλύπτονται πρέπει να συνδέονται αιτιωδώς με τα απρόβλεπτα γεγονότα και όχι να αφορούν στην κάλυψη πάγιων αναγκών.
Ακόμη πιο καθοριστικός είναι ο ορισμός της απρόβλεπτης περίστασης. Κατά την πάγια νομολογία του Ελεγκτικού Συνεδρίου, ως απρόβλεπτες περιστάσεις νοούνται εκείνα τα αιφνίδια πραγματικά γεγονότα τα οποία δεν ήταν γνωστά στην αναθέτουσα αρχή ούτε ανάγονται στη σφαίρα της ευθύνης της και κατέστησαν ανέφικτο τον έγκαιρο προγραμματισμό των αναγκαίων ενεργειών. Η διατύπωση αυτή αποτελεί την αχίλλειο πτέρνα του ροδίτικου εγχειρήματος. Η ακύρωση του διαγωνισμού δεν προήλθε από θεομηνία, αιφνίδια νομοθετική μεταβολή ή άλλον εξωγενή παράγοντα, αλλά από 3 ουσιώδεις πλημμέλειες που το Ζ΄ Κλιμάκιο απέδωσε ευθέως στις υπηρεσίες του Δήμου, δηλαδή την παράνομη σύντμηση της προθεσμίας υποβολής προσφορών από 35 σε 15 ημέρες, τα σοβαρά υπολογιστικά σφάλματα στο εργατικό κόστος των 40 εργαζομένων και την κοστολόγηση του εξοπλισμού των 26 βάθρων ως καινούργιου και για τα 3 έτη. Γεγονότα που ανάγονται στη σφαίρα ευθύνης της ίδιας της αναθέτουσας αρχής δεν μπορούν, κατά τη νομολογία, να θεμελιώσουν απρόβλεπτη περίσταση, όσο πιεστική και αν είναι η ανάγκη που εν τω μεταξύ δημιουργήθηκε.
Η πάγια και προβλέψιμη ανάγκη που δεν γίνεται κατεπείγουσα με ευθύνη του ίδιου του Δήμου
Η νομολογιακή εικόνα γίνεται ακόμη πιο αποθαρρυντική για τον Δήμο αν εξεταστεί η φύση της ίδιας της ανάγκης. Η ναυαγοσωστική κάλυψη των πολυσύχναστων παραλιών δεν συνιστά έκτακτο συμβάν αλλά πάγια, ετησίως επαναλαμβανόμενη υποχρέωση που απορρέει από το Π.Δ. 71/2020, με εκ των προτέρων γνωστό χρόνο έναρξης. Το ίδιο το Ζ΄ Κλιμάκιο, στην Πράξη 347/2026, απέρριψε την επίκληση του επείγοντος για τη σύντμηση των προθεσμιών ακριβώς με το σκεπτικό ότι οι ανάγκες αυτές είναι διαρκείς και επιβάλλουν έγκαιρο προγραμματισμό και όχι προσφυγή σε εξαιρετικές διαδικασίες. Το σκεπτικό αυτό συμπλέει με τη γενικότερη νομολογιακή γραμμή, όπως αποτυπώνεται και σε αποφάσεις της Αρχής Εξέτασης Προδικαστικών Προσφυγών επί ανάλογων υποθέσεων, κατά τις οποίες όταν η ανάγκη είναι πάγια, μόνιμη, προβλέψιμη, γνωστή και διαρκής, δεν ανάγεται σε απρόβλεπτα γεγονότα ούτε είναι γνησίως κατεπείγουσα, αλλά καθίσταται κατεπείγουσα αποκλειστικά εξαιτίας της ίδιας της αναθέτουσας αρχής, με αποτέλεσμα την παράνομη και καταχρηστική παράκαμψη της νόμιμης διαδικασίας ανάθεσης.
Με απλά λόγια, η νομολογία έχει απαντήσει ήδη στο ερώτημα που θέτει η ροδίτικη υπόθεση: όταν μια αναθέτουσα αρχή φτάνει σε αδιέξοδο επειδή προγραμμάτισε καθυστερημένα και εκτέλεσε πλημμελώς μια προβλέψιμη διαδικασία, δεν μπορεί στη συνέχεια να επικαλεστεί το αδιέξοδο αυτό ως απρόβλεπτο γεγονός για να ανατεθεί η ίδια υπηρεσία χωρίς διαγωνισμό.

Η εσωτερική αντίφαση του σκεπτικού της απόφασης
Πέραν της σύγκρουσης με τη νομολογία, το σκεπτικό της χθεσινής απόφασης εμφανίζει και εσωτερικές ρωγμές. Ο Δήμος χαρακτηρίζει την κατάσταση απρόβλεπτη και μη οφειλόμενη σε δική του υπαιτιότητα, τη στιγμή που η ακυρωτική Πράξη καταλογίζει τις πλημμέλειες ευθέως στις δικές του επιλογές. Παράλληλα, δηλώνει ότι θα ασκήσει προσφυγή ανάκλησης κατά της Πράξης ενώπιον του Έβδομου Τμήματος, αμφισβητώντας δηλαδή τη βασιμότητά της, ενώ ταυτόχρονα γνωστοποιεί ότι διόρθωσε τη μισθοδοσία της νέας μελέτης ακριβώς για να συμμορφωθεί με τις επισημάνσεις της, αποδεχόμενος έτσι εμμέσως ότι αυτές ήταν ορθές. Η διπλή αυτή γλώσσα δύσκολα θα περάσει απαρατήρητη κατά τον έλεγχο νομιμότητας της νέας διαδικασίας, πολλώ μάλλον όταν το ίδιο δικαστήριο έχει ήδη αποδοκιμάσει, στην ίδια ακριβώς υπόθεση, τη θεμελίωση εξαιρετικών παρεκκλίσεων στο επείγον. Αν το επείγον δεν αρκούσε για να δικαιολογήσει τη συρρίκνωση των προθεσμιών μιας ανοικτής διαδικασίας, δύσκολα θα αρκέσει για να δικαιολογήσει την πλήρη κατάργησή της.
Απόφαση με επικοινωνιακό πρόσημο και το βεβαρημένο ιστορικό 2 ναυαγίων
Στο πλαίσιο αυτό, εικάζεται βασίμως ότι η ομόφωνη απόφαση της Δημοτικής Επιτροπής εξυπηρετεί πρωτίστως την ανάγκη της δημοτικής αρχής να εμφανιστεί ότι αντιδρά άμεσα για την προστασία των λουομένων, χωρίς ωστόσο να διασφαλίζει την ουσία, δηλαδή τη νόμιμη και βιώσιμη επάνοδο των ναυαγοσωστών στις ακτές. Η ομοφωνία αποτυπώνει την κοινή αγωνία για το κενό ασφαλείας, δεν μεταβάλλει όμως τα νομικά δεδομένα, αφού η συνδρομή των προϋποθέσεων του άρθρου 32 δεν κρίνεται από τη βούληση του οργάνου αλλά από τα αρμόδια ελεγκτικά όργανα, με το ενδεχόμενο νέας αρνητικής κρίσης και νέας απώλειας πολύτιμου χρόνου στην καρδιά του καλοκαιριού να παραμένει απολύτως ορατό.
Η εικόνα επιβαρύνεται περαιτέρω από το ιστορικό. Ο διαγωνισμός για την τριετία 2026 έως 2028, προϋπολογιζόμενης δαπάνης 3.862.360,73 ευρώ πλέον ΦΠΑ, προσέκρουσε στον προσυμβατικό έλεγχο παρότι μόλις τον Σεπτέμβριο του 2025 το ίδιο δικαστήριο είχε απορρίψει την τροποποίηση της τότε σύμβασης, αφήνοντας τις παραλίες χωρίς ναυαγοσώστες από τις 8 Σεπτεμβρίου. Παρά τις δημόσιες διαβεβαιώσεις για έγκαιρη εκκίνηση, η μελέτη του φετινού διαγωνισμού εγκρίθηκε στα μέσα Μαΐου, λίγες ημέρες πριν από την έναρξη της κολυμβητικής περιόδου. Πρόκειται για τη δεύτερη συνεχόμενη χρονιά κατά την οποία η ίδια υπηρεσία σκοντάφτει στον δημοσιονομικό έλεγχο για λόγους που ανάγονται στον προγραμματισμό, αλληλουχία που καθιστά σχεδόν ανυπεράσπιστη τη θέση ότι το φετινό αδιέξοδο υπήρξε απρόβλεπτο.