Η Σύμη μια ελληνική πολιτεία

Η Σύμη γεω­πο­λι­τικά βρί­σκε­ται στο κεντρι­κό­τερο μέρος του κόσμου. Ότι βλέ­πουμε γύρω μας ανέ­κα­θεν δεν είναι τυχαία. Ο συνημ­μέ­νος χάρτης απει­κο­νί­ζει τον σημε­ρινό κυκλο­φο­ριακό φόρτο των πλοίων στην Μεσό­γειο. Παρόλο που άλλαξαν οι συν­θή­κες ναυ­σι­πλο­ΐας, ε το συνω­στι­σμός γύρω από αυτήν την περιοχή είναι ο ίδιος.  Αυτός ο συ­νωστι­σμός έκανε τη Ρόδο θαλασ­σο­κρά­τειρα. Όταν η Ρόδος έπεφτε σε χέρια κατακτη­τών τότε η Σύμη ανε­λάμ­βανε το ρόλο της.

Αυτό υπο­γραμ­μί­ζει σε άρθρο του ο κ. Νίκος Φαρ­μα­κί­δης πολι­τι­κός μηχα­νι­κός . Ανα­λυ­τικά:

Η Σύμη λοιπόν ήταν ανέ­κα­θεν ο άλλος εαυτός της Ρόδου από όλες τις απόψεις. Δεν πρέπει να μας παρα­σύ­ρει το μέγεθος των νησιών, γιατί και ως Ρόδος μιλάμε μόνο για την πόλη και όχι για το νησί. Έτσι, εντρυ­φώ­ντας στα αρχεία της Σύμης βλέ­πουμε την εικόνα μιας πολι­τείας που ήταν ακριβές αντί­γραφο της Ρόδου του δεύ­τε­ρου αιώνα πριν τον Χριστό, όπως το δια­βά­ζουμε στην ιστορία της. Παραρ­τή­ματα αυτού του συστή­μα­τος ήταν το Καστε­λό­ριζο και η Χάλκη.

Η Σύμη, έχοντας απο­φύ­γει τις ξενικές παρεμ­βά­σεις, έμεινε ένας οικι­σμός μονα­δι­κός στον Ελ­ληνικό χώρο. Η μίμηση του Ιππο­δά­μιου συστή­μα­τος της Ρόδου την έχει κατα­στή­σει μονα­δικό οικισμό στον ελλη­νικό χώρο. Ο Ιππό­δα­μος, σε αντί­θεση με το ότι επι­κρά­τησε γι’ αυτόν, πίστευε πως η πόλις δεν είναι σπίτια και δρόμοι, αλλά τρόπος ζωής: κοι­νω­νία (βλέπε Στρά­βωνα). Οι Έλλη­νες άλλωστε είχαν ως βάση της φιλο­σο­φίας τους την εύρεση της «α-λήθειας» δηλαδή του αθά­να­του. Πίστευαν ότι το «πως» είναι αληθινό, ενώ το «κάτι» είναι εφήμερο. Η «πόλις», ή «κοι­νωνία»,  η σχέση των ανθρώ­πων είναι το αθάνατο ενώ όλα τα άλλα φθεί­ρο­νται δεν είναι «αλη­θινά». Η Σύμη είναι το παρά­δειγμα πως από την φιλο­σο­φία οδη­γού­μα­στε στην καθη­με­ρινό­τητα του ανθρώ­που, όπως ανα­λυ­τικά το περι­γράφω στο βιβλίο που μόλις εκδό­θηκε.

Αγνα­ντεύ­ο­ντας τον Οικισμό της Σύμης από ψηλά, βλέ­πουμε ωραία δια­τε­ταγ­μένα τα κτίριά της που είναι όλα σχεδόν ιδίου μεγέ­θους. Οι κάτοι­κοί της έχοντας ως γνώμονα το ελλη­νικό δ­ίκαιο, όπως μας το κατέ­γραψε ο Αρμε­νό­που­λος, έκτιζαν μετά από συναί­νεση των γει­τό­νων τους. Ούτε ένας τοίχος δεν κτί­ζο­νταν αν δεν συμ­φω­νού­σαν οι γεί­το­νες. Έτσι έφτια­ξαν ένα Οικισμό με πλήρη κοι­νω­νική συναί­νεση, άρα αληθινό και αιώνιο. Επι­πλέον, επειδή η προ­κρού­στεια λογική είχε πεθάνει στη Ελλάδα από την εποχή του μύθου (Θησέας). Έτσι οι Συμια­κοί σχε­δί­α­ζαν τα σπίτια τους «κατά φύσιν». Όπως οι άνθρω­ποι, τα ζώα ή τα δέν­δρα είναι όμοια, αλλά τα χαρα­κτη­ρι­στικά τους τα κάνουν να ξεχω­ρί­ζουν, έτσι και οι οικι­σμός απο­τε­λεί­ται από σπίτια που δεν είναι αντί­γραφα το ένα του άλλου. Ενταγ­μένα στη λογική της ευμε­τρίας, είναι ένα σύνολο που σου χαρίζει γαλήνη. Τα ψηλά κτίρια, οι συμ­με­τρίες και οι επανα­λήψεις οδηγούν σε αγχω­τικά περι­βάλ­λο­ντα. Η προ­κρού­στεια λογική του Βιτρού­βιου, με τα επα­να­λαμ­βα­νό­μενα αρχι­τε­κτο­νικά στοι­χεία, δεν θα μπο­ρούσε να είναι ελλη­νική! Τις λογικές αυτές ο Νίτσε τις χαρακτη­ρίζει καρι­κα­τού­ρες του ελλη­νι­κού πολι­τι­σμού (βλέπε Γέννηση της Τρα­γω­δίας). Άλ­λωστε οι λογικές αυτές δεν είναι φιλικές στον άνθρωπο, απλά προ­σπα­θούν να επι­βλη­θούν, κάτι που είναι ξένο για τον Έλληνα. Όλες οι τέχνες στην Ελλάδα δημιουρ­γού­σαν σχέσεις αγάπης προς τον άνθρωπο. Είναι «αγάλ­ματα» δηλαδή αγαλ­λιά­ζουν τον παρα­τη­ρητή. Ελπίζω κάποτε οι αρμό­διες Υπη­ρε­σίες να κατα­λά­βουν τα λάθη της και να στα­μα­τή­σουν να αλλοιώ­νουν την πολε­ο­δο­μία και την αρχι­τε­κτο­νική του οικι­σμού.

Ο Οικι­σμός δεν έχει ένα κεντρικό σύστημα, γιατί απο­τε­λεί­ται από κύτταρα, που σήμερα τα λέμε Ενορίες. Κάθε Ενορία έχει ως κέντρο το Πλατύ του Ναού, που είναι η «Αγορά» των Ελλή­νων. Εδώ δια­δρα­μα­τί­ζο­νται όλα τα κοι­νω­νικά και πολι­τικά δρώμενα, αλλά ακόμη και η συλ­λογική δια­σκέ­δαση. Ενορία θα πει «εντός των ορίων μιας περιο­χής»: ενός κυτ­τά­ρου της κοινω­νίας. Στο Πλατύ του ναού μαζεύ­ο­νταν οι ενο­ρί­τες για να απο­φα­σί­σουν για όλα τα θέματά τους. Τα θέματα της πόλης συνο­λικά απο­φα­σί­ζο­νταν στις γενικές συνε­λεύ­σεις στο Πλατύ του Μητροπο­λιτικού Ναού. Έτσι οι γενικές συνε­λεύ­σεις γίνο­νταν παλιά στην Μεγάλη Παναγία του Κάστρου και αργό­τερα στον Αη Γιάννη του Γιαλού. Ο Ναός είναι εκκλη­σία! Το σύνολο της πολι­τείας ονο­μά­ζο­νταν «Κοινό» και το εκπρο­σω­πού­σαν οι δύο Πρω­τό­γε­ροι. Ο πρώτος δια­χει­ρί­ζον­ταν τα διοι­κη­τικά και οικο­νο­μικά και ο δεύ­τε­ρος προ­ε­τοί­μαζε τις Γενικές Συνε­λεύ­σεις και δια­τη­ρούσε τα κατά­στιχα, λέγο­νταν και γραμ­μα­τέας. Το «Κοινό» ήταν η προ­στά­τιδα δύναμη του πολίτη, του κατοί­κου του νησιού. Όλα αυτά συνέ­βαινα μέχρι τον 20ο αιώνα.

Ψήφιζαν μόνο οι «Συντε­λε­στές», δηλαδή όσοι πλή­ρω­ναν φόρους και ήταν κατα­γραμ­μέ­νοι στη «Μάνα» του Κοινού, στο κατά­στιχο πλη­ρω­μής των φόρων. Κάθε Ενορία εκπρο­σω­πού­νταν στη Διοί­κηση από ένα Σύμ­βουλο. Τίποτα δεν μπο­ρούσε να γίνει αν δεν το απο­φά­σιζε η γενική Συνέ­λευση. Ο Πρω­τό­γε­ρος απλά εκτε­λούσε τις απο­φά­σεις της. «Εμείς όλοι, μικροί και μεγά­λοι, οι κάτοι­κοι της Σύμης απο­φα­σί­ζουμε ομόφωνα».

Η Σύμη όπως είπαμε βρί­σκο­νταν στο γεω­πο­λι­τικό κέντρο του κόσμου, είχε στα χέρια της υψη­λής τεχνο­λο­γία πλοία και έπαιζε σημα­ντικό ρόλο στο παγκό­σμιο εμπόριο. Η Σύμη δεν αλώ­θηκε ποτέ. Οι εκά­στοτε κατα­κτη­τές της Ρόδου, έχοντας την εμπει­ρία του Δημη­τρίου του πολιορ­κητή και γνω­ρί­ζο­ντας ότι οι Συμια­κοί με τα «ιπτά­μενα πλοία» τους, όπως τα περι­γρά­φουν οι χρο­νογρά­φοι του Σου­λεϊ­μάν του Μεγα­λο­πρεπή, που κυριαρ­χού­σαν στην Μεσό­γειο, δεν θα τους άφηναν να κάνουν κανένα βήμα ανα­γκά­ζο­νταν να πάρουν την Σύμη με το μέρος τους. Η εμπει­ρία του Μωάμεθ του Β’ το 1467, οδήγησε τον Σου­λεϊ­μάν τον Μεγα­λο­πρεπή να υπο­γρά­ψει Χάτ-ι Χου­μα­γιούν για τη Σύμη, ώστε να μένει ελεύ­θερο και ανε­ξάρ­τητο κράτος μέσα στην Οθω­μα­νική Αυτο­κρα­το­ρία με ατέ­λειες και μεγάλα προ­νό­μια ως προς την Αυτο­κρα­το­ρία. Ουσια­στικά είχε γίνει ένας μονα­δι­κός φορο­λο­γι­κός παρά­δει­σος. Η ελευ­θε­ρία αυτή της Σύμης ήταν προ­αιώ­νια, «κατ’ έθιμον» για τους κατα­κτη­τές (αντέτι).

Οι Ευρω­παίοι λόγω των διο­μο­λο­γή­σεων, δηλαδή των δυνα­τό­τη­των που είχαν οι πολίτες τους μέσα στην Αυτο­κρα­το­ρία, δημιούρ­γη­σαν στην Σύμη προ­ξε­νι­κές αρχές. Η Σύμη στις αρχές του 19ου αιώνα είχε 10 προ­ξε­νεία και αργό­τερα έφτασε τα 20. Οι σχέσεις λοιπόν των Συμια­κών με τα κέντρα εξου­σίας της Ευρώπης ήταν πολύ στενές και αμφί­δρο­μες. Όμως η δια­χεί­ριση αυτού του καθε­στώ­τος είχε ανάγκη από πολύ μορ­φω­μένο προ­σω­πικό στη Διοί­κηση. Έτσι η Σύμη, πρώτη στον Ελλη­νικό χώρο, δημιούρ­γησε Ακα­δη­μία το 1765, δηλαδή πανε­πι­στή­μιο. Σε αυτό μορ­φώ­νο­νταν σε πολύ υψηλό επίπεδο η τάξη των διοι­κού­ντων. Η Σχολή αυτή, της Αγίας Μαρί­νας, εξέ­θρεψε και την ιδε­ο­λο­γία που θα οδη­γή­σει στις 16.8.2812 στην κήρυξη Επα­νά­στα­σης κατά των Οθω­μα­νών. Η Επα­νά­σταση όμως οδήγησε τελικά τη Σύμη στο να χάσει την υπό­στασή της ως ελεύ­θε­ρου κράτους. Τότε ξεκί­νη­σαν οι περι­πέ­τειες. Το πολι­τικό προ­σω­πικό του νησιού όμως κατά­φερε να τις δαμάσει και να επα­να­φέ­ρει τελικά την ευδαι­μο­νία. Έτσι έφτασε η πολι­τεία αυτή να ζήσει σχεδόν ανέπαφη μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα.