Η αυτοπεποίθηση της άγνοιας, ο νέος εμπειρογνώμονας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης

Σε μια εποχή που η οθόνη χάρισε σε όλους βήμα, μια ολό­κληρη κατη­γο­ρία χρηστών αρθρώ­νει κρίσεις με στόμφο πάνω σε ζητή­ματα που αγνοεί παντε­λώς, μετα­τρέ­πο­ντας την ημι­μά­θεια σε καθη­με­ρινό θέαμα.

Υπήρξε εποχή που η γνώμη απαι­τούσε κόπο. Διά­βα­σμα, εμπει­ρία, τριβή με το αντι­κεί­μενο, ίσως και μερικά λάθη στην πορεία. Σήμερα αρκεί ένα κινητό και τρία δευ­τε­ρό­λε­πτα. Η οθόνη ισο­πέ­δωσε την από­σταση ανάμεσα σε εκείνον που ξέρει και σε εκείνον που απλώς μιλάει, και το απο­τέ­λε­σμα είναι ορατό σε κάθε ανάρ­τηση. Ο σχο­λια­σμός αυτός δεν στρέ­φε­ται ενα­ντίον κανενός προ­σώ­που, αλλά ενα­ντίον ενός φαι­νο­μέ­νου που έχει γίνει πια κανόνας.

Το παρά­δοξο της εποχής δεν είναι ότι οι άνθρω­ποι έχουν άποψη. Άποψη πάντα είχαν, και καλώς. Το παρά­δοξο είναι η σιγου­ριά με την οποία εκφέ­ρε­ται. Πάνω σε θέματα που απαι­τούν χρόνια μελέτη, οικο­νο­μία, υγεία, δίκαιο, διε­θνείς σχέσεις, εμφα­νί­ζε­ται μια στρατιά αυτό­κλη­των ειδικών που μέσα σε λίγες αράδες λύνουν ό,τι δεν κατά­φε­ραν να λύσουν ολό­κλη­ρες σχολές σκέψης. Η εξει­δί­κευση που κάποτε χτι­ζό­ταν με κόπο, σήμερα απο­κτά­ται με ένα βίντεο 40 δευ­τε­ρο­λέ­πτων και μια εύηχη φράση.

Το επι­κίν­δυνο δεν είναι το λάθος καθαυτό. Λάθη κάνουν και οι μετρη­μέ­νοι. Επι­κίν­δυνη είναι η απουσία της παρα­μι­κρής αμφι­βο­λίας. Εκεί που ο γνώστης διστά­ζει, ο αδαής βεβαιώ­νει. Εκεί που ο ειδικός βάζει αστε­ρί­σκους, ο αυτο­σχέ­διος σχο­λια­στής βάζει τελεία και θαυ­μα­στικό.

Το έδαφος δεν είναι ουδέ­τερο. Τα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης δεν αντα­μεί­βουν την ακρί­βεια αλλά την ένταση. Όσο πιο κατη­γο­ρη­μα­τική η δια­τύ­πωση, τόσο μεγα­λύ­τερη η απήχηση. Όσο πιο προ­κλη­τική η θέση, τόσο περισ­σό­τερα τα σχόλια. Έτσι, η νηφάλια φωνή πνί­γε­ται και η κραυγή ανε­βαί­νει. Δεν είναι σύμ­πτωση ότι οι πιο θορυ­βώ­δεις είναι συχνά οι λιγό­τερο ενη­με­ρω­μέ­νοι. Ο μηχα­νι­σμός τους επι­βρα­βεύει ακριβώς για αυτό που τους λείπει, για το θράσος.

Το απο­τέ­λε­σμα είναι ένας δημό­σιος διά­λο­γος που μοιάζει πλού­σιος ενώ είναι ρηχός. Χιλιά­δες απόψεις, ελά­χι­στη γνώση. Πολλή φασαρία, λίγο νόημα.

Το πρό­βλημα ξεπερνά την ενό­χληση. Όταν η άποψη του ανίδεου τοπο­θε­τεί­ται στο ίδιο ζύγι με την κρίση εκείνου που έχει αφιε­ρώ­σει τη ζωή του σε ένα αντι­κεί­μενο, η ίδια η έννοια της γνώσης απα­ξιώ­νε­ται. Η κοι­νω­νία χάνει τα σημεία ανα­φο­ράς της. Δεν ξέρει πια ποιον να εμπι­στευ­τεί, γιατί όλοι μιλούν με την ίδια βεβαιό­τητα.

Δεν πρό­κει­ται για έκκληση στη σιωπή. Ο καθένας έχει δικαί­ωμα λόγου, και αυτό είναι κατά­κτηση. Πρό­κει­ται για έκκληση στη μετριο­φρο­σύνη, σε εκείνη τη χαμένη αρετή που λέει ότι μπορεί κανείς να ρωτήσει αντί να απο­φαν­θεί, να μάθει αντί να διδάξει. Γιατί στο τέλος, η γνώση δεν χρειά­ζε­ται όγκο φωνής. Η άγνοια όμως, πάντα τον επι­ζη­τεί.