«Να βλέπουμε τα νησιά με τα μάτια του χειμώνα»

ια μεγάλη ευκαι­ρία για την Ελλάδα κρύβει η πρώτη ευρω­παϊκή στρα­τη­γική για τα νησιά. Ειδικοί επι­στή­μο­νες και φορείς της κοι­νω­νίας των πολιτών εκτι­μούν ότι θα αυξήσει τη δυνα­τό­τητα χρη­μα­το­δό­τη­σης έργων και πολι­τι­κών από το επόμενο κοι­νο­τικό πλαίσιο στή­ρι­ξης. Παράλ­ληλα, επι­ση­μαί­νουν την ανάγκη εκπό­νη­σης εθνικής στρα­τη­γι­κής για τη νησιω­τι­κό­τητα, ως βάση για τη διεκ­δί­κηση πόρων. Μήπως ήρθε η ώρα να πιέ­σουμε για ένα Ταμείο Ανά­καμ­ψης και Ανε­κτι­κό­τη­τας Νήσων;

Η νησιω­τι­κό­τητα ανα­γνω­ρί­στηκε για πρώτη φορά στην Ε.Ε. το 2007, στη Συνθήκη της Λισ­σα­βώ­νας. «Η συνθήκη έθεσε την εδαφική συνοχή ως θεμε­λιώδη στόχο της Ε.Ε. σημειώ­νο­ντας ότι τα ιδιαί­τερα χαρα­κτη­ρι­στικά των νησιών πρέπει να λαμ­βά­νο­νται υπόψη ορι­ζό­ντια στις πολι­τι­κές», εξηγεί ο Κώστας Κομνη­νός, γενικός διευ­θυ­ντής του Δικτύου Αει­φό­ρων Νήσων «Δάφνη» (πρό­κει­ται για μη κερ­δο­σκο­πική, ανα­πτυ­ξιακή εται­ρεία με μετό­χους 55 νησιω­τι­κούς δήμους). «Εκτοτε συζη­τούμε πώς θα μπο­ρέ­σουμε να μετα­τρέ­ψουμε αυτή την ανα­γνώ­ριση σε κάτι πιο στερεό. Ωστόσο, όποτε συζη­τού­σαμε με την Επι­τροπή την εξει­δί­κευση των πολι­τι­κών, η απά­ντηση ήταν ότι τα περισ­σό­τερα νησιά είναι πολύ περιο­ρι­σμένα ως γεω­γρα­φι­κός χώρος και με μικρό πλη­θυ­σμό».

Η πρώτη ευρω­παϊκή πρω­το­βου­λία που αφο­ρούσε τα νησιά ήταν στο πλαίσιο της ενερ­γεια­κής μετά­βα­σης. «Καθώς βρι­σκό­ταν σε εξέλιξη η συζή­τηση για τις ανα­νε­ώ­σι­μες πηγές ενέρ­γειας και τις τεχνο­λο­γίες απο­θή­κευ­σης, το παρά­δειγμα των νησιών παρου­σιά­στηκε ως ιδανικό λόγω μικρής κλί­μα­κας για έργα-πιλότους. Ετσι έγιναν προ­γράμ­ματα όπως αυτό στην Τήλο ή στο νησί Ελ Ιέρρο της Ισπα­νίας. Ομως στην Ελλάδα το ενερ­γειακό ζήτημα δεν ήταν ποτέ το πρω­τεύον στα νησιά. Στα νησιά μας οι άνθρω­ποι θέλουν νερό, πλοίο, σχολείο, γιατρό, να υπάρχει μια ισορ­ρο­πία στην οικο­νο­μία. Η Ε.Ε. όμως άκουγε μόνο το θέμα της ενέρ­γειας. Τώρα λοιπόν έρχεται μια νέα στρα­τη­γική η οποία ανοίγει την παλέτα».

Σύμφωνα με τον κ. Κομνηνό, τα πιο σημα­ντικά θέματα που θέτει η νέα στρα­τη­γική είναι η συν­δε­σι­μό­τητα των νησιών, η αντα­γω­νι­στι­κό­τητά τους, το δημο­γρα­φικό και το δικαί­ωμα στην παρα­μονή (right to stay). «Τα θέματα αυτά τίθε­νται από κοινού σε μια στρα­τη­γική που περι­λαμ­βά­νει ακόμα και ζητή­ματα ευρω­παϊ­κής ασφά­λειας. Ο φόβος μας είναι η υπόθεση να μείνει εκεί, να μην προ­χω­ρή­σει. Προ­σω­πικά, οι προσ­δο­κίες που τρέφω δεν είναι μεγάλες. Η Ελλάδα πρέπει να πιέσει για τον μετα­σχη­μα­τι­σμό της στρα­τη­γι­κής, ώστε στο πλαίσιο του νέου ΕΣΠΑ να υπάρ­ξουν προ­κα­θο­ρι­σμέ­νες χρη­μα­το­δο­τή­σεις. Για να το εξηγήσω σχη­μα­τικά, ένα Ταμείο Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας Νησιών.

Πώς η Αλόν­νη­σος έγινε το «κατα­φύ­γιο» για μια ιδιαί­τερη κοι­νό­τητα Αμε­ρι­κα­νών

Παράλ­ληλα η Ελλάδα πρέπει να ενθαρ­ρύ­νει την κατάρ­τιση δια­φο­ρε­τι­κών στρα­τη­γι­κών για τα νησιά με έναν κεντρικό σχε­δια­σμό σε επίπεδο χώρας, ώστε να απο­δεί­ξει στην Ε.Ε. ότι οι πόροι που ζητάει θα αξιο­ποι­η­θούν στο πλαίσιο ενός ευρύ­τε­ρου σχε­δια­σμού».

«Εργα­στή­ριο» πολι­τι­κών – Τα ελλη­νικά νησιά θα μπο­ρού­σαν να εξε­λι­χθούν σε εργα­στή­ριο εφαρ­μο­γής των νέων πολι­τι­κών για τη γαλάζια οικο­νο­μία, την ενερ­γειακή μετά­βαση, την προ­στα­σία της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας, τη βιώσιμη του­ρι­στική ανά­πτυξη. Στέλλα Κυβέλου Πάντειο Πανε­πι­στή­μιο

Παρά­θυρο ευκαι­ρίας

«Για χρόνια η ευρω­παϊκή πολι­τική αντι­με­τώ­πιζε τα νησιά κυρίως μέσα από το επι­πρό­σθετο κόστος μετα­φο­ράς. Η λογική αυτή οδήγησε σε μηχα­νι­σμούς οικο­νο­μι­κών αντι­σταθ­μί­σεων όπως το μετα­φο­ρικό ισο­δύ­ναμο, που στην ελλη­νική του εκδοχή εξε­λί­χθηκε σε επι­δο­μα­τικό εργα­λείο. Σήμερα η οπτική αυτή αλλάζει. Με τη νέα ευρω­παϊκή στρα­τη­γική, η νησιω­τι­κό­τητα δεν αντι­με­τω­πί­ζε­ται μόνο ως οικο­νο­μικό μειο­νέ­κτημα, αλλά ως σύνθετο χωρικό χαρα­κτη­ρι­στικό που επη­ρε­ά­ζει την κατοι­κία, την ενέρ­γεια, την παιδεία, την υγεία, τις υπη­ρε­σίες και τη δημο­γρα­φική βιω­σι­μό­τητα», εκτιμά η Στέλλα Κυβέλου, καθη­γή­τρια στο Τμήμα Οικο­νο­μι­κής και Περι­φε­ρεια­κής Ανά­πτυ­ξης του Παντείου Πανε­πι­στη­μίου. «Κατά τη γνώμη μου, η εξέλιξη αυτή δημιουρ­γεί ένα παρά­θυρο ευκαι­ρίας. Τα ελλη­νικά νησιά θα μπο­ρού­σαν να εξε­λι­χθούν σε εργα­στή­ριο εφαρ­μο­γής των νέων πολι­τι­κών για τη γαλάζια οικο­νο­μία, την ενερ­γειακή μετά­βαση, την προ­στα­σία της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας, τη βιώσιμη του­ρι­στική ανά­πτυξη και τη χωρική δια­κυ­βέρ­νηση».

Σύμφωνα με την κ. Κυβέλου, βασική πρό­κληση της νέας στρα­τη­γι­κής είναι η διοι­κη­τική ικα­νό­τητα. «Η νέα ευρω­παϊκή στρα­τη­γική απαιτεί μεγα­λύ­τερη διοι­κη­τική ικα­νό­τητα και πολυ­ε­πί­πεδη δια­κυ­βέρ­νηση. Με άλλα λόγια, προ­ϋ­πο­θέ­τει πραγ­μα­τικό συντο­νι­σμό μεταξύ του κεντρι­κού κράτους, των περι­φε­ρειών και των δήμων, των πανε­πι­στη­μίων, των ανα­πτυ­ξια­κών οργα­νι­σμών, των φορέων και των τοπικών κοι­νω­νιών. Επο­μέ­νως, πλέον προ­κύ­πτει η ανάγκη για μια νέα εθνική στρα­τη­γική για τα νησιά, μακριά από τη λογική απο­σπα­σμα­τι­κών επι­δο­τή­σεων, που θα αντι­με­τω­πί­ζει τη νησιω­τι­κό­τητα ως ένα ζήτημα καθο­λι­κής πρό­σβα­σης σε δημόσια αγαθά και υπη­ρε­σίες».

Οι άνθρω­ποι που κρατούν τον Αη Στράτη ζωντανό

Ο Γιάννης Σπι­λά­νης είναι οικο­νο­μο­λό­γος, ομό­τι­μος καθη­γη­τής στο Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου. «Το κείμενο της ευρω­παϊ­κής στρα­τη­γι­κής για τα νησιά έχει ελά­χι­στες δεσμεύ­σεις. Είναι κατευ­θυ­ντή­ριες οδηγίες σε επίπεδο ευχο­λο­γίου. Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, καλού­νται τα κράτη-μέλη να συντά­ξουν τις νησιω­τι­κές πολι­τι­κές (τις οποίες η στρα­τη­γική ούτε καν απαιτεί) προ­κει­μέ­νου να εξει­δι­κεύ­σουν τις πολι­τι­κές», λέει στην «Κ». «Κατά τη γνώμη μου, η στρα­τη­γική έπρεπε να είναι σαφέ­στερη. Για παρά­δειγμα, να ορίζει αγρο­τική πολι­τική ειδικά για τα νησιά, ώστε να απο­τρα­πεί η μονο­καλ­λιέρ­γεια του του­ρι­σμού, ειδικές πολι­τι­κές για το νησιω­τικό περι­βάλ­λον και το τοπίο, ειδική αντι­με­τώ­πιση για το θέμα των κρα­τι­κών ενι­σχύ­σεων. Επίσης, θα έπρεπε να οριστεί ένας μηχα­νι­σμός παρα­κο­λού­θη­σης, όπως στην αντί­στοιχη στρα­τη­γική για τις αστικές περιο­χές». Ο κ. Σπι­λά­νης εκτιμά ότι η στρα­τη­γική έχει και κάποια πολύ ενδια­φέ­ρο­ντα σημεία. «Κατά τη γνώμη μου, η πιο ενδια­φέ­ρουσα από τις πολι­τι­κές που ανα­φέ­ρο­νται στη στρα­τη­γική είναι το “δικαί­ωμα στην παρα­μονή”, το οποίο επη­ρε­ά­ζει την κατοι­κία, την απα­σχό­ληση».

Οι γιατροί απο­φεύ­γουν του­ρι­στικά νησιά

«Στρογ­γυ­λε­μένο» κείμενο

«Η παρου­σί­αση του σχεδίου στην Πάφο ήταν μια ιστο­ρική στιγμή. Στην Ελλάδα 46 νησιω­τι­κοί φορείς συμ­με­τεί­χαμε στη δια­βού­λευση, κάτι πρω­το­φα­νές για τη χώρα μας», υπο­γραμ­μί­ζει ο Γιάννης Ρούσσος, πρό­ε­δρος του Δικτύου Νησιω­τι­κών Επι­με­λη­τη­ρίων της Ε.Ε. «Η αρχή είναι το ήμισυ του παντός. Πρό­κει­ται προ­φα­νώς για ένα “στρογ­γυ­λε­μένο” κείμενο με γενικές κατευ­θύν­σεις. Από την εμπει­ρία μου θα χρεια­στεί του­λά­χι­στον ένα έτος για να γίνει πιο συγκε­κρι­μένο. Το διά­στημα αυτό πρέπει να πιέσουν όλοι οι νησιω­τι­κοί θεσμοί για να εξει­δι­κευ­τούν οι πολι­τι­κές. Να μη βλέ­πουμε τα νησιά μόνο με τα μάτια του καλο­και­ριού, αλλά και με τα μάτια του χειμώνα. Χρεια­ζό­μα­στε ειδικά προ­γράμ­ματα για τις νησιω­τι­κές επι­χει­ρή­σεις. Η Μαγιόρκα, για παρά­δειγμα, έθεσε το ζήτημα του “de minimis”, δηλαδή του κατώ­τα­του ορίου συμ­με­το­χής μιας επι­χεί­ρη­σης σε κοι­νο­τικά προ­γράμ­ματα, που προ­φα­νώς πρέπει να είναι δια­φο­ρε­τικό για τα νησιά. Κρατάμε μικρό καλάθι αλλά και αισιό­δοξη διάθεση, καθώς είναι η πρώτη ευρω­παϊκή στρα­τη­γική για τα νησιά. Ελπί­ζουμε ότι το β΄ εξάμηνο του 2027, στην ελλη­νική προ­ε­δρία, θα εργα­στεί συστη­μα­τικά για απτά απο­τε­λέ­σματα».

Οι βασικοί πυλώνες και τα επόμενα βήματα

Η πρώτη ευρω­παϊκή στρα­τη­γική για τα νησιά διαρ­θρώ­νε­ται γύρω από τέσ­σε­ρις βασι­κούς πυλώνες. Σύμφωνα με την ανα­κοί­νωση της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής, πρό­κει­ται για:

• Οικο­νο­μική ανά­πτυξη, συν­δε­σι­μό­τητα, αντα­γω­νι­στι­κό­τητα και και­νο­το­μία: τόνωση της επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας, των δια­φο­ρο­ποι­η­μέ­νων τοπικών οικο­νο­μιών, του βιώ­σι­μου του­ρι­σμού και της ψηφιο­ποί­η­σης, με παράλ­ληλη αντι­με­τώ­πιση των κενών συν­δε­σι­μό­τη­τας που περιο­ρί­ζουν την οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα και τη ζωή των νησιών.

• Ενερ­γειακή ασφά­λεια, προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος και ανθε­κτι­κό­τητα στην κλι­μα­τική αλλαγή: επι­τά­χυνση της απαλ­λα­γής από τις ανθρα­κού­χες εκπο­μπές, των ανα­νε­ώ­σι­μων πηγών ενέρ­γειας, της προ­σαρ­μο­γής στην κλι­μα­τική αλλαγή και της προ­στα­σίας της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας.

• Κοι­νό­τη­τες και δημο­γρα­φία: ενί­σχυση των δημό­σιων υπη­ρε­σιών, της υγειο­νο­μι­κής περί­θαλ­ψης, της στέ­γα­σης, της εκπαί­δευ­σης και της κοι­νω­νι­κής ένταξης για την αντι­στροφή της πλη­θυ­σμια­κής συρ­ρί­κνω­σης και τη δια­τή­ρηση των νέων.

• Ασφά­λεια και ετοι­μό­τητα για την αντι­με­τώ­πιση κρίσεων: ενί­σχυση της ανθε­κτι­κό­τη­τας έναντι φυσικών κατα­στρο­φών που συν­δέ­ο­νται με την κλι­μα­τική κρίση, τους θαλάσ­σιους κιν­δύ­νους και άλλες ανα­δυό­με­νες απειλές.

Ποια είναι τα επόμενα βήματα; Μετά την κύρωση της στρα­τη­γι­κής η Επι­τροπή θα αξιο­λο­γή­σει τις παρα­τη­ρή­σεις, κατά περί­πτωση, σχετικά με τις ιδιαί­τε­ρες συν­θή­κες των νησιών της Ε.Ε., συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του κόστους της νησιω­τι­κό­τη­τας, στο πλαίσιο των εν εξε­λί­ξει επα­νε­ξε­τά­σεων των κατευ­θυ­ντή­ριων γραμμών του 2014 για τις αερο­πο­ρι­κές μετα­φο­ρές και των κατευ­θυ­ντή­ριων γραμμών για τις περι­φε­ρεια­κές ενι­σχύ­σεις και θα παρά­σχει τεχνική υπο­στή­ριξη (όπως κατάρ­τιση ή πρα­κτική βοήθεια) σχετικά με τον σχε­δια­σμό και τη χρήση των μηχα­νι­σμών χορή­γη­σης κρα­τι­κών ενι­σχύ­σεων προς τα νησιά. Επίσης θα εξε­τά­σει τρόπους για την ενί­σχυση των δια­σφα­λί­σεων συν­δε­σι­μό­τη­τας για τα νησιά σε κατα­στά­σεις εκτά­κτου ανάγκης, μεταξύ άλλων μέσω του αντα­γω­νι­σμού και του πλαι­σίου υπο­χρέ­ω­σης παροχής δημό­σιας υπη­ρε­σίας. Θα αξιο­λο­γή­σει τις ειδικές ανά νησί εξαι­ρέ­σεις στο πλαίσιο των επι­κεί­με­νων ανα­θε­ω­ρή­σεων του κανο­νι­σμού για τις υπο­δο­μές εναλ­λα­κτι­κών καυ­σί­μων και του κανο­νι­σμού FuelEU Maritime. Θα δια­σφα­λί­σει ότι κατά την υλο­ποί­ηση του επεν­δυ­τι­κού σχεδίου για βιώ­σι­μες μετα­φο­ρές θα ληφθούν υπόψη οι ειδικές ανάγκες και τα ειδικά καθε­στώτα των νησιών. Τέλος, ένα πολύ ενδια­φέ­ρον σημείο είναι ότι η Επι­τροπή θα δρο­μο­λο­γή­σει διε­ξο­δική ανάλυση του κόστους της νησιω­τι­κό­τη­τας και των βέλ­τι­στων πρα­κτι­κών για τον μετρια­σμό του, ιδίως στον τομέα των μετα­φο­ρών

Πηγή: kathimerini.gr