Κοινωνική οργή σαρώνει την Ευρώπη – Μ. Καβουκλής: «Η ευρωπαϊκή πυρκαγιά αργά ή γρήγορα θα εκδηλωθεί και στην Ελλάδα»

Κύμα κοι­νω­νι­κής οργής σαρώνει την Ευρώπη, όπου χιλιά­δες πολίτες έχουν βγει στους δρόμους για την ακρί­βεια, τη στε­γα­στική κρίση και τα προ­βλή­ματα στην εκπαί­δευση. Από τη Γαλλία, μέχρι την Ιταλία και την Αλβανία, οι δια­δη­λώ­σεις δοκι­μά­ζουν τις κυβερ­νή­σεις, που ανα­ζη­τούν τρόπους εκτό­νω­σης της έντασης. Δια­δη­λώ­σεις και σε πόλεις της Πορ­το­γα­λίας, καθώς και στις Βρυ­ξέλ­λες.

Στη Γαλλία, η κυβέρ­νηση ανα­κοί­νωσε τα πρώτα της μέτρα μετά τα βίαια επει­σό­δια που σημειώ­θη­καν το Σαβ­βα­το­κύ­ριακο, αρχί­ζο­ντας με νυχτε­ρι­νές απα­γο­ρεύ­σεις της κυκλο­φο­ρίας στο Παρίσι και σε αρκετές πόλεις της χώρας. Του­λά­χι­στον 3.000 επι­χει­ρή­σεις λεη­λα­τή­θη­καν ή κατα­στρά­φη­καν. Η γαλλική κυβέρ­νηση επι­χει­ρεί να ανα­κό­ψει το κύμα των δια­δη­λω­τών που έχει μετα­τρα­πεί σε ποτάμι οργής. Στα Τίρανα, για έβδομο 24ωρο συνε­χί­στη­καν οι αντι­κυ­βερ­νη­τι­κές δια­δη­λώ­σεις, ενώ νέο νομο­θε­τικό διά­ταγμα για τη δημόσια τάξη προωθεί η Ιταλίδα πρω­θυ­πουρ­γός. Τις ταραχές στη Γαλλία επι­κα­λέ­στηκε ο Αμε­ρι­κα­νός πρό­ε­δρος Ντό­ναλντ Τραμπ σχετικά με τις ενδιά­με­σες εκλογές του Νοεμ­βρίου στις ΗΠΑ καλώ­ντας την Ευρώπη να κλείσει τα σύνορά της.

Τη σκυτάλη των κινη­το­ποι­ή­σεων παίρνει και η Αθήνα, με αιχμή την ακρί­βεια, το στε­γα­στικό πρό­βλημα και το αυξη­μένο κόστος σπουδών. Οι φοι­τη­τές έχουν προ­γραμ­μα­τί­σει σήμερα δια­δη­λώ­σεις όπως και εκπαι­δευ­τι­κοί, μαζί με φοι­τη­τές και μαθητές, αλλά και συντα­ξιού­χοι και υγειο­νο­μι­κοί. Σε επι­φυ­λακή η Αστυ­νο­μία στην Αθήνα, με εκτε­τα­μένο επι­χει­ρη­σιακό σχε­δια­σμό για την απο­τροπή επει­σο­δίων στο σημε­ρινό συλ­λα­λη­τή­ριο.

Ο πολι­τι­κός επιστήμων-διεθνολόγος Μιχάλης Γ. Καβου­κλής σχο­λιά­ζει μιλώ­ντας στη «δ» τις εξε­λί­ξεις στην Ευρώπη, αλλά και το ενδε­χό­μενο να επε­κτα­θούν και στη χώρα μας, λέγο­ντας ότι “η έντονη κοι­νω­νική ανα­τα­ραχή που παρα­τη­ρεί­ται το τελευ­ταίο διά­στημα σε πολλές ευρω­παϊ­κές μητρο­πό­λεις δεν απο­τε­λεί ένα μεμο­νω­μένο φαι­νό­μενο, αλλά το σύμ­πτωμα μιας βαθύ­τε­ρης κρίσης αντι­προ­σώ­πευ­σης και βιω­σι­μό­τη­τας του σύγ­χρο­νου δυτικού υπο­δείγ­μα­τος. Δυστυ­χώς, βρι­σκό­μα­στε μπροστά σε μια ουσια­στική απα­ξί­ωση του μετα­πο­λε­μι­κού κοι­νω­νι­κού συμ­βο­λαίου. Σε ένα διεθνές περι­βάλ­λον έντονης γεω­πο­λι­τι­κής ρευ­στό­τη­τας και επί­μο­νων πλη­θω­ρι­στι­κών πιέσεων, οι ευρω­παϊ­κές δημο­κρα­τίες δοκι­μά­ζο­νται στον σκληρό τους πυρήνα. Οι Ευρω­παίοι πολίτες δεν δια­δη­λώ­νουν απλώς λόγω μιας συγκυ­ρια­κής έξαρσης των τιμών. Δια­δη­λώ­νουν για τη συστη­μα­τική διά­ψευση των προσ­δο­κιών που έχει κάθε πολίτης μίας φιλε­λεύ­θε­ρης, αστικής δημο­κρα­τίας: την υπό­σχεση ότι η επόμενη γενιά θα ζήσει καλύ­τερα από την προη­γού­μενη, ότι η ατομική προ­σπά­θεια αντα­μεί­βε­ται και ότι οι θεσμοί λει­τουρ­γούν με ακε­ραιό­τητα, δια­φά­νεια και δικαιο­σύνη.

Αν θέσουμε στο επί­κε­ντρο της συζή­τη­σης την ισότητα των ευκαι­ριών, την αξιο­κρα­τία, τη λει­τουρ­γία ενός υγιούς αντα­γω­νι­σμού και το κράτος δικαίου, τα αίτια αυτής της οργής είναι απο­λύ­τως εύλογα. Η στε­γα­στική κρίση δεν είναι απλώς ένα οικο­νο­μο­τε­χνικό ζήτημα, αλλά μια ευθεία απειλή για την ατομική ελευ­θε­ρία και την ανε­ξαρ­τη­σία, κυρίως, των νέων ανθρώ­πων. Όταν η πρό­σβαση σε αξιο­πρεπή κατοι­κία καθί­στα­ται ανέ­φι­κτη, απορ­ρο­φώ­ντας το μεγα­λύ­τερο μέρος του μηνιαίου εισο­δή­μα­τος, η ιδιο­κτη­σία – που απο­τε­λεί δια­χρο­νικά το θεμέλιο μιας εύρω­στης κοι­νω­νίας – μετα­τρέ­πε­ται σε προ­νό­μιο των λίγων. Ταυ­τό­χρονα, όταν η δημόσια εκπαί­δευση ασφυ­κτιά και αδυ­να­τεί να προ­ε­τοι­μά­σει απο­τε­λε­σμα­τικά τα παιδιά μας για έναν ραγδαία μετα­βαλ­λό­μενο κόσμο, μπλο­κά­ρε­ται ο κατε­ξο­χήν μηχα­νι­σμός κοι­νω­νι­κής κινη­τι­κό­τη­τας. Μια κοι­νω­νία χωρίς ανοδική κινη­τι­κό­τητα παύει να είναι φιλε­λεύ­θερη και εκπί­πτει σε ένα κλειστό σύστημα ανα­πα­ρα­γω­γής ανι­σο­τή­των. Με την φτω­χο­ποί­ηση της μεσαίας τάξης και την συστη­μική αδυ­να­μία των πολλών να δουν ένα καλύ­τερο μέλλον, οι κοι­νω­νι­κές εκρή­ξεις, μόνο έκπληξη δεν μπορούν να προ­κα­λούν.

Μπορεί αυτό το ευρω­παϊκό κύμα να πυρο­δο­τή­σει αντί­στοι­χες μαζικές κινη­το­ποι­ή­σεις και στην Ελλάδα; Η απά­ντηση απαιτεί να απαλ­λα­γούμε από κομ­μα­τι­κές παρω­πί­δες και βολι­κούς εφη­συ­χα­σμούς. Στη χώρα μας, το εύφλε­κτο υλικό υπάρχει σε υπερ­θε­τικό βαθμό. Η ελλη­νική κοι­νω­νία κουβαλά τη βαθιά κόπωση μιας υπερ­δε­κα­ε­τούς κρίσης, δια­θέ­το­ντας πλέον πολύ μικρό­τερα απο­θέ­ματα αντοχής και ανοχής. Το στε­γα­στικό αδιέ­ξοδο εκδη­λώ­νε­ται με πρω­το­φανή αγριό­τητα όχι μόνο στην πρω­τεύ­ουσα αλλά κατε­ξο­χήν στην περι­φέ­ρεια και στα νησιά μας, όπως βιώ­νουμε έντονα και στα Δωδε­κά­νησα. Εκεί όπου η μονο­διά­στατη του­ρι­στική εκμε­τάλ­λευση και η απουσία ουσια­στι­κού χωρο­τα­ξι­κού σχε­δια­σμού έχουν οδη­γή­σει για­τρούς, εκπαι­δευ­τι­κούς και νέους επαγ­γελ­μα­τίες να αδυ­να­τούν να βρουν στέγη, απο­διαρ­θρώ­νο­ντας το κοι­νω­νικό κράτος στην πράξη. Επι­πλέον, αυτό συντε­λεί και στην τερά­στια μείωση του δια­θέ­σι­μου εξει­δι­κευ­μέ­νου προ­σω­πι­κού στον του­ρι­σμού, καθώς για τους Έλληνες και Ευρω­παί­ους εργα­ζό­με­νους που προ­τι­μού­σαν τα νησιά για θερινή απα­σχό­ληση, η επιλογή αυτή είναι απλά ασύμ­φορη”.

Ο κ. Καβου­κλής προ­σθέ­τει ότι «αν η Ελλάδα δεν έχει δει ακόμα μαζικές δια­δη­λώ­σεις αντί­στοι­χες με εκείνες της Γαλλίας, της Ισπα­νίας ή της Γερ­μα­νίας, αυτό δεν σημαί­νει ότι οι πολίτες είναι ικα­νο­ποι­η­μέ­νοι. Οφεί­λε­ται, πρω­τί­στως, στη βαθιά κρίση εμπι­στο­σύ­νης απέ­να­ντι στους παρα­δο­σια­κούς διαύ­λους δια­μαρ­τυ­ρίας. Ο παρα­δο­σια­κός κομ­μα­τι­κός συν­δι­κα­λι­σμός και η στείρα καταγ­γελ­τική ρητο­ρική έχουν απα­ξιω­θεί στη συνεί­δηση της μεγάλης πλειο­ψη­φίας. Επι­πλέον, οι μαζικές δια­δη­λώ­σεις για τα Τέμπη, από την μια διο­χέ­τευ­σαν μεγάλο μέρος της συσ­σω­ρευ­μέ­νης οργής, και σε κάποιον βαθμό την εκτό­νω­σαν, ενώ η πολι­τι­κο­ποί­ηση και κομ­μα­τική εκμε­τάλ­λευσή τους από συγκε­κρι­μένα πρόσωπα, απα­ξί­ωσε πολύ περισ­σό­τερο τέτοιες μεθό­δους κοι­νω­νι­κής αντί­δρα­σης, κυρίως μεταξύ των ακομ­μά­τι­στων σε αυτές συμ­με­τε­χό­ντων. Στην Ευρώπη η κοι­νω­νία των πολιτών δια­θέ­τει ισχυρά, αδέ­σμευτα θεσμικά αντί­βαρα, στην Ελλάδα παρα­μέ­νει εγκλω­βι­σμένη ανάμεσα σε έναν συγκε­ντρω­τικό κρα­τι­σμό και σε παρω­χη­μέ­νες κομ­μα­τι­κές σκο­πι­μό­τη­τες. Οι πολίτες αρνού­νται να γίνουν πιόνια σε κομ­μα­τικά παι­χνί­δια. Η οργή, ωστόσο, δεν εξα­φα­νί­ζε­ται επειδή δεν περι­φρου­ρεί­ται από κομ­μα­τικά πανό· συσ­σω­ρεύ­ε­ται υπο­γείως. Η συνεχώς μεγα­λύ­τερη αποχή και η σιωπή δεν ισο­δυ­να­μούν με αποδοχή της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας, αλλά απο­τε­λούν προ­άγ­γελο αστά­θειας. Στην πολι­τική ιστορία του τόπου μας, οι μεγάλες κοι­νω­νι­κές αντι­δρά­σεις σπάνια ακο­λου­θούν προ­βλέ­ψιμα μοτίβα. Συνήθως εκρή­γνυ­νται απρό­βλε­πτα και ασύμ­με­τρα, γύρω από ένα γεγονός-καταλύτη που λει­τουρ­γεί ως η σταγόνα που ξεχει­λί­ζει το ποτήρι της υπο­μο­νής, όπως συνέβη με τα Τέμπτη. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν υπάρ­χουν οι αντι­κει­με­νι­κές αιτίες για κοι­νω­νική δια­μαρ­τυ­ρία, αλλά πώς απα­ντούν οι θεσμοί της δημο­κρα­τίας μας».

Κατα­λή­γο­ντας ο ίδιος σημειώ­νει ότι «η απά­ντηση δεν μπορεί να εξα­ντλεί­ται ούτε στον λαϊ­κι­σμό των εύκολων υπο­σχέ­σεων ούτε στην αυτά­ρε­σκη κυβερ­νη­τική δια­χεί­ριση με απο­σπα­σμα­τικά επι­δό­ματα που απλώς ανα­κυ­κλώ­νουν τη φτω­χο­ποί­ηση. Απαι­τού­νται γεν­ναίες, διαρ­θρω­τι­κές μεταρ­ρυθ­μί­σεις: πραγ­μα­τική απε­λευ­θέ­ρωση της προ­σφο­ράς κατοι­κίας με στο­χευ­μένα κίνητρα, απο­φα­σι­στική σύγκρουση με τα ολι­γο­πώ­λια και τα καρτέλ που συντη­ρούν την ακρί­βεια στην αγορά, και ουσια­στική ανα­βάθ­μιση του εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος με όρους αξιο­λό­γη­σης, ελευ­θε­ρίας και λογο­δο­σίας. Αν η πολι­τική ηγεσία δεν επι­δεί­ξει άμεσα θεσμικά ανα­κλα­στικά, η ευρω­παϊκή «πυρ­κα­γιά» αργά ή γρήγορα θα εκδη­λω­θεί και στην Ελλάδα -όχι απα­ραί­τητα υπό τη σημαία κάποιας κομ­μα­τι­κής παρά­τα­ξης, αλλά ως πολύ πιθανόν ως μία αυθε­ντική, ακη­δε­μό­νευτη κραυγή αγωνίας μιας κοι­νω­νίας που διεκ­δι­κεί αξιο­πρέ­πεια, δικαιο­σύνη και πραγ­μα­τική προ­ο­πτική για το μέλλον της», ανα­φέ­ρει κατα­λή­γο­ντας.