Handelsblatt: Γιατί η τουριστική άνθηση στην Ελλάδα φτάνει στα όριά της

Η Ελλάδα κατα­γρά­φει χρόνο με τον χρόνο νέα ρεκόρ τόσο στις αφίξεις ξένων επι­σκε­πτών όσο και στα του­ρι­στικά έσοδα. Ωστόσο, πίσω από αυτή την εντυ­πω­σιακή πορεία κρύ­βο­νται σοβαρές προ­κλή­σεις. Στην τελευ­ταία της Έκθεση Νομι­σμα­τι­κής Πολι­τι­κής, η Τράπεζα της Ελλάδος προει­δο­ποιεί ότι η κλι­μα­τική αλλαγή, ο υπερ­του­ρι­σμός και η ολοένα μεγα­λύ­τερη εξάρ­τηση της οικο­νο­μίας από τον του­ρι­σμό ενδέ­χε­ται να εξε­λι­χθούν σε σημα­ντι­κούς κιν­δύ­νους για τη χώρα.

Η προει­δο­ποί­ηση επα­να­φέ­ρει στο προ­σκή­νιο ένα ερώτημα που για χρόνια απου­σί­αζε από τη δημόσια συζή­τηση, ανα­φέ­ρει η γερ­μα­νική Handelsblatt: πόσο ανθε­κτικό είναι ένα ανα­πτυ­ξιακό μοντέλο που βασί­ζε­ται όλο και περισ­σό­τερο στον του­ρι­σμό;

 Ο του­ρι­σμός ως βασικός πυλώνας της οικο­νο­μίας

Ο του­ρι­σμός απο­τε­λεί έναν από τους σημα­ντι­κό­τε­ρους πυλώνες της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας. Μετά την κρίση χρέους της προη­γού­με­νης δεκα­ε­τίας συνέ­βαλε καθο­ρι­στικά στην ανά­καμψη της χώρας, ενώ η Ελλάδα ξεπέ­ρασε και τις συνέ­πειες της παν­δη­μίας ταχύ­τερα από τις περισ­σό­τε­ρες αντα­γω­νί­στριες του­ρι­στι­κές αγορές. Ήδη από το 2023 οι αφίξεις ξένων επι­σκε­πτών είχαν ξεπε­ρά­σει τα επίπεδα του 2019, πριν από την παν­δη­μία.

Οι ενδεί­ξεις για το 2026 προ­μη­νύ­ουν ακόμη ένα έτος-ρεκόρ. Το πρώτο τετρά­μηνο του έτους οι αφίξεις αλλο­δα­πών του­ρι­στών αυξή­θη­καν κατά 27,1% σε σύγκριση με το 2025, ενώ τα έσοδα από τον του­ρι­σμό σημεί­ω­σαν ακόμη μεγα­λύ­τερη άνοδο, κατά 36,7%.

Σύμφωνα με υπο­λο­γι­σμούς του World Travel & Tourism Council (WTTC), ο συνο­λι­κός αντί­κτυ­πος του του­ρι­σμού και των ταξι­διών αντι­στοι­χούσε το 2025 στο 18,9% του ελλη­νι­κού ΑΕΠ, ενώ έως το 2035 το ποσοστό αυτό εκτι­μά­ται ότι μπορεί να φτάσει στο 21,7%.

Η υπερ­βο­λική εξάρ­τηση αυξάνει την ευα­λω­τό­τητα

Ακριβώς αυτή η αυξα­νό­μενη εξάρ­τηση προ­βλη­μα­τί­ζει την Τράπεζα της Ελλάδος. Όπως επι­ση­μαί­νει ο διοι­κη­τής της, Γιάννης Στουρ­νά­ρας, όσο μεγα­λύ­τερη γίνεται η συμβολή του του­ρι­σμού στην οικο­νο­μία, τόσο πιο ευάλωτη καθί­στα­ται η χώρα σε εξω­τε­ρι­κές κρίσεις και απρό­βλε­πτες εξε­λί­ξεις.

Η έκθεση τονίζει ότι η δια­τή­ρηση της ανά­πτυ­ξης προ­ϋ­πο­θέ­τει έναν ουσια­στικό μετα­σχη­μα­τι­σμό του ίδιου του του­ρι­στι­κού μοντέ­λου.

 Η κλι­μα­τική αλλαγή αλλάζει τα δεδο­μένα

Ιδιαί­τερη έμφαση δίνεται στις συνέ­πειες της κλι­μα­τι­κής αλλαγής. Η Ελλάδα συγκα­τα­λέ­γε­ται στους ευρω­παϊ­κούς προ­ο­ρι­σμούς που επη­ρε­ά­ζο­νται περισ­σό­τερο από την αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας και τα ακραία καιρικά φαι­νό­μενα.

Οι παρα­τε­τα­μέ­νοι καύ­σω­νες, οι μεγάλες πυρ­κα­γιές αλλά και οι κατα­στρο­φι­κές κακο­και­ρίες, όπως ο «Ιανός» το 2020 και ο «Daniel» το 2023, έχουν ήδη μετα­βά­λει τις συν­θή­κες λει­τουρ­γίας του του­ρι­σμού. Μάλιστα, ο Daniel, που θεω­ρεί­ται η ισχυ­ρό­τερη καται­γίδα που έχει κατα­γρα­φεί ποτέ στην Ελλάδα, προ­κά­λεσε ζημιές άνω των 5 δισ. ευρώ.

Η Τράπεζα της Ελλάδος επι­ση­μαί­νει ότι η αντι­με­τώ­πιση της κλι­μα­τι­κής αλλαγής δεν μπορεί πλέον να περιο­ρί­ζε­ται σε περι­βαλ­λο­ντι­κές πολι­τι­κές. Απαι­τού­νται σημα­ντι­κές επεν­δύ­σεις σε υπο­δο­μές ύδρευ­σης και ενέρ­γειας, στις μετα­φο­ρές, αλλά και σε έργα προ­σαρ­μο­γής στην κλι­μα­τική κρίση, ώστε η χώρα να παρα­μεί­νει ελκυ­στι­κός προ­ο­ρι­σμός και τις επό­με­νες δεκα­ε­τίες.

Ο υπερ­του­ρι­σμός πιέζει κοι­νω­νίες και υπο­δο­μές

Παράλ­ληλα, η έκθεση προει­δο­ποιεί για τις συνέ­πειες του υπερ­του­ρι­σμού. Το πρό­βλημα, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, δεν αφορά μόνο τον αριθμό των επι­σκε­πτών, αλλά κυρίως τη μεγάλη συγκέ­ντρωσή τους σε λίγα νησιά και του­ρι­στι­κές περιο­χές κατά τη διάρ­κεια της υψηλής περιό­δου.

Στους βασι­κούς παρά­γο­ντες περι­λαμ­βά­νο­νται η παγκό­σμια αύξηση των ταξι­διών, οι φθηνές αερο­πο­ρι­κές συν­δέ­σεις, οι ψηφια­κές πλατ­φόρ­μες κρα­τή­σεων και η συνεχής ανά­πτυξη της κρουα­ζιέ­ρας.

Οι επι­πτώ­σεις είναι ήδη εμφα­νείς: αυξη­μένη κατα­νά­λωση νερού και ενέρ­γειας, περισ­σό­τερα απορ­ρίμ­ματα, μεγα­λύ­τερη επι­βά­ρυνση των οικο­συ­στη­μά­των και των μνη­μείων πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, αλλά και αυξη­μέ­νες φθορές στις υπο­δο­μές.

Πίεση στην κατοι­κία και την ποιό­τητα ζωής

Οι μεγα­λύ­τε­ρες συνέ­πειες κατα­γρά­φο­νται στις τοπικές κοι­νω­νίες των δημο­φι­λών προ­ο­ρι­σμών. Η άνοδος των ενοι­κίων και των τιμών των ακι­νή­των, η αντι­κα­τά­σταση τοπικών επι­χει­ρή­σεων από του­ρι­στι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες και η εξά­πλωση των βρα­χυ­χρό­νιων μισθώ­σεων επι­βα­ρύ­νουν σημα­ντικά την αγορά κατοι­κίας και υπο­βαθ­μί­ζουν την ποιό­τητα ζωής των κατοί­κων.

Μακρο­πρό­θε­σμα, προει­δο­ποιεί η Τράπεζα της Ελλάδος, υπάρχει κίν­δυ­νος απώ­λειας της τοπικής ταυ­τό­τη­τας και απο­δυ­νά­μω­σης της κοι­νω­νι­κής συνοχής.

Παράλ­ληλα, ο υπερ­του­ρι­σμός μπορεί να υπο­νο­μεύ­σει την ίδια την επι­τυ­χία του ελλη­νι­κού του­ρι­σμού, καθώς η υπερ­φόρ­τωση των προ­ο­ρι­σμών, η μείωση της ποιό­τη­τας της ταξι­διω­τι­κής εμπει­ρίας και οι αυξα­νό­με­νες κοι­νω­νι­κές εντά­σεις ενδέ­χε­ται να πλήξουν τη διεθνή αντα­γω­νι­στι­κό­τητα της χώρας.

Η ανάγκη αλλαγής στρα­τη­γι­κής

Η Τράπεζα της Ελλάδος ζητά αλλαγή στρα­τη­γι­κής. Αντί να επι­διώ­κε­ται διαρκώς η αύξηση των αφίξεων, προ­τεί­νει την επι­μή­κυνση της του­ρι­στι­κής περιό­δου, την καλύ­τερη γεω­γρα­φική κατα­νομή των επι­σκε­πτών και την ανά­πτυξη εναλ­λα­κτι­κών μορφών του­ρι­σμού, ώστε να δημιουρ­γη­θεί ένα πιο ισορ­ρο­πη­μένο μοντέλο με μεγα­λύ­τερη προ­στι­θέ­μενη αξία και μικρό­τερη επι­βά­ρυνση των δημο­φι­λών περιο­χών.

Παράλ­ληλα, ειση­γεί­ται περισ­σό­τε­ρες επεν­δύ­σεις σε υπο­δο­μές και «πρά­σι­νες» τεχνο­λο­γίες, καλύ­τερη παρα­κο­λού­θηση των του­ρι­στι­κών ροών, ανα­βάθ­μιση των δεξιο­τή­των των εργα­ζο­μέ­νων και εκστρα­τείες ενη­μέ­ρω­σης των επι­σκε­πτών για την προ­στα­σία των ιστο­ρι­κών μνη­μείων και τον σεβασμό προς τις τοπικές κοι­νω­νίες.

«Το μέλλον δεν κρί­νε­ται μόνο από τους αριθ­μούς»

Ανά­λο­γες επι­ση­μάν­σεις δια­τυ­πώ­νει και η πρώην υπουρ­γός Του­ρι­σμού και πρώην πρό­ε­δρος του ΕΟΤ, Άντζελα Γκε­ρέ­κου, η οποία σε άρθρο της στο CNN Greece ζητεί τη μετά­βαση «από τη λογική της συνε­χούς ανά­πτυ­ξης σε ένα μοντέλο ανθε­κτι­κό­τη­τας».

Όπως ανα­φέ­ρει, παρότι η Ελλάδα προ­σφέ­ρει υψηλού επι­πέ­δου του­ρι­στι­κές εμπει­ρίες, πολλές περιο­χές εξα­κο­λου­θούν να αντι­με­τω­πί­ζουν προ­βλή­ματα όπως ανε­παρ­κείς υπο­δο­μές, λει­ψυ­δρία, παρά­νο­μες χωμα­τε­ρές και υψηλό κόστος υπη­ρε­σιών. Ταυ­τό­χρονα, ο κλάδος αντι­με­τω­πί­ζει ελλεί­ψεις προ­σω­πι­κού, χαμηλές αμοιβές και περιο­ρι­σμέ­νες προ­ο­πτι­κές επαγ­γελ­μα­τι­κής εξέ­λι­ξης.

«Προ­σπα­θούμε να ανα­πτύ­ξουμε έναν του­ρι­σμό υψηλής ποιό­τη­τας χωρίς να επεν­δύ­ουμε ουσια­στικά στους ανθρώ­πους που τον στη­ρί­ζουν. Σε πολλές περι­πτώ­σεις οι εργα­ζό­με­νοι απα­σχο­λού­νται κάτω από εξα­ντλη­τι­κές συν­θή­κες, με χαμη­λούς μισθούς, επι­σφα­λείς συν­θή­κες δια­βί­ω­σης και περιο­ρι­σμέ­νες επαγ­γελ­μα­τι­κές προ­ο­πτι­κές», σημειώ­νει χαρα­κτη­ρι­στικά.

Κατά την ίδια, ο μεγα­λύ­τε­ρος κίν­δυ­νος είναι η Ελλάδα να χάσει, εξαι­τίας της ανε­ξέ­λεγ­κτης του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης, τα στοι­χεία που την ανέ­δει­ξαν διεθνώς: την αυθε­ντι­κό­τητα, τη φιλο­ξε­νία και την τοπική της ταυ­τό­τητα.

Το συμπέ­ρα­σμά της είναι σαφές: στο μέλλον η επι­τυ­χία ενός του­ρι­στι­κού προ­ο­ρι­σμού δεν θα μετριέ­ται μόνο από τον αριθμό των επι­σκε­πτών ή τα έσοδα, αλλά από την ποιό­τητα, τη βιω­σι­μό­τητα, την κοι­νω­νική ισορ­ρο­πία και τη μακρο­χρό­νια ανθε­κτι­κό­τητά του.

Πηγή: newmoney.gr