Από τις 2 Αυγούστου 2026 ξεκινά η σήμανση περιεχομένου τεχνητής νοημοσύνης σε όλη την ΕΕ και στην Ελλάδα

Τεχνητή Νοημοσύνη και Ενημέρωση – Οι διατάξεις διαφάνειας του άρθρου 50 του AI Act ενεργοποιούνται την Κυριακή και εφαρμόζονται απευθείας στην ελληνική έννομη τάξη – Η χώρα διαθέτει ήδη από τις 16 Ιουλίου 2026 ψηφισμένο εθνικό νόμο, με την Αρχή Προστασίας Δεδομένων ως εποπτική αρχή και ποινικές κυρώσεις για όσους αφαιρούν τις σημάνσεις.

Αντίστροφα μετρά πλέον ο χρόνος για μια από τις σημαντικότερες αλλαγές στο ψηφιακό περιβάλλον της Ευρώπης. Από τις 2 Αυγούστου 2026 τίθενται σε πλήρη εφαρμογή οι υποχρεώσεις διαφάνειας του ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη, του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689, γνωστού ως AI Act. Από την ημερομηνία αυτή, τα deepfakes και σειρά κατηγοριών περιεχομένου που δημιουργείται ή τροποποιείται με τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να φέρουν σαφή επισήμανση, ώστε ο πολίτης να γνωρίζει τι είναι αυθεντικό και τι συνθετικό. Επειδή πρόκειται για Κανονισμό και όχι για Οδηγία, οι νέοι κανόνες ισχύουν αυτόματα και στην Ελλάδα, η οποία μάλιστα πρόλαβε να ψηφίσει το εθνικό της εφαρμοστικό πλαίσιο λίγες ημέρες νωρίτερα, στις 16 Ιουλίου 2026, εντάσσοντας στη νομοθεσία της εποπτικό μηχανισμό και ποινικές κυρώσεις.

Τι ακριβώς ισχύει από τις 2 Αυγούστου

Ο κεντρικός άξονας των νέων υποχρεώσεων είναι το άρθρο 50 του Κανονισμού. Οι σχετικοί κανόνες τίθενται σε ισχύ στις 2 Αυγούστου 2026 και αποσκοπούν στο να διασφαλίσουν ότι οι πολίτες θα μπορούν να αναγνωρίζουν πότε αλληλεπιδρούν με τεχνητή νοημοσύνη ή πότε ένα κείμενο, μια εικόνα ή ένα βίντεο έχει δημιουργηθεί ή τροποποιηθεί από συστήματα AI. Οι υποχρεώσεις κινούνται σε 2 επίπεδα. Στο πρώτο βρίσκονται οι πάροχοι των συστημάτων, δηλαδή οι εταιρείες που αναπτύσσουν τα εργαλεία γενετικής τεχνητής νοημοσύνης. Οι εταιρείες αυτές υποχρεούνται να ενσωματώνουν στις δημιουργίες τους, εικόνες, βίντεο, ήχο και κείμενο, μηχανικά αναγνώσιμα δεδομένα, ώστε να καθίσταται τεχνικά δυνατή η ανίχνευση της προέλευσής τους, με πρακτικές λύσεις όπως ψηφιακές σημάνσεις ή υδατογραφήματα, ώστε το παραγόμενο περιεχόμενο να μπορεί να αναγνωρίζεται ως τεχνητό.

Στο δεύτερο επίπεδο βρίσκονται οι χρήστες και οι οργανισμοί που δημοσιεύουν τέτοιο υλικό, από τις επιχειρήσεις μέχρι τα μέσα ενημέρωσης. Εκεί το βάρος πέφτει στα deepfakes, δηλαδή σε εικόνες, βίντεο, ηχητικό υλικό ή άλλο περιεχόμενο που εμφανίζεται ως αυθεντικό, ενώ στην πραγματικότητα έχει δημιουργηθεί ή αλλοιωθεί τεχνητά. Η επισήμανσή τους καθίσταται υποχρεωτική.

Η κρίσιμη μεταβατική ημερομηνία της 2ας Δεκεμβρίου 2026

Το χρονοδιάγραμμα έχει μία σημαντική τεχνική λεπτομέρεια που αφορά τα ήδη κυκλοφορούντα συστήματα. Για τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που έχουν ήδη διατεθεί στην αγορά πριν από τις 2 Αυγούστου 2026, οι υποχρεώσεις σχετικά με τη σήμανση και τη δυνατότητα εντοπισμού του περιεχομένου που παράγεται από AI θα εφαρμοστούν από τις 2 Δεκεμβρίου 2026. Η μετάθεση αυτή αφορά την τεχνική συμμόρφωση των παρόχων, δηλαδή την ενσωμάτωση των μηχαναγνώσιμων σημάνσεων στα υφιστάμενα εργαλεία. Δεν μεταθέτει την υποχρέωση όσων δημοσιεύουν deepfakes να ενημερώνουν το κοινό, η οποία ενεργοποιείται κανονικά από τις 2 Αυγούστου 2026

Την πορεία προς την εφαρμογή προετοίμασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με κατευθυντήριες γραμμές που δημοσιεύθηκαν τον Ιούλιο του 2026. Οι οδηγίες διευκρινίζουν ποιες κατηγορίες εφαρμογών υπάγονται στις υποχρεώσεις διαφάνειας, ποιες εξαιρέσεις προβλέπονται και με ποιον τρόπο οι επιχειρήσεις μπορούν να αποδείξουν ότι συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις του AI Act. Παράλληλα προωθείται εθελοντικός κώδικας δεοντολογίας, ο οποίος περιγράφει συγκεκριμένα πρακτικά μέτρα που μπορούν να ακολουθήσουν οι πάροχοι και οι χρήστες συστημάτων παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης, προκειμένου να συμμορφωθούν με τις νέες υποχρεώσεις διαφάνειας.

Η Ελλάδα ψήφισε το εθνικό πλαίσιο στις 16 Ιουλίου 2026

Η υποχρέωση σήμανσης δεν χρειαζόταν ελληνικό νόμο για να ισχύσει, καθώς ο Κανονισμός εφαρμόζεται απευθείας. Ο εθνικός νομοθέτης όφειλε ωστόσο να ορίσει ποιος εποπτεύει, πώς υποβάλλονται καταγγελίες και ποιες κυρώσεις επιβάλλονται. Αυτό το κενό καλύφθηκε λίγες μόλις ημέρες πριν από την ενεργοποίηση των διατάξεων. Το νομοσχέδιο του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης ψηφίστηκε την Πέμπτη 16 Ιουλίου 2026 από την Ολομέλεια της Βουλής, με τίτλο «Μέτρα εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Ιουνίου 2024 (Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη)».

Με τον νόμο αυτό η Ελλάδα κατατάσσεται στις πρώτες χώρες της ΕΕ με εθνικό μηχανισμό εφαρμογής, ρυθμιστικά sandboxes και ποινικές κυρώσεις για deepfakes, ενώ ως κεντρική Αρχή Εποπτείας της αγοράς ορίζεται η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. Η ποινική διάσταση είναι και το πλέον αιχμηρό στοιχείο του εθνικού πλαισίου, καθώς θεσπίζονται αυστηρές ποινικές κυρώσεις για όποιον αφαιρεί σκόπιμα τις σημάνσεις διαφάνειας από deepfakes. Με άλλα λόγια, από τη στιγμή που μια συνθετική εικόνα φέρει τη μηχαναγνώσιμη επισήμανσή της, η αφαίρεση ή η απόκρυψή της παύει να είναι απλή τεχνική ενέργεια και μπορεί να στοιχειοθετήσει αξιόποινη πράξη.

Ποιο περιεχόμενο εξαιρείται και ποιο όχι

Η νέα υποχρέωση δεν καλύπτει αδιακρίτως κάθε εικόνα που έχει παραχθεί με τεχνητή νοημοσύνη. Ο ευρωπαίος νομοθέτης φρόντισε να μη συγκρουστεί η ρύθμιση με την ελευθερία της τέχνης. Οι οδηγίες προβλέπουν πιο ελαφρύ καθεστώς για καλλιτεχνικά, δημιουργικά, σατιρικά ή φανταστικά έργα, καθώς διαφορετικά η ρύθμιση θα μπορούσε να συγκρουστεί με την καλλιτεχνική έκφραση, τον κινηματογράφο, τη σάτιρα ή το gaming. Ωστόσο, ακόμη και εκεί δεν εξαφανίζεται η υποχρέωση διαφάνειας. Η αποκάλυψη της τεχνητής προέλευσης πρέπει να γίνεται με τρόπο που δεν καταστρέφει την εμπειρία του έργου, αλλά εξακολουθεί να ενημερώνει το κοινό. Η λογική του συνολικού οικοδομήματος συνοψίζεται στο ότι επιχειρεί να βάλει όρια στις περιπτώσεις όπου η τεχνητή νοημοσύνη παριστάνει κάτι που δεν είναι, άνθρωπο, αυθεντική εικόνα, πραγματική φωνή, δημοσιογραφικό κείμενο ή γεγονός, ώστε ο πολίτης να ξέρει πότε απέναντί του βρίσκεται μηχανή ή προϊόν μηχανής.

Τι ισχύει για τις εικόνες που έχουν ήδη δημοσιευθεί

Κρίσιμη διευκρίνιση για τα μέσα ενημέρωσης και κάθε διαχειριστή ιστοσελίδας αποτελεί το ζήτημα της αναδρομικότητας. Η υποχρέωση σήμανσης δεν λειτουργεί αναδρομικά και δεν επιβάλλει τον εκ των υστέρων χαρακτηρισμό εικόνων τεχνητής νοημοσύνης που έχουν ήδη αναρτηθεί και δημοσιευθεί πριν από τις 2 Αυγούστου 2026. Κανείς δεν υποχρεούται να ανατρέξει στο αρχείο του και να επισημάνει το παλαιότερο υλικό του. Η υποχρέωση συνδέεται με την πράξη της δημοσίευσης και όχι με την ύπαρξη της εικόνας, γεγονός που σημαίνει ότι ενεργοποιείται κάθε φορά που συνθετικό περιεχόμενο καθίσταται εκ νέου προσιτό στο κοινό μετά την κρίσιμη ημερομηνία. Αν επομένως η ίδια εικόνα που είχε αναρτηθεί στο παρελθόν χωρίς ένδειξη χρησιμοποιηθεί ξανά μετά τις 2 Αυγούστου 2026, είτε σε νέο δημοσίευμα είτε σε επαναδημοσίευση είτε σε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τότε η νέα αυτή χρήση υπάγεται πλήρως στους κανόνες διαφάνειας και απαιτεί τη σχετική επισήμανση, εφόσον πρόκειται για περιεχόμενο που εμπίπτει στο πεδίο του άρθρου 50, όπως τα deepfakes. Με απλά λόγια, το παρελθόν δεν αγγίζεται, κάθε νέα όμως δημοσίευση, ακόμη και παλαιού υλικού, κρίνεται με τους κανόνες που ισχύουν τη στιγμή που πραγματοποιείται.

Τι σημαίνει η αλλαγή για τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης

Ο κλάδος της ενημέρωσης βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της εφαρμογής. Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Συντακτών εξέδωσε ανακοίνωση με αφορμή την έναρξη εφαρμογής των βασικών διατάξεων του Κανονισμού, επισημαίνοντας τις υποχρεώσεις των επιχειρήσεων Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης έως τις 2 Αυγούστου 2026. Πέραν της σήμανσης, οι επιχειρήσεις του κλάδου οφείλουν βάσει του άρθρου 4 του Κανονισμού να διασφαλίσουν ότι όλοι οι δημοσιογράφοι διαθέτουν τις απαραίτητες δεξιότητες για τον ασφαλή χειρισμό συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Η θέση της Ομοσπονδίας αποτυπώνει και τη φιλοσοφία του άρθρου 50, ότι το κοινό έχει το δικαίωμα να γνωρίζει αν αυτό που διαβάζει, ακούει ή βλέπει έχει παραχθεί με χρήση τεχνητής νοημοσύνης ή έχει υποστεί ψηφιακή αλλοίωση.

Πρακτικά, για μια ειδησεογραφική ιστοσελίδα η νέα πραγματικότητα σημαίνει ότι μια φωτορεαλιστική εικόνα που δεν απεικονίζει πραγματικό γεγονός πρέπει να συνοδεύεται από σαφή ένδειξη, όπως «εικόνα δημιουργημένη με τεχνητή νοημοσύνη» ή «η εικόνα δεν αποτελεί πραγματική φωτογραφία». Σημειώνεται ότι η υποχρέωση αυτή είναι εντελώς διακριτή από την αναγραφή του ονόματος του φωτογράφου σε πραγματικές φωτογραφίες, η οποία δεν θίγεται από τον Κανονισμό. Εκείνη πηγάζει από τον νόμο 2121/1993 και αποτελεί έκφανση του ηθικού δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας του δημιουργού, δηλαδή προστατεύει τον φωτογράφο, ενώ η σήμανση AI προστατεύει το κοινό από την παραπλάνηση. Πρόκειται για 2 παράλληλες υποχρεώσεις με διαφορετική νομική βάση και διαφορετικό αποδέκτη.

Το συμπέρασμα είναι σαφές και χρονικά προσδιορισμένο. Από την Κυριακή 2 Αυγούστου 2026 η επισήμανση του συνθετικού περιεχομένου παύει να αποτελεί ζήτημα καλής πρακτικής και μετατρέπεται σε νομική υποχρέωση σε ολόκληρη την ΕΕ, άρα και στην Ελλάδα, η οποία υποδέχεται τη νέα εποχή με ψηφισμένο από τις 16 Ιουλίου 2026 εθνικό νόμο, ορισμένη εποπτική αρχή και ποινικό οπλοστάσιο απέναντι σε όσους επιχειρήσουν να σβήσουν τα ίχνη της μηχανής από τις εικόνες που παράγει.